به گزارش سرویس کودک و نوجوان خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، «بزغاله عینکی» نوشته محمدرضا شمس، کتابی است که با تکیه بر خیال، بازی‌های زبانی و جان‌بخشی به اشیا، جهان آشنای کودکان را به سرزمینی تازه و سرگرم‌کننده تبدیل می‌کند؛ اثری که لذت خواندن را در مرکز تجربه کودک قرار می‌دهد.

گاهی برای خلق یک جهان تازه برای کودک، لازم نیست او را به سرزمین‌های دور و ناشناخته برد؛ کافی است به همان دنیایی که هر روز می‌بیند، جور دیگری نگاه کنیم. یک قابلمه، نمکدان، ملاقه، بشقاب یا حتی سنگ و گردو می‌توانند از اشیایی معمولی به شخصیت‌هایی تبدیل شوند که حرف می‌زنند، احساس دارند، با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند و در موقعیت‌های خنده‌دار و غیرمنتظره قرار می‌گیرند. «بزغاله عینکی» نوشته محمدرضا شمس، دقیقاً از همین نقطه آغاز می‌کند.

این کتاب که از سوی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان منتشر شده، مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه و فانتزی است که با زبانی آهنگین و شاعرانه نوشته شده‌اند. شمس در این اثر به جای آنکه جهان کودک را صرفاً از بیرون توصیف کند، تلاش کرده از دریچه نگاه خود کودک به اطراف بنگرد؛ نگاهی که در آن مرز میان انسان، حیوان، اشیا و پدیده‌های طبیعی چندان قطعی نیست و تقریباً هر چیزی می‌تواند شخصیت پیدا کند.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های «بزغاله عینکی»، استفاده خلاقانه از جاندارپنداری است. کودک در سال‌های نخست زندگی بسیاری از اشیای پیرامون خود را زنده و صاحب احساس تصور می‌کند. عروسک می‌تواند دوست او باشد، اسباب‌بازی می‌تواند با او حرف بزند و حتی یک شیء ساده در خانه می‌تواند در ذهن کودک شخصیت و هویت مستقلی داشته باشد. محمدرضا شمس از همین ویژگی ذهنی استفاده کرده و آن را به ماده اولیه داستان‌های خود تبدیل کرده است.

در این کتاب، اشیا از حالت بی‌جان و روزمره خود خارج می‌شوند و وارد جهان داستان می‌شوند. قابلمه حرف می‌زند، نمکدان موقعیتی پیدا می‌کند که برای کودک خنده‌دار و قابل درک است و اشیای مختلف درگیر ماجراهایی می‌شوند که در عین سادگی، تخیل مخاطب را فعال می‌کنند. نتیجه، جهانی است که کودک می‌تواند در آن همزمان با شخصیت‌های داستان بازی کند و به اشیای آشنای اطرافش با نگاهی تازه‌تر بنگرد.

اما جذابیت کتاب تنها به جان‌بخشی به اشیا محدود نمی‌شود. زبان یکی از عناصر اصلی شکل‌دهنده «بزغاله عینکی» است. متن از آهنگ، تکرار، بازی‌های آوایی و ظرفیت‌های موسیقایی کلمات بهره می‌گیرد و به همین دلیل در بسیاری از بخش‌ها حال‌وهوایی نزدیک به شعر کودکانه پیدا می‌کند. این ویژگی باعث می‌شود خواندن کتاب صرفاً انتقال یک داستان از نویسنده به کودک نباشد؛ خود کلمات نیز به بخشی از بازی تبدیل می‌شوند.

طنز نیز در ساختار این داستان‌ها نقش مهمی دارد. شمس از طنز کلامی و موقعیت‌های غیرمنتظره استفاده می‌کند تا کودک را با داستان همراه نگه دارد. گاهی خنده از یک بازی زبانی شکل می‌گیرد و گاهی از موقعیتی که برخلاف انتظار مخاطب پیش می‌رود. این طنز، در کنار تخیل، کمک می‌کند مفاهیم مورد نظر نویسنده بدون آنکه به شکل مستقیم و آموزشی ارائه شوند، در ذهن کودک باقی بمانند.

