سرویس ادبیات خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) – در ادامه سلسله نشستهای «عصر پنجشنبههای بخارا»، مجموعه ۲۰ جلدی «داستانهای شاهنامه» نوشته محسن دامادی و منتشرشده از سوی انتشارات کتابسرای نیک، با حضور جمعی از شاهنامهپژوهان، نویسندگان، استادان و علاقهمندان فرهنگ و ادب فارسی رونمایی شد. در این مراسم، سخنرانان ضمن بررسی جایگاه بازنویسی شاهنامه برای مخاطب امروز، از ضرورت ایجاد پلی میان متن سترگ فردوسی و نسل جدید سخن گفتند.
روایتی سینمایی از شاهنامه برای جامعه امروز
در آغاز مراسم، علی دهباشی با معرفی این مجموعه، آن را اثری متناسب با نیازها و دغدغههای جامعه امروز توصیف کرد. وی با اشاره به فعالیت پنجساله محسن دامادی در بازنویسی داستانهای شاهنامه به زبانی ساده و امروزی، گفت تجربه طولانی او در عرصه فیلمنامهنویسی و سینما موجب شده است تا ظرفیتهای نمایشی و روایی داستانهای شاهنامه در این مجموعه بهخوبی برجسته شود. دهباشی همچنین تأکید کرد که نویسنده در کنار روایت داستانها، بر جنبههای انسانی، اخلاقی و تربیتی شاهنامه نیز توجه ویژه داشته و کوشیده است این مفاهیم را با بیانی روشن و قابل فهم در اختیار مخاطبان قرار دهد.
شاهنامه کتاب جنگ نیست؛ کتاب زندگی است
در ادامه مراسم، محسن دامادی درباره انگیزههای خود از بازنویسی داستانهای شاهنامه سخن گفت. او با اشاره به نقش فردوسی در حفظ هویت فرهنگی ایرانیان اظهار داشت که شاهنامه حاصل دغدغه اندیشمندانی است که میخواستند شناسنامه تاریخی و فرهنگی ایران را برای نسلهای بعد حفظ کنند.
دامادی از تجربه شخصی خود در مواجهه با شاهنامه یاد کرد و گفت هرچند همواره توصیه به خواندن این اثر را میشنیده، اما دشواری زبان آن، مانعی برای ارتباط بسیاری از مخاطبان بوده است؛ در حالی که فردوسی شاهنامه را برای عموم مردم سروده بود، نه صرفاً برای پژوهشگران و دانشگاهیان.
وی با اشاره به روند پژوهشهای شاهنامهپژوهی پس از مشروطه افزود که هرچند این تلاشها ارزشمند بودهاند، اما به مرور شاهنامه را از متن زندگی مردم دور کرده و به محافل تخصصی، محدود ساختهاند. از همین رو تصمیم گرفته است با حفظ امانت نسبت به متن اصلی، روایت داستانها را به زبان امروز درآورد تا مخاطبان بیشتری بتوانند با آن ارتباط برقرار کنند.
دامادی همچنین توضیح داد که دوران شیوع کرونا فرصت مناسبی برای آغاز این پروژه فراهم کرد و او از سال ۱۳۹۹ کار بازنویسی را آغاز کرده است. به گفته او، استقبال مخاطبان از جلدهای نخست، زمینه انتشار مجلدات بعدی را فراهم آورد.
او در پایان سخنانش تأکید کرد: «شاهنامه کتاب جنگ و نبرد نیست؛ کتاب زندگی است.» دامادی معتقد است این اثر بزرگ علاوه بر تقویت هویت ملی و عشق به میهن، آموزگار اخلاق، انسانیت و احترام به ارزشهای انسانی است و هر خانواده ایرانی باید فرزندان خود را با آن آشنا کند.
تعادلی موفق میان امانتداری و سادهنویسی
در بخش دیگری از این نشست، مریم طاهری مجد مجموعه «داستانهای شاهنامه» را اثری ارزشمند برای نسل نوجوان و جوان دانست و گفت طراحی مناسب، خوشدست بودن کتابها و کاربردی بودن آنها از جمله ویژگیهایی است که مطالعه این مجموعه را برای مخاطبان امروزی آسانتر میکند.
