سرویس استان‌های خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): بیست‌ودومین نمایشگاه کتاب سیستان‌وبلوچستان از ۱۲ مهر فعالیت خود را به همت خانه کتاب و ادبیات ایران و اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی سیستان‌وبلوچستان آغاز کرده است.
معاون اقتصاد و فرهنگ خانه کتاب و ادبیات ایران که به منظور شرکت در مراسم افتتاحیه این نمایشگاه به استان سیستان‌وبلوچستان سفر کرده است، در حاشیه این نمایشگاه خبرهای خوبی برای دانش‌آموزان و علاقه‌مندان به کتاب و کتابخوانی در مناطق محروم داشت.
نامزدی زاهدان برای پایتخت کتاب ایران در سال ۱۴۰۵، اهدای ۲۰۰ جلد کتاب به دانش‌آموزان یک دبیرستان دخترانه در بازدید از کتابخانه لیلامهر، اجرای دو طرح حمایتی خانه کتاب و ادبیات ایران برای مناطق محروم از جمله این خبرها بودند. بر اساس این خبر، مدارس مناطق محروم می‌توانند با پرداخت یک‌ششم هزینه کتاب‌های موردنیاز، تا پنج‌برابر آن کتاب دریافت کنند.
حضور در نمایشگاه کتاب سیستان‌وبلوچستان، فرصتی برای گفت‌وگو با مهدی محسنی، معاون اقتصاد و فرهنگ خانه کتاب و ادبیات ایران فراهم کرد تا با او به گفت‌وگو بپردازیم.
در جریان بازدید از کتابخانه لیلا مهر، ۲۰۰ جلد کتاب به دانش‌آموزان دبیرستانی اهدا شد. آیا برنامه حمایتی مشابهی برای سایر مناطق محروم استان سیستان‌وبلوچستان در دستور کار دارید؟
خانه کتاب و ادبیات ایران برای مناطق محروم و استان‌های کمتر برخوردار دو طرح مشخص دارد. بخش نخست با همکاری مدارس مناطق محروم اجرا می‌شود؛ به این صورت که مدرسه می‌تواند برای تکمیل کتابخانه خود، یک‌ششم هزینه کتاب‌های موردنظرش را پرداخت کند و پنج‌ششم دیگر از سوی خانه کتاب و ادبیات ایران و کانون فرهنگی آموزش تأمین می‌شود. برای مثال، اگر مدرسه‌ای ۲۰ میلیون تومان هزینه کند، ۱۲۰ میلیون تومان کتاب دریافت می‌کند. این طرح محدود به زمان نمایشگاه نیست و مدارس می‌توانند پس از نمایشگاه نیز با تماس و اطلاع از سازوکار آن، از این فرصت استفاده کنند.
بخش دوم مربوط به شهرستان‌هایی است که کتاب‌فروشی ندارند. برای راه‌اندازی کتاب‌فروشی در چابهار، با آقای اربابی، رئیس منطقه آزاد چابهار، صحبت شده و ایشان موافقت کرده‌اند بخشی از هزینه ودیعه و مکان را تأمین کنند. خانه کتاب و ادبیات ایران نیز برای سرمایه‌گذار محلی که بخواهد این کار را انجام دهد، ۴۰۰ میلیون تومان وام کم‌بهره و بلندمدت در نظر گرفته و همزمان کتاب اهدا می‌کند. در این زمینه «شهر کتاب» نیز پذیرفته از برند خود در راه‌اندازی این کتاب‌فروشی استفاده کند تا فعالان محلی وارد این عرصه شوند.
همچنین راه‌اندازی کتابخانه در شهرستان‌هایی که کتابخانه ندارند، به‌ویژه برای نوجوانان، با همکاری اداره کل بنادر و کشتیرانی استان سیستان‌وبلوچستان در دستور کار است. کتابخانه‌ای برای نوجوانان چابهار در حال راه‌اندازی است که شارژ کتاب‌های آن، به‌ویژه کتاب‌های درسی و کمک‌درسی، توسط خانه کتاب و ادبیات ایران انجام می‌شود.
