به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، اين شماره فصلنامه كه اخلاق در نهجالبلاغه را سرلوحه كار خود قرار داده است، در ادامه به مباحثي چون نگاهي به اقيانوس و دريا در متون ديني، سيرت جاودانه و در يك بحث كلي به نقش گياهان در سيره رضوي ميپردازد.
علاوه بر فصاحت و بلاغت و زيبايي لفظي و آرايش هنري بينظير در نهجالبلاغه، معاني ژرف و مفاهيم والاي نهجالبلاغه است كه به اين كتاب بينظير به درازاي تاريخ، جاودانگي بخشيده؛ مفاهيم عميقي كه با فطرت انسان گره خورده و از سرچشمه وحي مايه گرفته و از آبشار كلام علي(ع) در بستر زمان، بر پهن دشت زندگي انسان رها، جريان يافته است.
علامه شهيد مرتضي مطهري در اينباره چنين مينويسد: «از امتيازات برجسته سخنان اميرالمومنين(ع) كه به نام "نهجالبلاغه" امروز در دست ماست اين است كه محدود به زمينه خاصي نيست. علي(ع) به تعبير خودش، تنها در يك ميدان اسب نتاخته است؛ در ميدانهاي گوناگون كه احيانا بعضي با بعضي متضاد است تكاور بيان را به جولان در آورده است. نهجالبلاغه شاهكار است اما نه تنها در يك زمينه، مثلا موعظه يا حماسه، يا فرضا عشق و غزل، يا مدح و هجا و غيره، بلكه در زمينههاي گوناگون. علي(ع) سخن را براي خود سخن و اظهار سخنوري ايراد نكرده است. سخن براي او وسيله بوده نه هدف؛ او نميخواسته است به اين وسيله يك اثر هنري و يك شاهكار ادبي از خود باقي بگذارد. بالاتر اين كه سخنش كليت دارد و محدود به زمان و مكان و افراد معيني نيست. مخاطب او انسان است و به همين جهت نه مرز ميشناسد و نه زمان».
در بخشي از مقدمه مقاله «اخلاق در نهجالبلاغه» نوشته علي الهي آمده است: « نهجالبلاغه از موضوعات مختلف و ميدانهاي متفاوتي سخن به ميان آورده است كه در تقسيمبندي موضوعي مطالب آن، تاكنون كتابهاي گوناگوني به رشته تاليف درآمدهاند. ما براي آشنايي اجمالي خوانندگان گرامي، نمونههايي از آن را به اختصار ميآوريم.
1ـ استاد مطهري درباره تقسيمبندي كلمات نهجالبلاغه مينويسد: "مباحث نهجالبلاغه ـكه هركدام شايسته بحث و مقايسه استـ به قرار ذيل است: الهيات و ماوراءالطبيعه؛ سلوك و عبادت؛ حكومت و عدالت؛ اهلبيت و خلافت؛ موعظه و حكمت؛ دنيا و دنياپرستي؛ حماسه و شجاعت؛ ملاحم و مغيبات؛ دعا و مناجات؛ شكايت و انتقاد از مردم زمان؛ اصول اجتماعي؛ اسلام و قرآن؛ اخلاق و تهذيب نفس؛ شخصيتها و يك سلسله مباحث ديگر".
2ـ استاد مرحوم دكتر سيدجواد مصطفوي نيز در كتب پرتوي از نهجالبلاغه در مورد تقسيمبندي موضوعي نهجالبلاغه مينويسد: "موضوعات نهجالبلاغه از لحاظ اهميت به سه دسته تقسيم ميشوند: دسته اول شامل 10 موضوع است (كه در نهجالبلاغه زياد تكرار شده): خداشناسي، صفات جلال و جمال؛ نظم جهان و وظيفه انسان در اين جهان؛ پيامبر اسلام و اهميت رهبري او؛ جهاد در راه خدا؛ سيماي علي در نهجالبلاغه؛ نقش قرآن در رهبري امت اسلام؛ حكومت در اسلام؛ وظايف حاكم و مردم؛ حق و عدالت؛ تقوا و پرهيزكاري؛ بيتالمال و خزانه كشور اسلامي.
دسته دوم شامل دوازده موضوع است (كه در نهجالبلاغه كمتر تكرار شده): معاصرين حضرت اعم از نيك و بد؛ درباره علم و دانش؛ عبادات، فروع دين؛ موقعيت زن؛ اهميت وحدت كلمه و زيان اختلاف؛ خصلتهاي ناپسند، عجب، تكثير و ...؛ اسلام و خصوصيات دين؛ ملاحم و مغيبات؛ صبر و بردباري؛ اصلاح ذاتالبين؛ همسايگان و حقوق آنان؛ دستگيري از ايتام و فقرا.
دسته سوم، متفرقات و مطالبي كه تكرار نشده و حضرت روي آنها تكيه نكرده و فقط به صورت اشاره بيان فرمودهاند: مانند علم نجوم و ... . دسته سوم حدود پنج درصد نهجالبلاغه را تشكيل ميدهد و 95 درصد ديگر مربوط به دو دسته ديگر است."
3ـ شيخ ثروت منصور هيكل مصري در كتاب هدي و نور من كلام اميرالمومنين(ع) سخنان آن حضرت را در هفت موضوع گردآوري كرده است، بدين ترتيب: "شناسايي خدا؛ توصيف آفريدههاي زميني و آسماني؛ بعثت پيامبران؛ جلوگيري از بدعتها و ياد مرگ؛ نكوهش اهل تكبر؛ تلاش براي دنيا نه دلبستگي به آن؛ كلماتي كه به صورت شعر و نثر در زمينههاي سفارش و اندرز و دعا و مناجات از آن حضرت به جاي مانده است."
