سرویس کودک و نوجوان خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) – سایه برین: ادبیات کودک و نوجوان، بهویژه آثار فانتزی و طنز، نقش مهمی در پرورش تخیل و تقویت مهارتهای اجتماعی مخاطبان جوان دارند. مجموعه «الا و اوون» نیز از جمله آثاری است که با روایت ماجراجوییهای دو اژدهای دوستداشتنی، توانسته توجه بسیاری از کودکان و نوجوانان را به خود جلب کند. کتاب «الا و اوون: غار بدشانس» با ترکیب طنز، هیجان و مفاهیم ارزشمندی همچون شجاعت، همکاری و اعتماد، تجربهای جذاب برای خوانندگان فراهم میآورد.
خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) به همین بهانه با زهره ناطقی، مترجم این اثر، درباره ویژگیهای کتاب، چالشهای ترجمه طنز برای مخاطبان کودک و نوجوان و تجربه او در انتقال فضای فانتزی و ماجراجویانه داستان به زبان فارسی گفتوگو کردهاست. متن کامل این مصاحبه را با هم میخوانیم.
چه چیزی در کتاب «الا و اوون: غار بدشانس» شما را جذب کرد و باعث شد ترجمه آن را بپذیرید؟
چون هم فضای فانتزی و ماجراجویانه دارد و هم رابطه خواهر و برادر را به شکل جالبی نشان میدهد. علاوه بر سرگرمکننده بودن، پیامهایی مثل همکاری، شجاعت و اعتماد به یکدیگر را منتقل میکند.
طنز این کتاب بیشتر بر بازیهای زبانی، موقعیتهای خندهدار یا شخصیتپردازی استوار است، انتقال کدام بخش برای شما دشوارتر بود؟
به نظر من طنز این کتاب بیشتر بر موقعیتهای خندهدار و بازیهای زبانی استوار است. اگر بخواهم بگویم انتقال کدام بخش دشوارتر بود، به نظرم بازیهای زبانی و اسمهای طنزآمیز سختتر هستند، چون بعضی از شوخیها به زبان اصلی وابستهاند و ممکن است در ترجمه همان تأثیر را نداشته باشند.
در ترجمه آثار طنز، معمولاً شوخیهایی وجود دارند که به فرهنگ یا زبان مبدأ وابستهاند. آیا در این کتاب با چنین مواردی روبهرو شدید؟ آنها را چگونه برای مخاطب فارسیزبان قابلفهم کردید؟
بله، در این کتاب شوخیهایی وجود دارد که به بازیهای زبانی، نامهای شخصیتها و فضای طنز فرهنگ مبدأ وابسته هستند. در چنین مواردی ترجمهٔ کلمهبهکلمه معمولاً جذابیت شوخی را از بین میبرد. بنابراین تلاش کردم به جای ترجمهٔ واژهها، حس طنز را به فارسی منتقل کنم.
الا و اوون دو شخصیت اژدهایی با ویژگیهای متفاوت هستند. برای حفظ لحن و صدای منحصربهفرد هر کدام در ترجمه چه رویکردی داشتید؟
برای حفظ صدای منحصربهفرد هر شخصیت، سعی کردم ویژگیهای رفتاری آنها به خوبی منعکس شود. در مقابل، الا ماجراجو، پرانرژی و عجولتر است، در زبان فارسی هم منعکس شود. اوون شخصیتی کتابخوان، محتاط و منطقی دارد.
آیا هنگام ترجمه این کتاب ناچار شدید بعضی شوخیها یا اصطلاحات را بازآفرینی کنید تا همان تأثیر طنز در فارسی ایجاد شود؟ میتوانید مثالی بزنید؟
بله، در ترجمه آثار طنز گاهی نمیتوان شوخیها یا اصطلاحات را بهصورت تحتاللفظی منتقل کرد، چون ممکن است برای مخاطب زبان مقصد قابلفهم یا خندهدار نباشند.
به نظر شما مهمترین تفاوت ترجمه یک اثر طنز کودک و نوجوان با ترجمه یک اثر جدی یا بزرگسال چیست؟
به نظرم مهمترین تفاوت و دشواری کار در انتقال مفاهیم است.
بازخوردی که از کودکان، نوجوانان یا والدین درباره ترجمه این کتاب دریافت کردهاید چه بوده است؟ آیا واکنش خاصی برایتان جالب یا غافلگیرکننده بود؟
جنبه فانتزی کتاب و رابطه خواهر و برادر کودکان را بسیار جذب کرده است.
اگر بخواهید به مترجمان جوانی که میخواهند در حوزه ادبیات طنز کودک و نوجوان فعالیت کنند توصیهای داشته باشید، مهمترین نکتهای که باید به آن توجه کنند چیست؟
مهمترین نکته برای مترجمان جوان در حوزه ادبیات طنز کودک و نوجوان این است که فقط به ترجمه واژهها تکیه نکنند، بلکه «اثر طنز» را منتقل کنند. در این نوع ادبیات، هدف اصلی خنداندن و سرگرم کردن مخاطب است، نه حفظ دقیق ساختار زبانی متن مبدأ.
نظر شما