در کنار این‌ها، خانه کتاب و ادبیات ایران هر سال چند نوبت کتاب به کتابخانه‌های مختلف مناطق محروم سیستان‌وبلوچستان اهدا کرده و این روند ادامه دارد. ما با ادارات فرهنگی مختلف استان نیز در برنامه‌هایی مانند جشنواره‌های کتاب و کتابخوانی و کارگاه‌های آموزشی حضوری و آنلاین همکاری و استاد معرفی می‌کنیم تا شور و شوق کتابخوانی در استان افزایش یابد. آرزوی ما این است که سیستان‌وبلوچستان در حوزه کتاب و کتابخانه به جایگاه واقعی خود برسد. من به‌صورت جدی با مسئولان استان طرح کرده‌ام که اگر برنامه‌های حوزه ترویج کتابخانه دنبال شود، زاهدان می‌تواند به‌عنوان کاندیدای جدی «پایتخت کتاب ایران» در سال ۱۴۰۵ شناسایی شود.
با توجه به نمایشگاهی که پس از هفت سال در استان برگزار شده، چه ظرفیت‌هایی در نشر بومی سیستان‌وبلوچستان می‌بینید؟
به‌طور کلی وضعیت نشر در کشور ما مساعد نیست؛ قیمت کاغذ، شرایط اقتصادی و مشکلاتی که ناشران با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند، شرایط دشواری ایجاد کرده است. اما تجربه نشان داده مردم سیستان‌وبلوچستان و زاهدان مردمی کتابخوان و اهل کتاب هستند. بنابراین اگر از ناشران حمایت کنیم و آن‌ها بتوانند کتاب‌های خوب منتشر کنند، این کمک بزرگی خواهد بود.
ما در حال تلاش برای آموزش و راهنمایی ناشران استان هستیم تا در سامانه‌های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی عضو شوند، از فعالیت‌های سنتی فاصله بگیرند و به سمت ابزارهای مدرن و فناوری‌های جدید نشر حرکت کنند. باید اطلاع‌رسانی شود تا ناشران با تسهیلات موجود آشنا شوند. حدود یک ماه پیش تسهیلات ۸۰۰ میلیارد تومانی اعلام و فراخوان داده شد، اما بسیاری از ناشران سیستان‌وبلوچستان از آن مطلع نشدند؛ این نشان‌دهنده فقر اطلاعاتی است. باید تلاش کنیم این فاصله و بُعد مسافت، موجب فقر فرهنگی بیشتر و فاصله‌گرفتن فرهنگی نشود.
یکی از ظرفیت‌های مهم استان، مسئولان فرهنگی آن است که مجموعه‌ای یکپارچه و همدل را شکل داده‌اند. این یکپارچگی و همدلی، فرصت بسیار خوبی است که باید از آن برای ارائه برنامه‌های بیشتر در استان استفاده کرد.
با توجه به هم‌مرزی استان با پاکستان و افغانستان و تجربه حضور خانه کتاب در نمایشگاه مسکو، آیا برنامه‌ای برای توسعه بازارهای برون‌مرزی در این استان دارید؟
در توافقی که در حال نگارش آن با منطقه آزاد ویژه چابهار هستیم، یکی از برنامه‌ها، پیگیری طرح جشنواره فرهنگی مشترک ایران و پاکستان است. از سوی دیگر، با پیگیری‌های انجام شده، اگر توافق حاصل و شرایط فراهم باشد، امکان برگزاری نمایشگاه در خاک افغانستان یا در خاک ایران یا در بازارچه‌های مرزی به‌صورت مشترک با ناشران افغان وجود دارد و ما آمادگی خود را اعلام کرده‌ایم.
