سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - ساحل رضائی: ترانه، به عنوان بخشی جداییناپذیر از خانواده شعر و موسیقی، همواره نقشی کلیدی در انتقال مفاهیم، احساسات و حتی بازتاب واقعیتهای اجتماعی و فرهنگی ایفا کرده است. این قالب هنری که با تکیه بر زبان محاوره و ریتم، ارتباطی مستقیم و بیواسطه با مخاطب برقرار میکند، در سالهای اخیر شاهد فراز و نشیبهای فراوانی بوده است. از یک سو، تلاش برخی هنرمندان برای ارتقای کیفیت کلام و توجه به جنبههای تخصصی ترانهسرایی، نویدبخش آیندهای روشن است؛ و از سوی دیگر، چالشهایی چون تجاریسازی، افت کیفی آثار و کمتوجهی به تخصص، همچنان سایه افکندهاند. در این میان، ترانهسرایان جوان و فعال، با عزمی راسخ در پی اعتلای این هنر، کوشا هستند.
«آرش کیوانی»، یکی از چهرههای فعال در حوزه شعر و ترانه مشهد است که فعالیت خود را از حدود ۱۳ سال پیش آغاز کرده و اکنون با برگزاری جلسات ادبی در مشهد، بستری برای تبادلنظر و رشد هنرمندان فراهم آورده است، او نگاهی عمیق به وضعیت ترانه در ایران، چالشهای پیش رو و راهکارهای ارتقای آن انداخته است.
کیوانی که پس از تجربههای اولیه در شعر کلاسیک، به حوزه ترانه با زبان محاوره روی آورده، در گفتوگو با خبرنگار ایبنا ترانه را شعری میداند که قابلیت اجرا دارد و موسیقی را جزئی جداییناپذیر از آن قلمداد میکند. وی همچنین بر لزوم نقد سازنده و پرهیز از سطحینگری و کمیتگرایی در تولید آثار تأکید دارد. آرش کیوانی، ۳۰ سال سن دارد و بیشتر در حوزه ترانه فعالیت میکند و جلسات ادبی را در نگارخانه رادین مشهد مدیریت و اجرا میکند.
حرفهایم بهطور مستقیم به گوش شنونده میرسد
وی در این گفتوگو بیان کرد: تجربه من در زمینه شعر و ترانه به حدود ۱۳ سال پیش برمیگردد. ابتدا شعر را به شکل حرفهای آغاز کردم، اما در سال اول چیزی از آن دستگیرم نشد. بعد از دو دفتر غزل، تصمیم گرفتم زبان محاوره را برای ترانه انتخاب کنم، زیرا علاقه زیادی به موسیقی پاپ داشتم و شنیدن مکرر این نوع موسیقی باعث شد که محاوره و ترانه را برای بیان خود مناسب ببینم.
کیوانی با اشاره به نقش کارگاههای ادبی در شکلگیری فعالیت حرفهای خود افزود: اولین تجربه جدی من در کارگاههای ادبی شکل گرفت که آن زمان خانم میزبان برگزار میکردند و پرورش شعری من از همان کارگاهها آغاز شد.
این شاعر مشهدی درباره جذابیت ترانه اظهار کرد: آنچه در ترانه برای من جذاب است، تعامل آن با موسیقی و انتقال پیام به سادهترین شکل ممکن است. در عین حال، با استفاده از تصاویر و کشفهای شعری، پیامی را به مخاطب میرسانم. برای من جذابتر از هر چیزی این است که حرفهایم بهطور مستقیم به گوش شنونده میرسد، بدون واسطه کتاب یا دیگر فرمها.
ترانه بخشی از خانواده شعر همراه با موسیقی است
وی با رد تفکیک میان ترانه و شعر، خاطرنشان کرد: از نظر من ترانه و شعر جدا نیستند. برخی معتقدند ترانه با شعر متفاوت است، اما من ترانه را بخشی از خانواده شعر میدانم که با موسیقی همراه است. وزن و ریتم در ترانه بسیار مهم است و اصول شعری در آن رعایت میشود، حتی اگر ملودی به کار گرفته نشود. ترانه، از نظر من، شعری است که اجرا میشود؛ شعر کلاسیک یا معاصر وقتی اجرا شود، قالب ترانه به خود میگیرد.
کیوانی یکی از ویژگیهای مهم ترانه را امکان اجرا دانست و گفت: یکی از مهمترین ویژگیهای ترانه امکان اجرا است. ما ترانهسرایان همواره تلاش میکنیم آثارمان توسط خواننده اجرا شود، چیزی که در شعر کلاسیک کمتر دیده میشود. ترانه، رسانهای مستقیم برای انتقال احساس است و میتواند تجربهای فرهنگی و اجتماعی ایجاد کند، حتی اگر محتوا عاشقانه باشد.
