به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در کرمان، «اتاق ورونیکا» یکی از آثار آیرا لوین، نویسنده آمریکایی است که در قالب نمایشنامهای روانشناختی، مخاطب را با روایتی پرتنش و چندلایه مواجه میکند. این اثر در اصل یک نمایشنامه است و اجرای آن را میتوان تلاشی برای انتقال همین ویژگیهای متن مکتوب به زبان تئاتر دانست. جایی که آنچه در نمایشنامه از طریق دیالوگ، شخصیتپردازی و توصیف موقعیت شکل میگیرد، روی صحنه با بازی، نور، لباس و دکور بازآفرینی میشود.
این کتاب با ترجمه شهرام زرگر به فارسی منتشر شده و نشر بیدگل آن را در اختیار مخاطبان فارسیزبان قرار داده است.
آیرا لوین، رماننویس و نمایشنامهنویس آمریکایی، از نویسندگان شناختهشده در ژانرهای تعلیق، وحشت و روانشناختی است.
از مهمترین آثار او میتوان به «بچه رزمری»، «همسران استپفورد»، «پسران برزیل»، «بوسهای پیش از مرگ» و نمایشنامههای «تله مرگ» و «اتاق ورونیکا» اشاره کرد. لوین در آثارش بارها به ترس، گناه، کنترل و پیچیدگیهای روان انسان پرداخته است.
انتخاب «اتاق ورونیکا» برای اجرا نیز انتخابی جسورانه به نظر میرسد؛ نمایشنامهای که بیهراس به سراغ تاریکترین و پیچیدهترین لایههای روان انسان میرود و موضوعاتی چون گناه، خشونت، روابط ممنوع و پیامدهای روانی آنها را دستمایه روایت قرار میدهد. جسارت متن آیرا لوین تنها در طرح این مضامین نیست، بلکه در آن است که مخاطب را ناچار میکند با بخشهایی از تاریکی انسان مواجه شود که معمولاً از گفتوگو درباره آنها گریزانیم.
اکنون این نمایشنامه با کارگردانی احمد رشیدی در کرمان روی صحنه رفته است؛ اجرایی که تلاش دارد به جای روایت ساده و خطی، مخاطب را درگیر جزئیات، شخصیتها و موقعیتهای پیچیده متن کند.
نمایشنامهای که کارگردان را به صحنه برگرداند
احمد رشیدی، کارگردان «اتاق ورونیکا»، درباره انتخاب این متن گفت: در ابتدا وقتی نمایشنامه را خواندم، واقعاً مجذوب آن شدم این درحالی بود که خیلی وقت تئاتر کار نکرده بودم و دوست داشتم با کار خوبی برگردم.
او با اشاره به روند آمادهسازی نمایش افزود: حدود یک سال و نیم کار کردیم و با توجه به شرایط و ناآرامیها و دو جنگ تا تعطیلی کار هم پیش رفتیم اما خوشبختانه باز ادامه دادیم و اکنون اینجاییم.
رشیدی معتقد است که یکی از ویژگیهای مهم این نمایشنامه، توجه به جزئیات است و همین موضوع در فرایند کارگردانی نیز مورد توجه قرار گرفته است.
او توضیح داد: در این نمایش جزئیات مهم است، ما به نگاه روانشناختی متن بیشتر توجه کردیم و تمام تحلیلهای روانشناختی را به بازیگر دادیم تا شخصیتها را خودشان کشف کنند.
به گفته این کارگردان، پیچیدگی متن یکی از دلایل اصلی انتخاب آن بوده است؛ چراکه به اعتقاد او، مخاطب امروز نیز دیگر به روایتهای ساده و پیشپاافتاده قانع نیست.
رشیدی گفت: مخاطب پیچیده روایتهای پیچیده میخواهد و بنابراین نمیخواستیم نمایش ساده و پیشپاافتادهای باشد، ما هر قدر جلو رفتیم، شخصیتها پیچیدهتر میشد.
یکی از نکاتی که در گفتوگوی کارگردان نیز برجسته میشود، توجه به مخاطبی است که قرار نیست تنها تماشاگر یک روایت باشد، بلکه باید در روند پیشرفت آن فکر کند و به کشف جزئیات بپردازد.