همچنین اگر شرایط امنیتی کشور بهینه شود، با توجه به سرمایه‌گذاری هندوستان در منطقه مکران، جشنواره فرهنگی ایران و هندوستان را نیز با اداره کل بنادر برگزار خواهیم کرد. سیستان‌وبلوچستان دروازه هندوستان، جنوب شرق آسیا، چین و کشورهای آسیای میانه محسوب می‌شود؛ بنابراین این دروازه نباید فقط محدود به کالاهای اقتصادی و اقتصاد خشک باشد. اگر فرهنگ و اقتصاد با هم پیوند بخورند، یکدیگر را تقویت می‌کنند. وجود منطقه آزاد و اداره کل بنادر و کشتیرانی می‌تواند فرصتی برای شکل‌گیری فعالیت‌های فرهنگی و دیپلماسی فرهنگی میان ایران و کشورهای منطقه باشد.
در نمایشگاه زاهدان برای نخستین‌بار بخش مجازی به ناشران و کتاب‌فروشان استانی اختصاص یافته است. چه سازوکاری برای تضمین بهره‌مندی واقعی کتاب‌فروشان استان دارید؟ با توجه به زیرساخت‌های دیجیتال محدود در استان‌های مرزی چه برنامه‌ای اندیشیده شده است؟
اگر از زاویه کتاب‌فروشان به موضوع نگاه کنیم، ویژگی‌هایی که در نمایشگاه اخیر برای کتاب‌فروشان تدارک دیده شده، بیش از ناشران است و این برای اولین بار در ایران اتفاق می‌افتد. تاکنون هیچ نمایشگاه کتابی نبوده که امکان حضور و انتفاع ناشران در آن کمتر از کتاب‌فروشان باشد؛ عموماً بیش از ۹۰ تا ۹۵ درصد نمایشگاه‌ها ویژه ناشران بوده است اما در این دوره اعتقاد ما این است که نمایشگاه باید به‌گونه‌ای برگزار شود که چرخه اقتصاد نشر به‌صورت طبیعی بچرخد و کتاب‌فروش تقویت شود.
بر این اساس، امکاناتی برای حضور کتاب‌فروشان فراهم کرده‌ایم که برای ناشران وجود ندارد. در نمایشگاه‌های استانی اخیر، به‌ویژه زاهدان، بخش مجازی نمایشگاه پس از سال‌ها فعال شده و به‌صورت انحصاری فقط در اختیار کتاب‌فروشان است؛ هیچ ناشری در آن حضور ندارد. یارانه نمایشگاه به کتاب‌فروشان تعلق می‌گیرد و خدمات پستی نیز فراهم شده تا تمام مردم استان بتوانند خرید کنند. مردم شهرستان‌های دور نمی‌توانند حضور فیزیکی داشته باشند، اما می‌توانند از کتاب‌فروشان کتاب بخرند. تنوع کتاب‌های عرضه‌شده در بخش مجازی بیشتر از تنوع کتاب‌های نمایشگاه فیزیکی است. کتاب‌فروش می‌تواند در کتاب‌فروشی خودش کتاب بفروشد، یارانه دریافت کند و هزینه‌ای هم برای این کار پرداخت نکند.
در کنار آن، برای اولین بار در نمایشگاه‌های استانی امکان حضور فیزیکی کتاب‌فروشان را نیز فراهم کرده‌ایم. خوشحالم اعلام کنم همین الان حداقل سه کتاب‌فروش زاهدان در نمایشگاه حضور دارند و غرفه دارند. آن‌ها مدیریت نمایندگی ناشرانی را که خانه کتاب به نمایشگاه نیاورده، بر عهده دارند و کتاب عرضه می‌کنند. میزان تخفیفی که کتاب‌فروش از ناشر دریافت می‌کند، نسبت به نمایشگاه یک‌سوم است و تعامل به‌گونه‌ای است که حاشیه سود کتاب‌فروشان رعایت شود. در کل، کتاب‌فروشان استانی در نمایشگاه استان بیش از ناشران امکان انتفاع دارند.
