سرویس تاریخ و سیاست خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، طاهره مهری- سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» از بیستوسوم تا سیام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار میشود.
به مناسبت هفته کتاب با منصوره اتحادیه (نظام مافی)، استاد ممتاز دانشگاه تهران به گفتوگو نشستیم که در ادامه میخوانید:
وضعیت کتاب را در حوزه تاریخ در یک سال اخیر چگونه ارزیابی میکنید؟
نباید درباره حوزه تاریخ به خصوص صحبت کرد، بلکه باید در کل درباره کتاب صحبت کرد. در کل در کشور ما کتابخوان کم است. همیشه گفتهام، ایرانی زیاد کتابخوان نیست. الان هم با بودن اینترنت خوانندگان کتاب کمتر هم شدهاند. گرانی کتاب، دلیل دیگر کم بودن مخاطبان کتاب است. گرانی سرسامآور است، بهگونهای که یک جلد کتاب معمولی به بهای یک میلیون و گاهی یک میلیون و سیصد تومان به فروش میرسد. درست است که قیمت تمام اقلام مصرفی گران شده است اما برای شخصی که فقط میخواهد کتاب بخواند و در کتابخانهاش نگه دارد یا حتی نگه ندارد، خیلی گران است. چارهای هم نیست، چون کاغذ گران است، دستمزد گران است و شرایط به سختی میگذرد. بنابراین ما کتابخوان نبوده و نیستیم که بسیار جای افسوس دارد.
اطلاعات بسیاری در کتابها درج شده است و مخاطب علاقهمند در هر زمینهای که نیاز داشته باشد، میتواند به اطلاعات مورد نظر خود دست پیدا کند. من همیشه فکر میکنم کتاب خواندن مثل غذای جویدهشده و آماده است. البته ممکن است کتاب هم اشتباهاتی داشته باشد ولی این عادت به کتاب خواندن روندی است که باید از بچگی در کودک شکل بگیرد، یعنی باید بچهها در مدرسه، کودکستان، دبستان و دبیرستان یاد بگیرند که کتاب بخوانند، به کتاب خواندن عادت کنند. مدرسهها باید کتابخانه داشته باشند تا بچهها به مطالعه علاقهمند شوند. البته من الان بچه مدرسهرو ندارم که بدانم سطح تجهیز کتابخانههای مدارس چگونه است، اما در کل خیلی مهم است که با مطالعه انس بگیریم. اطلاعات ما در مورد کاری که مشغول انجام آن هستیم، کم است و باید این کمبود اطلاعات را با کتاب خواندن جبران کنیم. امیدوارم برای کتاب و کتابخوانی سال بهتری پیش رو باشد.

چه کتابهای مهمی در طول این یک سال در حوزه تاریخ و سیاست منتشر شده است که مورد توجه شما قرار گرفت؟
حوزه تاریخ بسیار وسیع است. میتوانیم در مورد تاریخ ایران صحبت کنیم یا چین، یا خاورمیانه، اروپا و... . تاریخ حد و حدود ندارد. بنابراین من عقیده دارم که خاطرات خیلی آموزنده است اما هر خاطراتی هم ارزش خواندن ندارد. بعضی خاطرات رجال و خاطرات افرادی که صاحب منصبی بودند و کاری انجام دادهاند، خواندنی است. اما به این نکته دقت کنید که همه نویسنده نیستند. ممکن است که کتاب تنها اطلاعاتی سطحی را به خواننده منتقل کند. بنابراین خیلی سخت است که در زمینه کتاب بخواهیم بگوییم که چه کتابی بهترین است.
اینکه چه کتابی بهترین است را باید به عهده جایزههایی گذاشت که به کتابها تعلق میگیرد. خیلی مهم است؛ کتاب سال، کتاب ماه و کتاب در خصوص زنان، کتاب در مورد قاجار و... . ترجمهها و... باید جدا جدا مورد بررسی قرار بگیرد تا نویسندگان هم برای نوشتن تشویق بشوند.
خودتان بیشتر چه کتاب یا کتابهایی را مطالعه میکنید؟
با توجه به اینکه من چشمهایم ضعیف شده است؛ این روزها بیشتر کتاب گوش میکنم. برای تفریح و سرگرمی حتما به یک رمان گوش میدهم، تا چند سال پیش که کتاب میخواندم اینگونه بود و این عادتی است که از آن زمان باقی مانده است. کتاب به زبان انگلیسی و زبان فرانسه و به خصوص به زبان انگلیسی گوش میدهم؛ چون به زبان انگلیسی تسلط بیشتری دارم. این روزها با انتشار یک کتاب بلافاصله فایل صوتی آن نیز منتشر میشود، بنابراین من کتابهای صوتی دارم و به آنها گوش میکنم.
البته بستگی به شرایط دارد. اینروزها کاری در دست انجام دارم که مربوط به زمان مشروطه است، بنابراین برای ارجاع به کتابهای مرتبط به آن رجوع میکنم. در واقع کاری که در دست انجام دارم، در مورد جنگ جهانی اول است.
در کل اما به دلیل ضعیف بودن چشمهایم برایم سخت است که بتوانم یک کتاب را بخوانم اما دائم به فایلهای صوتی گوش میکنم.

