به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، محمدجواد ظریف، استاد دانشگاه تهران در نشست بررسی کتاب «تاریخ یک همسایگی؛ روابط ایران و عراق در گذر زمان» که پنجشنبه 28 آبانماه در کافه کتاب ثالث برگزار شد، با اشاره به نکات خواندنی این اثر گفت: یکی از موضوعاتی که در کتابها کمتر به آن پرداخته شده، این است که شورای امنیت تا چه اندازه در حق مردم ایران ظلم کرده است. من اخیراً مقالهای درباره نادیده گرفته شدن حقوق و اصول بینالمللی در قطعنامه ۲۸۱۷ نوشتم؛ همان قطعنامهای که شورای امنیت پس از تجاوز اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران تصویب کرد و به واقع به اندازه قطعنامه ۴۷۹ شرمآور بود. در کنار بحث شورای امنیت، لازم است نکته دیگری را نیز بگویم: نمیخواهم از بیفایدگی جنگ سخن بگویم، بلکه از ناتوانی جنگ در برآورده کردن خواستههای آغازگرانش میگویم.
او افزود: در قرن بیستم و بیستویکم هیچ جنگی آغاز نشده، مگر آنکه یا آغازکنندگانش نابود شدهاند یا دستکم به اهداف خود نرسیدهاند. به همین دلیل کشورهای جهان در سال ۱۹۲۸ در معاهده پاریس (پیمان برایان–کلوگ) جنگ را غیرقانونی اعلام کردند. حقوق بینالملل معمولاً تابعی از سیاست بینالملل است؛ این حقوق با گروهی آرمانگرا سر و کار ندارد، بلکه بازتابدهنده واقعیتهاست. از زمانی که جنگ از جبههها به کل جامعه پیوند خورد و به تعبیر رایج، از جنگ محدود به جنگ تمامعیار در جنگ جهانی اول تبدیل شد، دیگر امکان نداشت جنگی به اهدافی که برای آن آغاز شده بود دست یابد.
این استاد دانشگاه اظهار کرد: همه جنگها با تصور پیروزی سریع آغاز میشوند. شاید برخی از شما به یاد نداشته باشید، اما وقتی آمریکا جنگ علیه عراق را در سال ۲۰۰۳ آغاز کرد، آقای رامسفلد نام آن را «عملیات شوک و هیبت» گذاشت؛ یعنی اعتقاد داشتند ضربه چنان شدید خواهد بود که دولت عراق در پاسخ حیران بماند و در آغاز جنگ این تصور درست بود، اما آمریکا بیست سال بعد همچنان درگیر همان جنگ بود. در افغانستان نیز آمریکا جنگی را در سال ۲۰۰۱ آغاز کرد و در سال ۲۰۲۱، بیست سال بعد، ناچار شد با همان کسانی که با آنها جنگیده بود مذاکره کند و طالبان را به حکومت بازگرداند. امروز هم در تجاوزی که علیه جمهوری اسلامی صورت گرفت، به تعبیر آقای اوباما، ترامپ جنگی را علیه سلاح هستهای آغاز کرد که وجود نداشت و امروز میخواهد تنگه هرمز را باز کند که باز بود؛ بنابراین جنگ این امکان را ندارد که به خواسته آغازکنندگانش برسد.
ظریف گفت: آغازکنندگان جنگها، یعنی دیپلماتها و سیاستمداران، همیشه همه اشتباهها را مرتکب میشوند، پیش از آنکه راه درست را انتخاب کنند. من به عنوان کسی که ۴۵ سال دیپلمات بودهام و بسیاری از این اشتباهات را خودم کردهام، میخواهم به یکی از آنها اشاره کنم. عراق بر چه اساسی به ایران حمله کرد؟ بر این اساس که پیروزی سریعی به دست خواهد آورد. آن روز نیز مانند امروز، برخی خارجنشینان به آمریکاییها و اسرائیلیها و همچنین به صدام وعده پیروزی صریح دادند. چرا شورای امنیت نخستین قطعنامهاش درباره ایران را شش روز پس از شروع جنگ تصویب کرد؟ برای اینکه در آمریکا و در دنیا این اجماع وجود داشت که ایران ظرف یک هفته جنگ را تمام میکند و حکومت ایران سقوط خواهد کرد.