در حوزه زیرساخت‌های دیجیتال، مردم شهرستان‌ها و استان‌های مرزی معمولاً زیرساخت ضعیف‌تری دارند و باید بیشتر دیده شوند اما این به معنای ورود نکردن ما به این عرصه نیست. یکی از اهداف نمایشگاه، آشنا کردن مردم با فناوری‌های جدید در حوزه نشر است. بنابراین بخش مجازی را فعال کرده‌ایم؛ اگرچه ممکن است قدری طول بکشد تا مردم ورود کنند. در همین نمایشگاه QR Code هایی وجود دارد که مردم می‌توانند اسکن کنند و اطلاعات کتاب‌ها و ناشران را در گوشی خود دریافت و در نظرسنجی آنلاین نمایشگاه نیز شرکت کنند.
با توجه به اینکه نمایشگاه پس از هفت سال در استان برگزار شده و شکل ظاهری آن نیز متفاوت از سایر نمایشگاه‌هاست، استقبال و فروش مردم را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ یک دستاورد ملموس و یک چالش این نمایشگاه را نام می‌برید؟
برای قضاوت کمی زود است، اما در ساعت‌های اول آغاز نمایشگاه، استقبال با توجه به بعد مسافت و اینکه هنوز ناوگان عمومی فعال نشده، فوق‌العاده است.
روزهای آینده را نیز باید دید. معاونت فرهنگی شهرداری زاهدان قول داده ناوگان عمومی فعال شود. صبح‌ها مدارس را با جدول برنامه‌ریزی‌شده دعوت و منتقل می‌کنند و بعدازظهرها مردم حضور پیدا می‌کنند.
آورد اول این نمایشگاه، ایجاد یک اجتماع بزرگ و وحدت‌آفرین حول یک موضوع مشترک برای مردم است. در جامعه‌ای که دچار تفرق، اختلافات سیاسی، مذهبی، عقیدتی، امنیتی و اجتماعی شده و دشمن از این اختلافات سوءاستفاده می‌کند، بهترین کار این است که مردم را حول یک موضوع نشاط‌آور فرهنگی که هیچ‌کس در آن اختلافی ندارد، یعنی کتاب، گردهم بیاوریم. این بزرگ‌ترین دستاورد نمایشگاه است.
فراتر از آن، مردم مناطق محروم و مرزی کشور را در آستانه انتخاب کتاب‌های خوب و جدید قرار داده‌ایم. بیش از ۶۰ درصد کتاب‌های عرضه‌شده، تازه‌های نشر با قیمت ۱۴۰۴ هستند و بین ۵۰ تا ۷۰ درصد ارزان‌تر از کتاب‌فروشی‌های خیابان انقلاب تهران عرضه می‌شوند. یارانه‌ها، تخفیف ۳۰ درصدی و حمایت‌هایی که از مناطق محروم می‌شود، فرصت ویژه‌ای برای بالا بردن نشاط فرهنگی مردم فراهم کرده است.
ما نمایشگاه زاهدان را یک نمایشگاه عادی نمی‌بینیم. این یکی از قوی‌ترین نمایشگاه‌های استانی ماست که نوآوری‌هایی دارد و برای اولین بار در ایران اتفاق می‌افتد. «میز خدمت فرهنگی» برای اولین بار در این نمایشگاه برپا شده و مدیران کل ادارات مختلف با بنر مشخص در آن حضور دارند و به مردم پاسخ می‌دهند. «سینما کتاب» با همکاری انجمن سینمای جوان برای اولین بار شکل گرفته و کتاب‌های اقتباسی و ترکیب کتاب و فیلم را از انیمیشن برای کودکان تا فیلم برای بزرگسالان پاسخ می‌دهد. حضور قوی NGOها، سمن‌ها و گروه‌های مختلف کتابخوانی، فعالیت در حوزه تبلیغات دیجیتال و ساخت انیمیشن از بزرگان و مفاخر استان برای اولین بار اتفاق افتاده است. همچنین مشارکت و همراهی عالمان دینی و حوزه‌های علمی در این سطح، در هیچ‌یک از استان‌های مذهبی ما تاکنون در نمایشگاهی وجود نداشته است. این‌ها از آورده‌های جدید این نمایشگاه است.
بیست‌ودومین نمایشگاه کتاب سیستان‌وبلوچستان از ۱۲ تا ۱۸ مهرماه ۱۴۰۵ در زاهدان در حال برگزاری است.
نظر شما