وی با اشاره به جایگاه شخصیت رستم در شاهنامه، هفتخان رستم را نمونهای موفق از روایتپردازی فردوسی دانست؛ روایتی که به دلیل مواجهه قهرمان با تردیدها، دشواریها و ناشناختهها، امکان همذاتپنداری بیشتری برای خواننده فراهم میکند. از نگاه او، همین ویژگی سبب شده است که هفتخان رستم در مقایسه با هفتخان اسفندیار جایگاه برجستهتری در ذهن مخاطبان داشته باشد.
طاهری مجد همچنین بر ضرورت بازنویسی شاهنامه برای گروههای مختلف مخاطبان تأکید کرد و گفت انتقال شکوه و موسیقی کلام فردوسی به نثر کار آسانی نیست، اما این مجموعه توانسته است میان وفاداری به متن اصلی و نیازهای مخاطب امروز تعادل مناسبی برقرار کند. به اعتقاد او، نگاه سینمایی نویسنده در روایت داستانها از نقاط قوت مجموعه به شمار میرود.
او در عین حال پیشنهاد کرد ترتیب انتشار جلدها بیش از پیش با ساختار و سیر روایی شاهنامه هماهنگ شود. طاهری مجد از معرفی دقیق اصطلاحات، جنگافزارها، شهرها و مفاهیم فرهنگی و دینی شاهنامه نیز به عنوان دیگر ویژگیهای مثبت این مجموعه یاد کرد و تأکید داشت که مهمترین دستاورد آن، حفظ امانت در انتقال اندیشه فردوسی و نزدیک کردن شاهنامه به مخاطب معاصر است.
شاهنامه؛ میراثی زنده در حافظه ایرانیان
بهرام پروین گنابادی دیگر سخنران این مراسم بود. او با اشاره به استقبال مخاطبان از این مجموعه، سابقه بازنویسی و گزیدهسازی شاهنامه را به قرنها پیش بازگرداند و نمونههایی از نخستین گزیدهها و ترجمههای شناختهشده این اثر را معرفی کرد.
پروین گنابادی یادآور شد که در روزگار معاصر نیز نویسندگان و هنرمندان بسیاری کوشیدهاند شاهنامه را در قالبهای گوناگون از جمله نثر، نمایش، سینما، انیمیشن و بازیهای رایانهای به نسل جدید معرفی کنند. به باور او، بدون بهرهگیری از این شیوههای نوین، نمیتوان انتظار داشت نوجوان امروز بهطور مستقیم با متن اصلی شاهنامه ارتباط برقرار کند.
وی شاهنامه را بخشی از حافظه فرهنگی ایرانیان دانست و با نقل خاطرهای از زندهیاد مهرداد بهار، بر نقش روایتهای شفاهی در انتقال این میراث تأکید کرد. او همچنین از تجربه شخصی خود در آشنایی با شاهنامه از طریق پدربزرگش سخن گفت و این آشنایی را یکی از عوامل گرایشش به ادبیات و فرهنگ ایران دانست.
پروین گنابادی یکی از دلایل موفقیت این مجموعه را نگاه سینمایی نویسنده دانست و گفت: برجسته شدن عناصر دراماتیک داستانها باعث میشود مخاطب، بهویژه جوانان و نوجوانان، ارتباط عمیقتری با شخصیتها و حوادث شاهنامه برقرار کنند. او در عین حال بر ضرورت توجه به دستاوردهای پژوهشهای نسخهشناسی و وفاداری به متون معتبر شاهنامه تأکید کرد.
پایان مراسم با شاهنامهخوانی
مراسم رونمایی از مجموعه ۲۰ جلدی «داستانهای شاهنامه» با همکاری انتشارات کتابسرای نیک، نشر صوتی نیک، پلتفرم کتابخوانی لیبرا و مجله بخارا برگزار شد و در پایان، فرهاد اتقیایی که گویندگی و تولید نسخه صوتی شماری از این کتابها را برعهده داشته است، بخشهایی از شاهنامه را برای حاضران خواند و بدین ترتیب مراسم در فضایی آمیخته با شعر و حماسه به پایان رسید.
نظر شما