به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، بهتازگی از سوی انتشارات مروارید ترجمه گزیدهای از اشعار ویلیام باتلر ییتس در کتاب «برج» با ترجمه پوران کاوه عرضه شده است.
ویلیام باتلر ییتس شاعر، نمایشنامهنویس و نویسنده انگلیسیزبان ایرلندی یکی از برجستهترین چهرههای ادبی قرن بیستم بود. اولین مجموعه شعر ویلیام باتلر ییتس که شامل اشعاری آرام و تحت تاثیر عرفان و تقدس بود در سال ۱۸۸۹ منتشر شد و پس از آن یعنی از سال ۱۹۰۰ به بعد اشعارش اجتماعی- سیاسی شد و تا حدود زیادی از الهام عرفانی و تقدسی که در کارهای اولیه او دیده میشد فاصله گرفت و دور شد. ییتس بهدلیل گذراندن اوقاتش در طبیعت و گرایشی که به طبیعتگردی داشت و اعتقاد وافرش به الهامات عرفانی به درجهای از نگرش نئوافلاطونی و عرفان مدرن رسید که نامش در دنیانی صوفیانه عنوان سپیدهدم طلایی گرفت.
در ادامه گفتوگوی ما را با پوران کاوه، مترجم اشعار ییتس میخوانید:
شما در مقدمه اشاره کردهاید که بنمایههای عرفانی اشعار ییتس در ترغیب شما به ترجمه اشعارش تاثیر داشته لطفا در این زمینه توضیح دهید.
نوعی نگرش نئوافلاطونی و عرفانی و نوعی بازگشت به دوران تقدس در اشعار ویلیام باتلر ییتس وجود دارد که بسیار شبیه کلاسیک ایران است و همین امر من را به ترجمه کتاب ترغیب کرد. ییتس قبل از آنکه به مسیحیت نزدیک شود، گرایش به سیر و سلوک در طبیعت و کشف رمز و راز آن داشته و به الهامات عرفانی و آئین کاهنان سلتی معتقد بوده که اشارههای بسیاری در نمونههایی از اشعارش پدیدار است. وی در دنیای صوفیانه خانقاهی به مقام سپیدهدم طلایی دست یافته بود.
چرا برج را تاثیرگذارترین کتاب ویلیام ییتس میدانند، تاریخ چاپ این اثر و ویژگیهای خاص آن چیست؟
طبق نظریاتی که ناشر کتاب و نیز غولهای ادبی همعصرش مثل ویرجینیا ولف دادهاند و با توجه به چاپهای مکرر با شمارگان بالا در فواصل کوتاه، برج بهعنوان یک اثر منحصربهفرد اعلام شد. علاقه وافر ییتس نیز بهعنوان یک اثر هنری خاص معرف آن بود، تا جایی که حتی برای طرح روی جلد آن هم بسیار حساس بود و تاکید داشت باید تداعیکننده برج واقعی باشد؛ و لازم است نمادگرایی برج با احاطه کردن آن با آب تکمیل شود. «برج» در سال ۱۹۲۷ برای اولین بار منتشر و روانه بازار کتاب شد و سال ۱۹۲۸ و سپس سال ۱۹۲۹ و بعد از آن به چاپهای مکرر رسید.
معمولا ترجمه آثار ییتس با چالشهایی برای مترجمان همراه است، چه چیزی در شعر او وجود دارد که آن را برای ترجمه متمایز میکند؟
اشعار ییتس تفاوت فاحشی با اشعار دیگر شاعران معاصر جهان دارد، با گرایشی که او به انواع عرفان، فولکلور، تصوف، ماوراءالطبیعه و نئوافلاطونیسم داشته، سیستمی سمبلیک بهوجود آورده که درک اغلب اشعارش بدون آشنایی با سمبولیسم خاص او و کنار آمدن با غرابت جادوییاش در میان چهرههای مختلفی که شاعر در اشعار گوناگونش به خود میگیرد کار آسانی نبود و ترجمه برخی اشعار دشوارش ضمن امانتداری حس درونی او و درک تضاد شکنجهآوری که بین تصاویر و مجسمهها بیان میکند زمانگیر و تاملپذیر بود.
