سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- سید حسن حسینی نژاد: چهاردهم تیرماه در تقویم رسمی و فرهنگی ایران، به نام «روز قلم» ثبت شده است؛ روزی برای پاسداشت نوشتن، اندیشهورزی و نقشآفرینی اهل فرهنگ در ساختن افق فکری جامعه. اما امسال این مناسبت فرهنگی، رنگ و بویی متفاوت و معنوی و میهنی به خود گرفته است؛ چرا که با دومین روز مراسم وداع با پیکر رهبر شهید انقلاب اسلامی و خانواده ایشان در مصلی امام خمینی(ره) همزمان شده و حضور پرشمار و پرشور مردم، این وداع را به صحنهای کمنظیر از ارادت، اندوه و وفاداری بدل کرده است.
این تقارن، تنها همزمانی دو مناسبت در تقویم نیست؛ بلکه پیوندی معنادار میان قلم، کتاب، فرهنگ و شخصیت برجسته رهبر شهید است. زیرا یکی از ویژگیهای شاخص و شناختهشده ایشان، کتابخوانی، کتابدوستی و توجه عمیق و مستمر به فرهنگ مطالعه بود؛ ویژگیای که در سالهای متمادی، در سخنان، توصیهها، دیدارها و حتی حضور آگاهانه و هدفمند ایشان در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران بارها جلوهگر شد. رهبر شهید، کتاب را صرفاً کالایی فرهنگی نمیدانست، بلکه آن را از ارکان اصلی رشد فکری، هویتی و تمدنی جامعه به شمار میآورد.
در چنین روزی، بازخوانی برخی خاطرات و روایتها از نسبت ایشان با کتاب، معنایی دوچندان پیدا میکند؛ بهویژه وقتی این روایت، به نام شهری چون گرگان گره خورده باشد. در صفحه ۳۵۸ کتاب «کتابِ کتاب» رهیافتی به منظومه فکری رهبر معظم انقلاب درباره کتاب که به همت مجید نقیزاده گردآوری و از سوی انتشارات کتاب فردا برای نخستین بار در سال ۱۳۹۵ منتشر شده، خاطرهای قابلتأمل از رهبر شهید نقل شده است؛ خاطرهای که ذیل عنوان «کتابخانههای نمایشی» آمده و نگاهی عمیق به دغدغه واقعی ایشان درباره نسبت جامعه با کتاب دارد.
در متن این خاطره آمده است: «سابقها در خانههای اعیان و اشراف حتماً باید کتابخانه وجود داشت؛ اصلاً نمیفهمید این کتابها چیست! بنده یک وقت منزل کسی در گرگان یک مشت کتابهای خیلی خوب دیدم، که چقدر هم به درد من میخورد، گفتم اینها چیست؟ گفت: بله، اینها را فلان انجمن داده است. حسرت خوردم که این کتابخانه واقعاً دست چه کسانی افتاده است».
این خاطره که در بیانات رهبر شهید با مسئولان ستاد برگزاری نخستین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران در ۲۱ اردیبهشت ۱۳۷۲ مطرح شده بود، فراتر از یک روایت شخصی، حامل پیامی روشن درباره تمایز میان کتابداشتن و کتابخواندن است. در نگاه ایشان، کتابخانه اگر به ویترینی تشریفاتی و نمادین تبدیل شود، از رسالت اصلی خود فاصله میگیرد. آنچه اهمیت دارد، رابطه زنده، آگاهانه و بهرهمندانه با کتاب است؛ نسبتی که میتواند انسان و جامعه را متحول کند.
اشاره رهبر شهید به گرگان در این خاطره، برای مردم این شهر نیز واجد معنایی خاص است؛ چرا که نام گرگان در میان یک روایت فرهنگی و فکری ثبت شده است. این یادکرد، هرچند در قالب گلایهای دلسوزانه از مهجورماندن کتابهای ارزشمند بیان شده، اما در عین حال نشان میدهد که دغدغه کتاب و سرنوشت آن، در ذهن و زبان رهبر شهید، دغدغهای عمیق، دقیق و واقعی بوده است.
اکنون که روز قلم با دومین روز وداع با پیکر رهبر شهید همزمان شده، این خاطره بیش از پیش یادآور آن است که میراث ایشان تنها در عرصه سیاست و رهبری خلاصه نمیشود، بلکه در حوزه فرهنگ، کتاب و ترویج مطالعه نیز سرمایهای بزرگ و ماندگار برای جامعه ایرانی است.
شاید بهترین بزرگداشت این تقارن معنادار، بازگشت جدیتر به همان توصیهای باشد که در سیره و سخن ایشان موج میزد. اینکه کتاب باید خوانده شود، فهمیده شود و در متن زندگی مردم حضور واقعی داشته باشد.
در روزی که قلم گرامی داشته میشود و مردم در سوگ رهبر شهید گرد آمدهاند، بازخوانی این خاطره از گرگان، نه فقط یادآور علاقه و حساسیت ایشان به کتاب است، بلکه تذکری فرهنگی نیز در خود دارد؛ نکتهای درباره اینکه کتاب نباید زینت قفسهها بماند، بلکه باید چراغ ذهنها و جانها شود. این، شاید یکی از ماناترین پیامهای رهبر شهید در پیوند با روز قلم باشد.
نظر شما