رشیدی همچنین گفت: تماشایی امروز بسیار فهیم است و دوست دارد فکر کند و درگیر نمایش شود و دوست دارد جستوجو و کشف کند.
او درباره نتیجه اجرای گروه نیز گفت: از نظرم این اجرا توانست حداقل کف انتظارات مخاطب پیچیده را برآورده کند و راغب به دیدن ادامه باشد.
وقتی طراحی صحنه، زبان متن میشود
در اجرای «اتاق ورونیکا»، طراحی صحنه نیز به یکی از عناصر مهم انتقال فضای نمایشنامه تبدیل شده است، صحنهای عمدتاً سفید، ملافهها، تخت و نقاشیهایی که فضای صحنه را احاطه کردهاند، تصویری متفاوت از جهان اثر پیش روی مخاطب قرار میدهد.
میثم ماهان، طراح نور و صحنه نمایش، درباره این انتخاب گفت: داستانی که درباره ورونیکا داریم دچار شک و تردید میشود، ورونیکا داخل این اتاق و ملافهها گیر کرده است و دنبال این است که آدمهایی را بیاورد و مثل پازلها جور کند.
او درباره حضور نقاشیها در صحنه توضیح داد: تابلوها را بر این اساس انتخاب کردیم که ورونیکا یک هنرمند پیچیده است، نقاشی میکشیده و گلسر و سنجاق سینه مشخص است که هنرمند است برای همین احساس کردیم تابلوها خیلی به صحنه میآیند، اما در این طراحی، سفیدی صحنه صرفاً یک انتخاب بصری نیست.
ماهان درباره مفهوم آن نیز گفت: ذهن ورونیکا در این اتاق و بین این ملافههای سفید حبس شده و هرچند که آزاد است اما نمیتواند بیرون آید.
وی خاطرنشان کرد: اتاق در این اجرا تنها یک فضای فیزیکی نیست؛ بلکه به عنصری برای نمایش وضعیت ذهنی شخصیت تبدیل میشود و طراحی صحنه تلاش میکند مفاهیم روانشناختی متن را بدون توضیح مستقیم، به مخاطب منتقل کند.
ماهان درباره رویکرد کلی نیز بیان کرد: باید قبول کنیم همه ما ورونیکا هستیم، گناههایی انجام دادیم و دنبال مقصر بودیم تا گردن او بیاندازیم و یا در راستای آن کاری انجام دادیم.
یکی دیگر از بخشهای قابل توجه این اجرا، حضور فرشیده گلزاده در پیچیدگی نقشها و همزمانی است؛ انتخابی که در کنار پیچیدگی متن، چالش ویژهای برای بازیگر ایجاد میکند.
گلزاده درباره تجربه حضور در این نمایش گفت: واقعاً کار چالشبرانگیزی بود.
بازگشت یک بازیگر به صحنه با متنی پیچیده
مسعود لشکری نیز پس از هشت سال به صحنه تئاتر بازگشته است، او که پیش از این در آثاری همچون «معرکه در معرکه»، «باران»، «درگیر»، «ای تف به این روزگار»، «سیب ترنج برهوت»، «آنجا که ویرانهای وسوسه میکند» و «پنجرهای بر بادها» حضور داشته، در «اتاق ورونیکا» بار دیگر با یک متن چندلایه و روانشناختی مواجه شده است.
لشکری درباره تفاوت مخاطب امروز با گذشته گفت: سلیقه تماشاگر و انتظاراتش به واسطه بالا رفتن سطح اطلاعات بالا رفته است و کار عوامل اجرایی تئاتر را سخت کرده است.
او ادامه داد: امیدواریم در ادامه تحلیل خودمان را به دیدگاه مخاطب نزدیک کنیم.
نمایش «اتاق ورونیکا» نوشته آیرا لوین، ترجمه شهرام زرگر و کارگردانی احمد رشیدی، با بازی مسعود لشکری، فرشیده گلزاده، اشکان عاشوری و مائده زراشکی در تالار همایون صنعتیزاده کرمان روی صحنه است.
این نمایش تا ۲۲ شهریور در تالار همایون صنعتیزاده کرمان اجرا میشود.
نظر شما