این ترانهسرا درباره وضعیت ترانه در سالهای اخیر نیز بیان کرد: در سالهای اخیر وضعیت ترانه به نسبت قبل بهتر شده است. دهه ۹۰، برای ترانه فارسی دورهای دشوار بود؛ بسیاری ازآثار صرفاً برای بازار تولید میشد و اهمیت کلام کاهش یافت. اما از پایان دهه ۹۰، مخاطبان شروع به تمایز قائل شدن بین کلام خوب و ضعیف کردند. مردم امروز شعر خوب را میشناسند و به آن توجه دارند، حتی در فضای مجازی و دابسمشها و نظرات مخاطبان این مهم دیده میشود.
ترانه میتواند بازتابدهنده واقعیتهای اجتماعی باشد
وی بر ضرورت نقد در حوزه ترانه تأکید کرد و گفت: نقد برای ترانه ضروری است. بدون نقد، یادگیری و پیشرفت ممکن نیست. کارگاهها و انجمنها بهترین مکان برای نقد هستند، حتی اگر نقد در حد «خوشم آمد/خوشم نیامد» باشد.
کیوانی مهمترین عوامل آسیبرسان به ترانه را تجاریسازی بیش از حد، شباهت کارها به هم و کمتوجهی به تخصص ترانهسرایان برشمرد و گفت: گسترش تعداد خوانندگان و انتشار بدون نقد کارها در شبکههای مختلف، تأثیر زیادی بر کیفیت ترانه داشته است. با این حال، رسانهها و فضای مجازی به مخاطب کمک کردهاند تا ترانههای بهتر را بشناسد و انتخاب کند.
این شاعر مشهدی با اشاره به وضعیت ترانهسرایی در خراسان گفت: در خراسان و به ویژه مشهد، وضعیت ترانهسرایی ضعیف است. به همین دلیل، همیشه تلاش کردهام با راهاندازی کارگاهها و آکادمیهای تخصصی ترانه، بستری برای رشد هنرمندان فراهم کنم.
وی درباره بازتاب واقعیتهای اجتماعی در ترانه افزود: ترانه میتواند بازتابدهنده واقعیتهای اجتماعی باشد. هر آهنگ، نشاندهنده امضای زمان خود است؛ حتی اگر محتوا عاشقانه باشد، میتواند بازتابی از مسائل روز باشد، مانند دوران پاندمی کرونا.
ترانهسرا باید صبر و دقت داشته باشد
کیوانی ترانه را فراتر از یک کالای سرگرمی دانست و تصریح کرد: ترانه اثرگذاری فرهنگی دارد و صرفاً کالای سرگرمی نیست. با یک هدف درست، میتواند پیامها و اندیشهها را به مخاطب منتقل کند.
وی همچنین به اهمیت همکاری ترانهسرا و آهنگساز اشاره کرد و یادآور شد: نکته مهم دیگر همکاری ترانهسرا و آهنگساز است. هرکدام باید در حوزه تخصص خود فعالیت کنند و از دخالت غیرضروری در حوزه دیگری پرهیز کنند. بهتر است ترانهسرا پیش از شروع کار، با شعر کلاسیک و آرایههای ادبی آشنایی داشته باشد و سپس با زبان محاوره و تصویرپردازی، ترانه خود را شکل دهد.
لزوم پرهیز از سطحینگری در ترانهسرایی
کیوانی، تفاوت کافی بین آثار قبلی و جدید، رعایت آرایههای ادبی و وزن عروضی، اجتناب از سطحینگری و اولویت دادن کمیت بر کیفیت را از خطوط قرمز خود در سرودن ترانه دانست.
وی تاکید کرد: ترانهسرا باید صبر و دقت داشته باشد، گاهی چند ماه روی یک اثر کار کند تا کیفیت آن تضمین شود. همچنین، در مواجهه با سانسور و ممیزی، باید از ابزارهای ادبی مانند استعاره و ایهام بهره ببرد تا محتوا بدون آسیب رساندن به اثر منتقل شود.
این ترانهسرا گفت: کسانی که میخواهند ترانهسرایان ماهری شوند ابتدا باید با شعر کلاسیک و آرایههای ادبی آشنا شوند، سپس با زبان محاوره طرز فکر خود را بیان کنند و تصاویر شعری بسازند. همچنین یک ترانهسرا رعایت وزن، قافیه و ریتم را در ترانه باید مدنظر داشته باشد و کیفیت را بر کمیت ترجیح دهد و صبور باشد.
نظر شما