سرویس هنر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)؛ کارگردان نمایش «هری پاتر» با اشاره به دشواریهای اجرای یک اثر فانتزی روی صحنه گفت: «با گروهمان تلاش کردیم جهان جادویی جی.کی. رولینگ را با تکیه بر روایت، میزانسن و طراحی صحنه برای مخاطب ایرانی بازآفرینی کنیم.»
شایان بهمنی، درباره علت انتخاب «هری پاتر» برای اقتباس نمایشی گفت: «این تصمیم به حدود دو سال پیش برمیگردد. از میان آثاری که قبلا کار شده بودند یا نسخههای تصویری و نمایشی داشتند، مجموعه «هری پاتر» جزو معدود متنهای مفصلی بود که هنوز روی صحنه نرفته بود به دلیل نو بودن سراغ این کار رفتم.»
او در پاسخ به این سوال که از کدام رمان رولینگ اقتباس کرده است گفت: «هشتگانه «هری پاتر»، از «سنگ جادو» تا «یادگاران مرگ»، تاکنون به شکل مستقیم اجرا نشده است و فقط نمایشی که با تایید رولینگ روی صحنه رفته، «هری پاتر و فرزند نفرینشده» است که داستان فرزند هری پاتر و نه خود او را روایت میکند. با دراماتورژی و بازنویسی متن تلاش کردیم برای نخستینبار متن اصلی رمانها را به صحنه بیاورند.»
اولین اجرای صحنهای از هری پاتر
بهمنی ادامه داد: «هنگام کار روی متن، از مترجمان، ناشران و فعالان این حوزه صحبت کردیم و بعد از جستوجو نمونهای را از اجرای مستقیم متن اصلی «هری پاتر» پیدا نکردیم. شاید ادعای بزرگی باشد اما شاید تئاتر ما را بتوان اولین اجرای صحنهای هریپاتر از متن اصلی در ایران و حتی جهان دانست!»
کارگردان تئاتر «هریپاتر» در توضیح ویژگیهای داستان برای اجرای صحنهای گفت: «مهمترین ویژگی این مجموعه، پرداخت دقیقی به موقعیتهای دراماتیک و گرههای داستانی است و اینکه داستان روایت جذابی دارد. تمرکز گروه ما هم بیشتر بر خود متن و روایت بوده است تا خلق جلوههای بصری عجیب و غریب، زیرا جذابیت اصلی «هری پاتر» در روایتگری آن است.»
او ادامه داد: «این جهان قبلا برای مخاطب ساخته شده است و سالها قبل از فیلمها، رمانهای «هری پاتر» توانسته بودند دنیایی مستقل و پرطرفدار خلق کنند. ما هم تلاش کردیم به همان جهان وفادار بمانیم و فضای آشنای آن را برای مخاطب تئاتر بازآفرینی کنیم.»
رولینگ به جای شعار دادن قصه میگوید
این کارگردان قدرت نویسندگی رولینگ را روایتگری ساده او دانست و در ادامه اضافه کرد: «رولینگ بدون تکیه بر استعارههای پیچیده، قصهای جذاب تعریف میکند و از تملق، شعار، پند و اندرز مستقیم فاصله میگیرد. همین ویژگی باعث شده شخصیتها و روایتهای داستانی برای مخاطب ماندگار شوند.»
بهمنی درباره انتخاب جلدهای مختلف مجموعه برای اقتباس نمایشی توضیح داد: «چهار جلد نخست را برای بازنویسی و دراماتورژی در نظر گرفتیم، اما تمرکز اصلی روی جلد دوم یعنی «تالار اسرار» بوده است؛ زیرا این جلد آغاز شکلگیری روایت اصلی و معرفی شخصیتها محسوب میشود شخصیتهای جذابی در این رمان وجود دارد.»
او دربارهی رده سنی مخاطبان نمایش گفت: «برخلاف تصور اولیه، مخاطبان نمایش فقط نوجوانان و نسل جدید نبودهاند و بخش زیادی از تماشاگران را بزرگسالان تشکیل دادهاند و درکل میانگین سنی مخاطبها بین ۲۰ تا ۳۰ سال است. علاقه به «هری پاتر» مرز سنی مشخصی ندارد و حتی مخاطب هفتاد سالهای داریم که از نمایش راضی بود.»
مهمترین چالش اجرا
بهمنی مهمترین چالش اجرای صحنهای «هری پاتر» را تبدیل عناصر فانتزی متن و سینما به امری باورپذیر و استاندارد روی صحنه دانست و گفت: «بعضی کارهایی که در سینما به کمک جلوههای ویژه انجام میشوند، در تئاتر در راستای قراردادی بین بازیگران و مخاطبها پیش میرود و سعی کردیم معادل آن را در کار خلق کنیم. از طرفی اکسسوریهای مخصوصی را هم طراحی کردیم و سفارش دادیم. مثلا راجع به شنل نامرئی، تماشاگر باید بازیگران زیر شنل را ببیند، اما شخصیتهای حاضر در صحنه نباید آنها را ببینند. چنین موقعیتهایی در سینما بهسادگی با جلوههای ویژه حل میشود، اما در تئاتر نیازمند میزانسن و طراحی دقیق است.»
