خبرگزاری كتاب ايران (ايبنا)- از اوايل قرن نوزدهم ميلادی و به ويژه از نيمه دوم آن قرن و با توجه به مجموعه "فيتز جرالد"، رباعيات خيام به دهها زبان زنده دنيا ترجمه شد. به طور مشخص اشعار اين شاعر بزرگ ايرانی به بيش از 50 زبان غربی و شرقی و حتی زبان اسپرانتو ترجمه شد و نگارش آن به خط بريل هم انجام گرفت و ترجمههای مختلفی از اين شاعر در بازارهای جهانی كتاب توزيع شد.به اين ترتيب "خيام" به شهرت بالای جهانی در مقايسه با شاعران بزرگ شرقی دست يافت.
عمر ابراهيم خيام نيشابوري، حكيم، فيلسوف، رياضيدان، دانشمند علوم طبيعی، منجم و شاعر بی نظير ايرانی است كه اغلب رسالههای علمی و فلسفی خود را به زبان عربی نوشته است اما رباعيات وي و نوروزنامه و معدودی از رسالههای فلسفیاش به زبان فارسی اند.
برخی به دليل لقب اين شاعر، او را اصالتاً عرب میدانند ولی اين يك ادعای باطل است. لقب او به عشيره يا قبيلهاش يا حتی روستا يا شهری عربی كه نسبش به آن برسد بازنمیگردد و چه بسا پدر يا جد پدریاش يك بافنده چادر (خيمه) معروف بوده و به اين دليل او را خيام ناميدند و شايد حكيم عمر خيام هم همين لقب را میپسنديد و به خاستگاه خود افتخار میكرد.
خيام جايگاه والايی در ترويج جهانی زبان فارسی دارد و آن از طريق ترجمه رباعيات، سبك از نظر ترجمه و ارزشمند از نظر معنا به دست آمده است. خصوصاً ترجمههايی كه همراه با اصل شعر فارسی آن است خوانندگان غير فارسی زبان را به يادگيری زبان اصلی اين ابيات ترغيب و آن را به عنوان بزرگترين دروازه برای آشنايی با تمدن ايرانی معرفی میكند. اين در نهايت يعنی آن كه خيام نام "ايران" را برافراشت و اگر چنين نيست پس چرا مجسمههای او در مكانهای مختلف نظير دانشگاه فلورانس ايتاليا يا در بخارست پايتخت روماني و ... نصب شده است و چرا همه ساله نخبگان فرهنگی با مليتهای مختلف از مقبره اين حكيم در نيشابور بازديد میكنند؟
اين كتاب چهار محور اصلی را در برمیگيرد كه عبارتند از پژوهش، تحقيق، مطالعه انتقادی و ترجمه رباعيات خيام از فارسي به عربي.
پس از ذكر مقدمهای از اهداف كتاب، زنكابادی به معرفی و توصيف خيام میپردازد و شخصيت او و جايگاهش را بين ايرانيان و غير ايرانيان اهل فرهنگ بيان میكند. سپس خلاصهای از كسانی كه اشعار خيام را از عربی به فارسي ترجمه كردهاند ذكر میكند. در ادامه و در يك فصل جداگانه به اشعار عربی خيام و اشعار فارسی وي و ترجمههای عربی آنها مي پردازد.
در بررسی ديدگاههاي گوناگون درباره خيام و اشعارش، نويسنده در بخش "جدال بیپايان" به بررسی مهمترين اين ديدگاهها میپردازد سپس ويژگیهای شعری رباعيات اين شاعر بزرگ ايرانی را برمیشمارد.
به عقيده اين پژوهشگر اختلاف و ناهماهنگی ديدگاهها فقط محدود به رباعيات خيام نمیشود و حتی تاريخ ولادت و وفات او را هم در برمیگيرد. او میگويد خيام در معرض شبههها و سخنان باطل بيسابقهای بوده است كه هدف آن پاك كردن نام شاعری از اوست. برخی پژوهشگران و عالمان و اهل فرهنگ فقط بر عالم بودن خيام تكيه میكنند و شاعر بودن او را ناديده ميگيرند.
زنكابادي ميگويد با وجود جايگاه والاي علمي خيام در طب و رياضيات و نجوم و علوم طبيعي و فلسفه، آنچه باعث جاودانگی خيام شده رباعيات اوست.
زنكابادي اشاره ميكند كه بر حسب منابع و آمار موجود تعداد ترجمههای كامل و جزئي از رباعيات خيام 70 ترجمه است. او معتقد است معروفترين ترجمهها از آن احمد رامی، احمد الصالح النجفي و صالح الجعفری است.
كتاب "ديوان عمر الخيام" با ارائه و ترجمه جلال زنكابادي در 269 صفحه از سوی انتشارات الجمل در بيروت و بغداد منتشر شده است.
جلال ورده زنكابادي شاعر و مترجم و پژوهشگر عراقی است كه آثار متعددی از وي به چاپ رسيده است؛ آثاري چون: "بيست داستان كردي"، "سايه صدا و داستانهای ديگر"، "اين معجزه من است" و "سالی در عذاب".
شنبه ۱۴ اسفند ۱۳۸۹ - ۱۴:۵۵
نظر شما