4ـ استاد "لبيب بيضون" نيز در كتاب ارزشمند خود "تصنيف نهجالبلاغه" در ابتدا، كل نهجالبلاغه را در 10 باب دستهبندي ميكند، آنگاه با تفكيك سخنان آن حضرت از يكديگر، اين 10 باب را به 430 فصل و مبحث ميرساند و هر بخش از كلام آن حضرت را در جاي خود قرار ميدهد. ايشان در مقدمه كوتاه خود بر اين كتاب مينويسد: "به راستي چه دشوار است كتابي همانند نهجالبلاغه را ـكه در آن انبوهي از مفاهيم و معاني و دريايي از افكار وجود داردـ بتوان در ابواب و فصول و مباحثي جاي داد... و من نهجالبلاغه را در 10 باب اساسي بدينگونه جاي دادم: اصول دين (عقايد)؛ فروع دين (عبادات و معاملات)؛ پيشوايي و پيشوايان؛ سيره امام عليبن ابيطالب(ع)؛ حوادثي كه در خلافت امام علي(ع) به وقوع پيوست؛ سياست كشورداري؛ شوون اجتماعي؛ انسان و ابعاد مختلف آن؛ اندرزها و راهنماييها؛ فهرستي از اخلاقيات پسنديده و خصلتهاي نكوهيده"».
شيوههايي را كه در ارائه مفاهيم نهجالبلاغه ارائه شده است به طور عمده ميتوان در موارد زير خلاصه كرد: شرح و توضيح سخنان امام علي(ع) به ترتيب نهجالبلاغه، ارائه سخنان امام(ع) بر پايه زمان صدور، شيوه موضوعي به ترتيب اهميت موضوع، شيوه موضوعي به ترتيب الفبايي و تكنگاريها در مورد يك موضوع و يا يك كلام از نهجالبلاغه.
مقاله حاضر براي تنظيم موضوعات نهجالبلاغه است. در اين نوشته سعي شده است معارف نهجالبلاغه به خوانندگان عرضه شود. در اين مقاله نويسنده به هيچ وجه دنبال تفسير يا استنباط كلام امام(ع) نبوده، چه اين كه استنباط و تفسير، وظيفه شارحان و مفسران نهجالبلاغه است. آنچه مهم بوده «اصالةالظهور» كلام امام است كه به همان تمسك جسته و اين روش يك جهت حسن است براي كساني كه به دنبال استفاده مستقيم از معارف اسلامي از امام(ع) هستند.
يكي از روشهاي بسيار موفق در طريق آموزش معارف، به ويژه براي جوانان، روش پرسش و پاسخ است كه براي رعايت اين مهم، مطالب نهجالبلاغه به صورت پرسش و پاسخ تنظيم و تقديم شده است. سوال و جواب به زبان فارسي تنظيم شده و به نظر نگارنده ترجمه مرحوم علامه محمدتقي جعفري بهترينها بوده است، به همين جهت معيار پاسخ سوالات قرار گرفته و هيچگونه تصرفي در ترجمه نشده است.
ممكن است پاسخ يك سوال در چند جاي نهجالبلاغه آمده باشد و شايد برخي موارد تكرار پاسخ اول باشد، بنابراين، تمام پاسخها از نهجالبلاغه استخراج شده و در ذيل همان سوال قرار گرفته است كه البته فايده اين كار بر خواننده عزيز پوشيده نيست.
نشاني و سند هر پاسخ را در پايان همان پاسخ در داخل پرانتز آمده تا خواننده عزيز بتواند به كتاب نهجالبلاغه رجوع كند و صدر و ذيل پاسخ را بخواند و بررسي كند. شمارهها نيز بر اساس نهجالبلاغه، نسخه صبحي صالح تنظيم شده است.
در اين نوشتار سعي شده است تا تمام عبارتهاي نهجالبلاغه؛ اعم از خطبهها، نامهها و حكمتها به گونهاي دقيق در پاسخ به پرسشها موردنظر قرار گيرد. همچنين در نوشتار حاضر، اخلاق در نهجالبلاغه، در سه فصل سامان يافته است: اخلاق فردي(مبارزه با نفس)؛ نقش زبان در اخلاق؛ مهمترين ويژگيهاي اخلاقي.
در اين شماره فصلنامه «فرهنگ جهاد» اين عناوين خودنمايي ميكنند: در مبحث دين: اخلاق در نهجالبلاغه (عليالهي)، نكاتستان شكوه عصمت (عبدالرحيم موگهي). در بحث فرهنگ و ارزش: جابرين حيان، حقيقتي به گونه اساطير (رضا ميقاني). در بحث طبيعت و زندگي: نقش گياهان در سيره رضوي (گروه مولفان)، عوامل تخريب محيط زيست و راهكارهاي بهبود آن از ديدگاه قرآن و حديث (ابراهيم كريمي)، حريم شهرها در حقوق (محمود دهقاني)، نگاهي به اقيانوس و دريا در متون ديني (ابراهيم كريمي). در بحث تاريخ و تمدن: سيرت جاودانه (امداد توران).
پنجاه و دومين شماره «فرهنگ جهاد» فصلنامه آموزشي ـ فرهنگي حوزه نمايندگي وليفقيه در وزارت جهاد كشاورزي » در 192 صفحه منتشر و راهي بازار نشر شد.
پنجشنبه ۲۳ مهر ۱۳۸۸ - ۱۳:۳۳
نظر شما