گروه استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - مرجانه حسینزاده: قدیمیترین مجسمه ساخته شده از حکیم توس در مشهد، درست وسط میدانی که به نام او نامگذاری شده، خودنمایی میکند. میدانی که بلوارهای قرنی، سازمان آب، توس و فردوسی را به یکدیگر میرساند. این مجسمه حدود سال ۱۳۳۷ توسط غلامرضا رحیمزاده ارژنگ به سفارش شهرداری مشهد، در کارگاه مجسمهسازی او در تهران ساخته میشود و میرحسن ارژنگنژاد، مجسمهساز خوشنام مشهدی هم که دامادِ غلامرضا رحیمزاده ارژنگ بوده، در ساخت این مجسمه با او همکاری می کند.
این مجسمه ۵ تن وزن و ۳.۵ متر ارتفاع داشت و آن زمان با هزینهای بالغ بر ۶۰ هزار تومان ساخته شد. اما این اثر بعد از ۱۲ سال به میدان فردوسی مشهد نقل مکان کرد. تقریبا تمام مشهدیها این مجسمه را دیدهاند و برخی از مو سفیدانِ شهر در وسط میدان فردوسی با این تندیس عکس دارند، تندیسی که در آن فردوسی بزرگ در یک دست شاهنامه را در بغل دارد و دست دیگرش رو به سوی آسمان است.
وقتی با زهرا رسولی، مجسمهساز و پژوهشگر هنر در خصوص این مجسمه و تاریخ ساخت آن گفتوگو کردیم، او گفت: تا پیش از این تصور میشد که مجسمه مرمرینِ فردوسیِ نشسته در آرامگاه حکیمِ سخن ابوالقاسم فردوسی که شاهکاری است از ابوالحسن خان صدیقی، قدیمیتر از مجسمه برنزیِ میدان فردوسی، اثر زندهیاد غلامرضا رحیمزادهارژنگ است؛ اما بعداً مشخص شد که تاریخ ثبت شده بر پایه مجسمه واقع در میدان فردوسی که در کنار امضای رحیمزاده ارژنگ حک شده، سال ۱۳۳۸ را نشان میدهد، در صورتی که سال ساخت و نصب مجسمه ابوالحسن خان صدیقی آنطور که در برخی منابع آمده ۱۳۴۸ است.
این مجسمهساز گفت: به نظر میرسد با توجه به اینکه رحیمزاده ارژنگ در ۱۳۳۹ فوت کرد، احتمالاً این مجسمه نیز آخرین اثر شهری او بوده باشد و بنا بر گفته میرحسن ارژنگنژاد، مجسمهساز پیشکسوت، جزو نمونههای نادری است که در ایران و توسط خود هنرمند به روش ماسهای و سنتی ریختهگری شده است.
رسولی ادامه داد: برخی آثار، مانند مجسمهای که در موزه نادرشاه نصب شده و اثر استاد صدیقی است، معمولاً در ایتالیا و خارج از کشور ریختهگری میشدهاند و خیلی از آنها با روش ریختهگری دقیق یا مومی انجام میگرفته است، البته افرادی هم مانند زندهیاد علی قهاری و شاگردشان ایرج محمدی در همان سالهای پیش از انقلاب در ایران ریختهگری حرفهایِ مجسمه میکردند اما تعداد این افراد محدود است.
این پژوهشگر هنر ابراز کرد: خوشبختانه با همراهی و همدلی اعضای خاندانِ فرهیخته ارژنگ که بیتردید سهم پررنگ، مؤثر و بهسزایی در تاریخِ هنرِ کارگاهی و به طور کلی تاریخِ معاصرِ هنر مجسمهسازی ایران داشتهاند، چند تصویر از مراحل ساخت مجسمه فردوسی در کارگاهِ زندهیاد رحیمزاده یافت شد بعد از آن هم دیگر پژوهشگران عکسهایی از جایگاه پیشین همین مجسمه در تهران برایم فرستادند چراکه مجسمه فردوسیِ استاد رحیمزاده ارژنگ، ابتدا در میدان فردوسی تهران مستقر بوده و بعدها در بهار ۱۳۵۰ به مشهد اهدا و در میدان فردوسی مشهد نصب شد.
پایه مجسمه ناتمام مانده!
وی در خصوص میرحسن ارژنگنژاد گفت: او داماد، شاگرد و همکار زندهیاد غلامرضا رحیمزاده ارژنگ است که بارها در خاطراتش از نحوه نصب، پتینه کار و مراحل سختِ مستقرسازی آن مجسمه در مشهد خاطراتی را گفته و گویا حتی پایه کار نیز از همان سال تاکنون ناتمام و به قول خودشان «کالتَراش» مانده و مورد تاییدشان نیست.
زهرا رسولی ادامه داد: چندی پیش، لابهلای جستوجوهای اینترنتی و منابع مختلف شفاهی دریافتم که این مجسمه در دهه هشتاد شمسی یک بار مرمت شده و مرمت آن هم به عهده استاد مهرداد آزاد بوده است؛ او از اساتید و هنرمندان خوبِ مجسمهساز ساکن مشهد هستند و دانشآموخته ایتالیا است.
وی افزود: مهرداد آزاد در سال ۱۳۸۸ شروع به مرمت این اثر کرد، ابتدا به دلیل اینکه جنس اثر نامعلوم بود، با شرایطی سخت و با استفاده از نردبان، از قسمتی از پایه مجسمه نمونه برداری شد و او متوجه شد جنس مجسمه برنز است، بعد از اینکه داربست زده شد و مرمت آغاز شد هم مهرداد آزاد دریافت که ریختهگری این اثر به شکل نامطلوب و مشکل داری انجام شده، یعنی ضخامت بدنه به صورت ناهماهنگ ریخته شده بود و در برخی بخشها به تکهها و قطعاتی از سُرب برخورد کرد که بهوسیله آن برخی از خلل و فرجها را پر کرده بودند.
این پژوهشگر هنر ادامه داد: علاوه بر اینها تکههایی سُربی بر مجسمه زده شده بود که تناسبی با برنز نداشت و یکی از دلایلی که مهرداد آزاد به سراغ پاکسازی این مجسمه رفت همین ضرورت رنگزدایی از مجسمه برنزی بود؛ اما به دلیل وجود تکههای سربی بهویژه در قسمتهایی آشکار و حساس از مجسمه مانند بینی و گوش و کمر، فقط رنگ زدایی کافی نبود، به همین دلیل او مجبور شد دوباره مجسمه را پتینه و رنگ کند.
نظر شما