سرویس استان‌های خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): کمال‌الدین علی بن میراحمد محتشم کاشانی از شاعران زبان و ادب فارسی در قرن دهم هجری قمری و عصر صفویه است که در سرودن انواع شعر، مهارت داشته است. او با شاعرانی نظیر وحشی بافقی، ضمیری اصفهانی و حیرتی تونی، مشاعره و دوستی داشته است. زبان محتشم کاشانی، زبانی صریح، ساده و به دور از هرگونه تکلف و تصنع است و معروفترین اثر محتشم کاشانی، ترکیب‌بندی است که در شرح واقعه کربلا، سروده است و اول ماه محرم به نام «روز شعر و ادبیات آیینی» و «روز بزرگداشت محتشم کاشانی» نامگذاری شده است.

کتابخانه آستان قدس رضوی به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین کتابخانه‌های ایران و جهان اسلام در حوزه میراث مکتوب، دارای بیش از ۵۹ هزار کتاب خطی در موضوعات مختلف است که از این تعداد، حدود هشت هزار و ۹۰۰ نسخه آن در موضوع ادبیات به زبان‌های فارسی و عربی است. در این میان، در مخزن نسخ خطی کتابخانه حرم مطهر رضوی، ۵۲ نسخه خطی از آثار محتشم کاشانی با عناوینی اعم از دیوان، رباعیات، دوازده بند، جنگ اشعار، بیاض، جلالیه، مثنوی و کلیات، نگهداری می‌شود که قدمت قدیمی‌ترین نسخه آن به سال ۱۰۷۵ هجری قمری، برمی‌گردد.

سیدرضا صداقت حسینی، کارشناس ارزشیابی و ثبت نسخ خطی مدیریت مخطوطات آستان قدس رضوی با محوریت معرفی سه اثر خطی منتخب از آثار محتشم کاشانی موجود در کتابخانه این آستان مقدس در گفت‌وگو با خبرنگار ایبنا گفت: قدیمی‌ترین اثر این مرثیه‌سرای بنام در کتابخانه حرم مطهر حضرت رضا(ع)، دیوان اشعار وی به شماره ۲۲۹۰۹، است.

وی عنوان کرد: این دیوان که شامل غزلیات محتشم کاشانی است، توسط «هدایت‌الله بن شکرالله ایموری» در محرم سال ۱۰۷۵ هجری قمری، به‌خط نستعلیق خوش ۱۶ سطری بر روی ۶۸ برگ، کتابت و با تیماج ماشی سجاف‌دار دو رو، تجلید شده است.

صداقت حسینی افزود: صفحه آغازین این نسخه دارای سرلوح مُذهب تاج‌مانند با کتیبه بازوبندی داخل قلمدانی زرپوش است. جداول اوراق اثر نیز به زر تحریردار و لاجورد، مزین است. نسخه حاضر، اهدایی عبدالباقی آیت‌اللهی شیرازی در اسفندماه ۱۳۷۴، است.

کارشناس ارزشیابی و ثبت نسخ خطی مدیریت مخطوطات آستان قدس رضوی، اضافه کرد: نسخه خطی «کلیات محتشم کاشانی» به شماره ۱۵۶۰۵، یکی دیگر از آثار نفیس محتشم کاشانی موجود در کتابخانه رضوی، به شمار می‌آید که اواخر سده ۱۱ هجری قمری، کتابت شده است.

وی ادامه داد: این اثر که شامل غزلیات، رساله جلالیه، قصاید، ترکیب‌بندها(مرائی و مناقب)، قطعات و...، است، به‌خط نستعلیق ۱۱ و ۱۲ سطری بر روی ۳۵۳ برگ کاغذ حنایی کمرنگ در ابعاد ۱۵/۵ در ۲۳/۳ سانتی‌متر، نوشته شده است.

صداقت‌ حسینی همچنین گفت: این نسخه خطی ارزشمند دارای عناوین به سیاهی و سفیداب، سه سرلوح مزدوج مرصع و مُذهَب و یک کتیبه در دو گوشه پایین صفحات است. انتهای رساله‌ها نیز دارای تشعیر است. از طرف دیگر، جداول اوراق آن به زر و تحریردار و لاجورد، است.

وی با اشاره به اینکه اثر حاضر در آبان‌ماه ۱۳۶۶ توسط آستان قدس رضوی خریداری شده است، افزود: همچنین نسخه دارای جلد روغنی دو رویه است که روی جلد آن، نقوش گل و بوته به چشم می‌خورد.

این کارشناس از کتاب «دوازده بند» با شماره ۲۲۴۴۱، به‌عنوان یکی دیگر از نسخه‌های نفیس محتشم کاشانی در مرکز نسخ خطی کتابخانه آستان قدس رضوی نام برد و تصریح کرد: شاعر، این دوازده بند بسیار شیوا را در سوگواری وقایع کربلا و شهادت امام حسین(ع) سروده است که بعدها دیگران از وی پیروی کردند.

وی گفت: این اثر با بیت شعر «باز این چه شورش است که در خلق عالم است / باز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است» آغاز و با بیت «تـرسم تـو را دمی که به محشر در آورند / از آتـش تـو شـور بـه محشـر بـرآورنـد»، به اتمام می‌رسد.

وی افزود: نسخه حاضر نیز در قرن ۱۱ هجری قمری، به‌خط نستعلیق ۲۲ سطری بر روی پنج برگ در ابعاد ۹/۲ در ۱۶/۲ سانتی‌متر، کتابت و با مقوا با رویه پارچه خاکستری، تجلید شده است. این کتاب در فروردین‌ماه ۱۳۲۴، توسط آستان قدس رضوی، خریداری شده است.