سرویس تاریخ خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)؛ کتاب «تاریخ اقتصادی دویست‌ساله‌ی ترکیه» اثر شوکت پاموک ( (Şevket Pamuk است که به همت توحید علی‌زاده دانش‌آموخته جامعه‌شناسی ترجمه و از سوی انتشارات فرهنگی بانک کار ترکیه İş Bankası Kültür Yayınları منتشر شده است.

این کتاب از برجسته‌ترین آثار تاریخ اقتصادی معاصر به‌شمار می‌آید که با رویکردی تحلیلی و مبتنی بر داده‌های تاریخی بلندمدت، تحولات اقتصاد ترکیه را در یک بازه‌ی زمانی دو قرنه بررسی می‌کند. این اثر حاصل سال‌ها پژوهش منظم، گردآوری داده‌ها و بازاندیشی نظری نویسنده درباره‌ی مسیر توسعه‌ی اقتصادی ترکیه در پیوند با اقتصاد جهانی و منطقه‌ی خاورمیانه است. شوکت پاموک، به‌عنوان یکی از معتبرترین تاریخ‌نگاران اقتصادی ترکیه و خاورمیانه، در این کتاب تلاش می‌کند تاریخ اقتصاد را نه صرفاً به‌صورت روایت رویدادها، بلکه در قالب تحلیلی ساختاری و نهادی ارائه دهد.

روش کتاب بر تلفیق تاریخ اقتصادی، اقتصاد سیاسی و تحلیل نهادی استوار است و نویسنده با اتکا به آمارهای بلندمدت، اسناد تاریخی و مقایسه‌های بین‌المللی، تحولات اقتصادی را در پیوندی تنگاتنگ با ساختار قدرت، سیاست، نهادها و جامعه بررسی می‌کند.

این کتاب در مجموع شامل ۲۴ فصل است که به‌صورت مرحله‌بندی‌شده، دوره‌های اصلی تحول اقتصادی ترکیه را پوشش می‌دهد. فصل‌های نخست (۱ تا ۵) به کلیات، چارچوب مفهومی، روش‌شناسی و معرفی داده‌های مورد استفاده اختصاص دارد و زمینه‌ی نظری لازم برای فهم تحولات بعدی را فراهم می‌سازد. فصل‌های ۶ تا ۱۱ به بررسی اقتصاد باز عثمانی در قرن نوزدهم، یعنی بازه‌ی زمانی ۱۸۲۰ تا ۱۹۱۴ می‌پردازد؛ دوره‌ای که با ادغام تدریجی اقتصاد عثمانی در بازار جهانی، گسترش تجارت خارجی، تحولات مالی و تغییرات نهادی عمیق همراه بوده است. فصل‌های ۱۲ تا ۱۵ کتاب، دوره‌ی بحرانی گذار از امپراتوری عثمانی به جمهوری ترکیه، یعنی سال‌های ۱۹۱۴ تا ۱۹۵۰ را تحلیل می‌کند. در این بخش، پیامدهای جنگ‌های جهانی، فروپاشی ساختار امپراتوری، شکل‌گیری دولت-ملت جدید و سیاست‌های اقتصادی اولیه جمهوری مورد بررسی قرار می‌گیرد.

فصل‌های ۱۷ تا ۱۹ به دوره‌ی پس از جنگ جهانی دوم، به‌ویژه سال‌های ۱۹۵۰ تا ۱۹۸۰ اختصاص دارد؛ دوره‌ای که سیاست‌های صنعتی‌سازی مبتنی بر جایگزینی واردات، گسترش نقش دولت در اقتصاد، شهرنشینی و تغییرات طبقاتی شتاب می‌گیرد. در نهایت، فصل‌های ۲۰ تا ۲۴ به بازه‌ی ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۰ می‌پردازد و ظهور سیاست‌های نئولیبرال، آزادسازی اقتصادی، جهانی‌شدن، بحران‌های مالی و دگرگونی‌های ساختاری اقتصاد ترکیه معاصر را تحلیل می‌کند. یکی از نقاط قوت اصلی این اثر، توجه نظام‌مند به نقش دولت، نهادهای اقتصادی، تجارت خارجی، و جایگاه ترکیه در اقتصاد جهانی و منطقه‌ی خاورمیانه است. پاموک همچنین به‌طور ویژه به فرآیند صنعتی‌شدن، تحولات کشاورزی، شکل‌گیری و دگرگونی طبقات اجتماعی، و نابرابری‌های منطقه‌ای می‌پردازد و نشان می‌دهد که توسعه اقتصادی ترکیه چگونه در بستر تعامل میان سیاست داخلی و نیروهای جهانی شکل گرفته است.

اهمیت و اعتبار این کتاب موجب شده است که طی حدود ۱۲ سال پس از انتشار اولیه، به زبان‌های مختلفی از جمله انگلیسی، یونانی و چینی ترجمه شود و مخاطبانی فراتر از مرزهای ترکیه پیدا کند. این ترجمه‌ها نشان‌دهنده‌ی جایگاه بین‌المللی کتاب و نقش آن در مطالعات تطبیقی تاریخ اقتصادی و توسعه است.

نویسنده در یادداشتی خطاب به خوانندگان فارسی‌زبان تصریح می‌کند که ترکیه و ایران، به‌عنوان دو کشور همسایه، در طول دویست سال گذشته مسیرهای توسعه‌ای‌ای را طی کرده‌اند که هم دارای شباهت‌های ساختاری و هم تفاوت‌های معنادار بوده است. پاموک تأکید می‌کند که ایران یکی از معدود کشورهایی بوده است که در جریان نگارش این کتاب، توسعه اقتصادی بلندمدت ترکیه با آن به‌طور جدی مقایسه شده است. از این منظر، کتاب نه‌تنها منبعی ارزشمند برای شناخت تاریخ اقتصادی ترکیه، بلکه ابزاری تحلیلی برای درک تطبیقی مسیر توسعه اقتصادی ایران نیز به‌شمار می‌آید.

به‌طور کلی، «تاریخ اقتصادی دویست‌ساله‌ی ترکیه» اثری فراتر از یک تاریخ‌نگاری صرف است؛ این کتاب روایتی تحلیلی از اقتصاد سیاسی توسعه در ترکیه در بستر خاورمیانه و نظام اقتصاد جهانی ارائه می‌دهد و منبعی مهم برای پژوهشگران، دانشجویان و علاقه‌مندان به اقتصاد، جامعه و تاریخ معاصر منطقه محسوب می‌شود.