یکی دیگر از ویژگی‌های قابل توجه اثر، آشنایی‌زدایی از جهان پیرامون است. نویسنده چیزهایی را که کودک هر روز می‌بیند، به شکل دیگری پیش روی او می‌گذارد. سنگ و گردو، برای نمونه، می‌توانند برخلاف تصویری که از رابطه میان آنها در ذهن بزرگسال وجود دارد، به هم‌بازی تبدیل شوند. چنین تغییر زاویه‌ای باعث می‌شود کودک یاد بگیرد جهان را تنها از یک منظر ثابت نبیند و برای پدیده‌های ساده، امکان‌های تازه‌ای تصور کند.

در این میان، تصویرگری تهمینه سلیمانی‌رنجبر نیز در شکل‌گیری فضای کتاب اهمیت دارد. تصویرها صرفاً بازگویی آن چیزی نیستند که در متن اتفاق افتاده است، بلکه در کنار نوشته حرکت می‌کنند و به جهان داستان لایه‌های تازه‌ای می‌افزایند. در ادبیات کودک، این همراهی متن و تصویر اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا کودک پیش از آنکه بتواند تمام ظرفیت‌های زبانی یک اثر را دریافت کند، با تصویر ارتباط برقرار می‌کند. در «بزغاله عینکی» نیز تصویر و متن در کنار یکدیگر به ساختن جهان خیال‌انگیز اثر کمک کرده‌اند.

نام محمدرضا شمس نیز به‌تنهایی می‌تواند برای مخاطبان ادبیات کودک نشانه‌ای از تجربه و شناخت این حوزه باشد. او حدود چهار دهه است برای کودکان می‌نویسد و نزدیک به ۱۰۰ عنوان کتاب در کارنامه‌اش دارد. بسیاری از مخاطبان قدیمی‌تر نیز او را با مجموعه تلویزیونی «هادی و هدی» به یاد می‌آورند. این سابقه طولانی، در «بزغاله عینکی» نیز خود را در شناخت زبان و جهان ذهنی کودک نشان می‌دهد.

نکته مهم درباره این کتاب آن است که قرار نیست کودک را صرفاً با یک پیام آموزشی مشخص بدرقه کند. ارزش اثر بیش از هر چیز در لذت خواندن، بازی با زبان و فعال کردن تخیل است. کودک هنگام خواندن داستان‌ها با جهانی مواجه می‌شود که قوانین آن با دنیای واقعی کمی فاصله دارد؛ اما همین فاصله، امکان خیال‌پردازی را بیشتر می‌کند.

«بزغاله عینکی» در واقع دعوتی است به اینکه کودک برای مدتی جهان اطرافش را جور دیگری ببیند؛ جهانی که در آن اشیا می‌توانند حرف بزنند، اتفاق‌های ساده می‌توانند به ماجرا تبدیل شوند و کلمات خودشان بخشی از بازی باشند. شاید یکی از مهم‌ترین دستاوردهای چنین کتابی همین باشد: اینکه کودک پس از بستن کتاب، همچنان به اطرافش نگاه کند و از خودش بپرسد اگر این قابلمه، آن نمکدان یا حتی سنگ گوشه حیاط می‌توانست حرف بزند، چه داستانی برای گفتن داشت؟

«بزغاله عینکی» نوشته محمدرضا شمس با تصویرگری تهمینه سلیمانی‌رنجبر توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان منتشر شده و ۲۰۰ هزار تومان قیمت دارد؛ کتابی برای کودکانی که قرار است ادبیات را نه فقط برای آموختن، بلکه برای خیال کردن، خندیدن و لذت بردن از خواندن تجربه کنند.