روح حاکم بر شعرهای ییتس را چطور ارزیابی میکنید؟
در برخی از اشعارش ذهنیتی را شاهدیم که ارتباط با هنر و زندگی دارد و نیز جاهایی هنر و مذهب با هم یگانه میشود و گاهی نیز به احساس زنان اشاره دارد که البته شدت زیادی ندارد.
در هنگام ترجمه و پس از آن کدام شعر ییتس توجه شما را بیشتر به خود جلب کرد؟
اینک بر میخیزم و میروم به اینزفری
و با خاک رس و جگن کلبه کوچکی میسازم
و کندوی زنبورعسلی خواهم داشت و نُه ردیف لوبیا
و به شادی خواهم زیست تنها و به خود میپردازم
مرا در آنجا آرامش خواهد بود
زیرا که آرامش آهسته میچکد
میچکد از پرده پگاه تا آنجا که آوای جیرجیرک میآید
آنجا که نیمه شب کورسویی بیش نیست
و نیمروز در تابشی سرخ می تپد
و دیرگاه روز صدای پرزدن بالهای سهره میآورد
اینک برمیخیزم و میروم
چراکه همیشه در شب وُ روز
میشنوم نجوای آبهای دریاچه را که میپیچند به ساحل
آنگاه که ایستادهام به جاده
من میشنوم آن نجوا را
که مینشیند به ژرف دل.
مضمونهای غالب در اشعارش کدام است و تا چه اندازه طبیعت و زندگی پیرامونش الهام بخش او بوده است؟
او نقاشی و هنرهای تجسمی را در شعر احیا کرد و نوعی داستانپردازی و بیواسطهنویسی در اکثر آثارش دیده میشود، با تک گوییهای ساده، نمایشی از عرفان مدرن همراه با طبیعتگرایی، نگرش نئوافلاطونی، شمنیسم و باورهای ایرلندی برگرفته از فرهنگ عامه مردمی که او را میپرستیدند. ربط دادن بیانهای شاعرانه برای او مهم بود، علاقه زیادی به متنهای گیلیک داشت و تکههایی از عبارات گیلیک که همیشه در ذهنش بود را وارد شعرهایش میکرد و آن ترانهها را اغلب با خود زمزمه میکرده است. چشمانداز بن بالین و دریاچه اینزفری الهامبخش خوبی بر آثار آغازین او بوده است.
باتلر ییتس تحت تاثیر شاعران کلاسیک انگلستان هم بوده است؟
ییتس از معاشران ازرا پاوند بود، اما زبان او متاثر از شاعران پیشارافائلی مثل دانته گابری روزتی بوده است و نیز شعرهای اولیهاش تحتتاثیر جان گیتس، ویلیام وردزورت و ویلیام بلیک بوده و در نمایشنامههایش تاثیر اسکاروایلد بهوضوح احساس میشود.
نمایشنامهنویس بودن او چقدر در شعرسرایی ییتس تاثیر داشته است؟
اشعار ییتس سرشار از اشارههای متکثر نمایشی است؛ نمایشنامههایی که غنی از ادبیات عامه ایرلند هستند، برای مثال داستان کوهولین که بیشباهت به داستان رستم و سهراب نیست و نوعی اساطیر و تاریخ را در نمایشنامهها و شعرهایش احیا کرده و به آنها هویتی ملی بخشیده است. نمونههای بسیاری از لحنهای نمایشی در اغلب اشعارش دیده میشود.
آیا امروز هم اشعار ییتس مورد توجه مردم انگلستان است؟
با امعان نظر به اینکه شاعری ملیگرا و نمونهای کمنظیر از ادبیات غرب بوده که سرودههایش در قالبی بسیار هنرمندانه روح یک ملت را بیان میکرده و نیز بهخاطر استفاده فراوان از اشعارش در موسیقی فولکلور سلتیک و همچنین به این دلیل که پایهگذار تئاتر ملی ایرلند بوده و از طلایهداران سمبلیسم در شعر انگلیسی است، احتمالا جایگاه ادبی- فرهنگی و همچنین خاص بودن و ملموس بودن اشعارش هنوز باید مورد توجه مردم انگلستان باشد.
اگر اثری در دست ترجمه یا آماده انتشار دارید لطفا معرفی کنید.
طی سال گذشته مشغول به ترجمه سه نمایشنامه از شکسپیر شدم که اکنون در دست انتشار است.
نظر شما