چه کتابهایی را برای مطالعه به علاقهمندان حوزه تاریخ و سیاست پیشنهاد میکنید و چرا؟
عرض کردم عرصه تاریخ بسیار وسیع و دنیا هم بسیار وسیع است، بنابراین به علاقه شخصی فرد بستگی دارد. حرفی که من همیشه میزنم این است که خودمان را به ایران محدود نکنیم. در خصوص کشورهای دیگر هم مطالعه کنیم و آنها را بشناسیم. من از کتابهای رمان مثال میزنم، شما اگر یک رمان در مورد کره بخوانید، به اطلاعات زیادی در مورد آن کشور دست پیدا میکنید. یعنی علاوه بر سرگرمی، اطلاعات زیادی نیز در اختیار شما قرار میگیرد. به نظر من باید نگاه ما ورای ایران باشد و این دنیای گسترده را بشناسیم. از خاورمیانه، ترکیه و... اطلاعات داشته باشیم.
البته در این بین مسئله زبان نیز باید مورد توجه قرار بگیرد. ما همسایه هند و پاکستان هستیم، اما از این کشورها چه میدانیم. ما همسایه کشورهای آسیای مرکزی و کشورهایی مانند قزاقستان، تاجیکستان و... هستیم اما از این کشورها چه میدانیم؟ اگر کمی به آنسوتر نگاه کنیم، مترجمان هم باید کتابهایی را ترجمه کنند که اطلاعاتی ورای ایران به خواننده میدهد. ممکن است خیلی هم جذاب باشد، خصوصا برای جوانان که میخواهند در این دنیا زندگی کنند. چه مانعی دارد که انسان در مورد ژاپن اطلاعات داشته باشد. اینکه بدانند چه رمانهایی در ژاپن نوشته میشود. البته این نکته که زبان هم زیاد بلد نیستیم، باید مورد توجه قرار بگیرد. ترجمه کتاب هم محدود است و کتاب زیاد ترجمه نمیشود، در نتیجه من فکر میکنم که از این جهت باید یک تحولی در کشور رخ بدهد.
با توجه به این جمعیت جوانی که داریم، باید همت کرد و به این جوانان آگاهی داد. چون برای زندگی در این دنیا به آگاهی نیاز دارند. هر چقدر کسی اطلاعات بیشتری در مورد دنیا داشته باشد، در کارش هم پیشرفت میکند.

یکی از کارهایی که در هفته کتاب در ایبنا انجام میشود، این است که دوربین سرویس عکس ایبنا به منزل استادان میرود و از کتابخانه شخصی آنها تصویربرداری میکند، شما در منزل حتما کتابخانه شخصی دارید استاد؟
بله، چون اتاقهای منزل من زیاد بزرگ نیستند، من تقریبا در همه اتاقها کتابخانه دارم و در منزل من کتاب نسبتا زیاد است. چون اگر شخصی اهل مطالعه باشد، دائم باید کتاب دم دست داشته باشد.
نظر شما