این کارگردان تئاتر درباره نگرانی از مقایسه نمایش با فیلمهای مشهور «هری پاتر» توضیح داد: «ابتدا جلسات مفصل اتاق فکر داشتیم و تمام دغدغههای احتمالی را بررسی کردیم. مخاطب فهیم تئاتر محدودیتهای اجرایی و امکانات موجود را درک میکند و بیشتر از هر چیز، از دیدن اجرایی که پیشتر امکان تحققش کم بوده یا اصلا نبوده است، هیجانزده میشود. دنیای هریپاتر بهقدری برای طرفدارانش جذاب است که اهمیتی به نواقص نمیدهند. مخاطب هم کتابش را خوانده است، هم کتاب صوتیاش را شنیده است و فیلم و تئاترش را هم میبیند. خوشبختانه با واکنش منفی جدی دربارهی مقایسه با نسخهی سینمایی مواجه نشدیم.»
این کارگردان تئاتر در توضیح بازخوردهای مخاطبان گفت: «بیشتر نقدها فنی بوده است؛ مسائلی مانند هماهنگی نور، موسیقی یا زمانبندی صحنهها. گروه به دلیل شرایط دشوار ماههای اخیر، از جمله تعطیلی سالنها و مشکلات ناشی از شرایط اجتماعی و اقتصادی دی ماه و بعد از آن هم جنگ، فرصت کافی برای تمرین نهایی در سالن را نداشته است.حتی شب اول اجرا، در عمل نخستین اجرای کامل گروه محسوب میشد که من توانستم ببینم، چون قبل از آن امکان برگزاری کامل فراهم نشده بود. گروه پس از یکسالونیم تمرین، بارها مجبور به توقف کار شد و همین مسئله روی هماهنگیهای فنی تاثیر گذاشته است اما از نظر کیفی مشکلی نداشتیم و در ادامه خیلی سریع نقصها را برطرف کردیم و به اجرای ایدئال رسیدیم.»
درک فانتزی با تکیه بر جهان اسطورهای
بهمنی درباره نسبت مخاطب ایرانی با جهان «هری پاتر» گفت: «مخاطب ایرانی این جهان را صرفا تماشا نمیکند، بلکه آن را زیست میکند. ریشه این مسئله را باید در فرهنگ و اسطورههای ایرانی جستوجو کرد؛ جایی که مفاهیمی چون جادو و جهانهای اسطورهای برای مخاطب ایرانی غریبه نیست. مخاطب ایرانی به دلیل آشنایی با شاهنامه و جهان اسطورهای، راحتتر با فضای جادویی هری پاتر ارتباط برقرار میکند و باورپذیری آن برایش عجیب نیست.»
این کارگردان در توضیح راز ماندگاری «هری پاتر» گفت: «بخش مهمی از این ماندگاری به شانس اولین بودن ربط دارد. آثار زیادی هستند که از نظر فنی و روایی قویتر هستند، اما آثاری که بهعنوان نخستین تجربهی مهم یک نسل شناخته میشوند، به مرور و با تبلیغ افراد به همدیگر ماندگار میشوند. رولینگ قصهگوی جذابی است اما تککلمه بگویم، همان اولین بودن تاثیر دارد.شاید امروز فیلمهای فنی بهتری نسبت به «پدرخوانده» ساخته شوند، اما علاوه بر استاندارد بودن کار، جایگاه کلاسیک آن باعث میشود نسلهای مختلف همچنان به آن رجوع کنند.»
تاثیر نشان دادن اثر به جای روایت کردن
این کارگردان تئاتر درباره رواج کم اقتباسهای فانتزی از کارهای جهانی در تئاتر ایران گفت: «تا جایی که من دنبال کردم اقتباسهای خوبی در ایران داریم. مهمترین مانع، محدودیتهای فنی و مالی است. آثار فانتزی نیازمند مهندسی صحنه، نور، صدا، دکور و تکنولوژی پیشرفته هستند. امکاناتی که هنوز بهطور کامل در تئاتر ایران وجود ندارند. مخاطب آثار فانتزی فقط برای شنیدن و دیدن روایت به سالن نمیآید، بلکه انتظار دارد جهان اثر را ببیند و لمس کند. به همین دلیل، تولید یک اثر فانتزی هزینه و زمان بسیار بیشتری نسبت به آثار رئالیستی نیاز دارد. مثلا اژدها را نباید روایت کرد بلکه باید آن را نشان داد. ضمن اینکه کار فانتزی سلیقهی خاصی را میطلبد.»
این کارگردان در پایان گفت: «مخاطب ایرانی در حوزه فانتزی خوشذوق است و دنبال کار خوب است و جذب هر اثری نمیشود. همین مسئله باعث میشود گروههای نمایشی پیش از ورود به تولید آثار فانتزی، بارها توانایی خود را بسنجند و بارها تمرین کند. طی پنج سال اخیر، آثار فانتزی بیشتری روی صحنه رفتهاند و در مجموع توانستهاند مخاطبان خود را راضی نگه دارند.»
نظر شما