او ادامه داد: گر در تجاوز چهل روزه، مقاله روزنامه هاآرتص را بخوانید، میبینید که آمریکاییها توقع داشتند ظرف چند روز، این مردم بزرگ که به خیابانها آمدند و از کشورشان حمایت کردند، علیه کشور خود قیام کنند و جنگ را خاتمه دهند. به همین دلیل از روز هفتم، آمریکا و صدام هر دو به دنبال پایان دادن به جنگ بودند و برای همین قطعنامه ۴۷۹ که صددرصد به زیان عراق بود، بیقید و شرط پذیرفته شد. اما این اشتباه، اشتباهی عمومی بود و تنها اشتباه صدام نبود. نکتهای که دوستان ما در اینجا نیاوردند این است که چرا قطعنامه ۴۷۹ برخلاف همه قطعنامههای دیگر، آن عبارت کلیشهای همیشگی جنگ را بیان نمیکند: آتشبس و عقبنشینی. در قطعنامه ۴۷۹ نه کلمه آتشبس دارید و نه کلمه عقبنشینی؛ به جای آتشبس، «پایان درگیری» آمده و هیچ اشارهای به عقبنشینی نیست. علت آن بود که نماینده وقت آمریکا در شورای امنیت، در جلسهای غیررسمی گفت این سرزمینها، یعنی خوزستان عزیز ما، سرزمینهای ما است. آمریکا آن روز مانع از آن شد که در قطعنامه، عقبنشینی نیروها تا مرزهای بینالمللی تثبیت شود و تا قطعنامه ۵۱۲ که پس از فتح خرمشهر تصویب شد و نگران ورود ایران به خاک عراق بودند، اشارهای به مرزهای بینالمللی نشد. یعنی دو سال تمام، شورای امنیت به مرخصی رفت و مردم ایران را برای مقابله با این جنایت تنها گذاشت.
وزیر پیشین امور خارجه اظهار کرد:دقیقاً مانند قطعنامه ۲۸۱۷؛ یعنی سه هفته بعد از تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران، شورای امنیت قطعنامهای صادر میکند، انگار نه انگار که حملهای به ایران شده است. اشارهای به حمله آمریکا و اسرائیل نیست و خسارات و پیامدها نیز نادیده گرفته میشود؛ همانگونه که در طول هشت سال جنگ تحمیلی اشارهای به استفاده از سلاح شیمیایی توسط عراق نبود. هرچه ما تلاش کردیم نام صدام را در این قطعنامهها بیاورند، نیاوردند؛ علیرغم اینکه شش گزارش دبیرکل ملل متحد استفاده مکرر عراق از سلاح شیمیایی را اثبات کرد. نخستین بار که به استفاده عراق از سلاح شیمیایی علیه اکراد عراقی اشاره شد، قطعنامه ۶۸۸ بود که چندین ماه بعد از حمله عراق به کویت صادر شد. یعنی در تمام طول جنگ، استفاده از سلاح شیمیایی علیه مردم ایران، علیه مردم سردشت، علیه سربازان ایران و علیه مردم عراق در حلبچه، با سکوت مواجه شد؛ حتی اسناد سیا نشان میدهد که پس از استفاده عراق از سلاح شیمیایی در حلبچه، رئیس سیا به اعضای خود دستور داد این جنایت را به ایران نسبت دهند. ببینید این تاریخ دارد خودش را تکرار میکند.
ظریف گفت:البته گفتم اشتباهات ما، و من هم از کسانی هستم که اشتباه کردهام. وقتی وارد نمایندگی ایران در سازمان ملل شدم، بیستودو سال داشتم؛ جوانی تازه فوقلیسانس گرفته از دانشگاه سانفرانسیسکو که به نیویورک آمده بود و آقای رجاییخراسانی مرا به آنجا آورد. بعدها در دوره آقای احمدینژاد به دوستان میگفتم خیال نکنید اول و آخر انقلابیهای دنیا شمایید؛ ما هم مثل شما بودیم و بعد چیزهایی دیدیم. آقای رجاییخراسانی به من گفت دو سال از تشکیل شورای امنیت گذشته و ما دستورالعملی از تهران نداریم که چه بکنیم. آن زمان اختلاف نظری وجود داشت؛ نخستین بیانیه حضرت امام این بود که پذیرش قطعنامه پایان جنگ است و بعضی معتقد بودند جنگ باید ادامه یابد. اما دستور ما نمیآمد که در جلسه شورای امنیت چه بگوییم؛ بنابراین آقای رجاییخراسانی مرا صدا کرد. من کت و شلوار نداشتم و با کاپشن دانشجویی رفتم. او گفت دستورالعمولی نیامده و قرار است شورای امنیت تشکیل شود، و من گفتم متنی مینویسم و میگوییم این شورای امنیت دو سال است کجاست و بر این اساس شورای امنیت را به چالش میکشیم. منظور من یک جلسه بود، اما این شش سال به سیاست جمهوری اسلامی تبدیل شد. من نوشتم که چرا اقدام شورای امنیت غیرقانونی است: زمانی که سرزمین ما در اشغال بود شما هیچ تهدیدی علیه صلح و امنیت بینالمللی نمیدیدید، حالا که سرزمین ما از اشغال خارج شده، چرا نگران صلح و امنیت بینالمللی شدهاید؟
نظر شما