سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - سمیه نوری: همزمان با فرارسیدن ۱۹ اردیبهشت روز اسناد ملی و میراث مکتوب، فرصتی دوباره فراهم میشود تا ارزش و جایگاه گنجینههایی که حافظ هویت تاریخی و فرهنگی این سرزمیناند، یادآوری شود. اسناد مکتوب، از نسخههای خطی و وقفنامهها تا مکاتبات دیوانی و دستنوشتهای شخصی نهتنها روایتگر رویدادهای گذشتهاند بلکه همچون پلی میان نسلها امکان درک دقیقتری از تاریخ، فرهنگ، باورها و روابط اجتماعی ایرانیان را فراهم میآورند.
در همین راستا بازدید از بخش اسناد خطی کتابخانه کرمانشاه فرصتی مغتنم بود تا از نزدیک با این میراث گرانبها آشنا شویم. مجموعه ارزشمند این بخش که شامل نسخههای خطی، اسناد تاریخی محلی و ملی و مجموعهای از یادگارهای فرهنگی منطقه است، نشان میدهد که کرمانشاه با پشتوانه تاریخی کهن خود یکی از کانونهای مهم نگهداری و صیانت از میراث مکتوب کشور به شمار میآید.
در جریان این بازدید علاوه بر بررسی وضعیت نگهداری و مرمت اسناد، تلاشی شد تا نقش کتابخانه در حفظ و احیای این آثار ارزشمند مورد ارزیابی قرار گیرد. گفتوگو با کارشناس بخش نسخههای خطی، مشاهده شیوههای مستندسازی و ساماندهی اسناد و نیز آشنایی با چالشهای موجود بخش مهمی از این تجربه میدانی را تشکیل میداد.
بیتردید پاسداشت میراث مکتوب نیازمند توجه، برنامهریزی و حمایت مستمر است. گزارش حاضر با هدف معرفی بخشی از فعالیتها و ظرفیتهای کتابخانه کرمانشاه در زمینه نگهداری اسناد خطی، تهیه شده تا گامی کوچک در مسیر آگاهیبخشی و تقویت فرهنگ حفاظت از این میراث ارزشمند باشد.
۶۰۹ کتاب چاپ سنگی
آرزو قنبری کارشناس فرهنگی و مسئول نسخ خطی کتابخانه امیرکبیر کرمانشاه با اشاره جزئیات بخش نسخ خطی کتابخانه امیرکبیر کرمانشاه، ادامه داد: در این مجموعه ۶۰۹ کتاب چاپ سنگی، ۱۰۵ کتاب سربی، ۱۷ کتاب افست و گراور و تعدادی زیادی خطی و چاپی وجود دارد که حدودا به یک هزار جلد میرسد که بیشتر موضوعات آن فقهی و مذهبی، ادبیات و تاریخ است که قدمت بعضی از کتابها به ۳۰۰ سال پیش بازمیگردد.
وی در عین حال با اشاره به اینکه به کتابداری را صرفا یک شغل نمیدانم و علاقه خاصی در آن وجود دارد، اظهار کرد: من در کتابخانه روزهایم را میگذرانم، جایی که کار کتابداری فقط جابجایی کتابها نیست بلکه کمک میکند افراد بهتر پیدا کنند، دقیقتر بخوانند و راحتتر به دانش برسند. برای من، کتابها صرفاً یک مجموعه کاغذی نیستند؛ هر کدام در حکم یک مسیراند، مسیری برای پژوهش، برای سرگرمی سالم، برای یادگیری و گاهی حتی برای آرامش.
نظم، قلب تپنده هر کتابخانه
کارشناس فرهنگی و مسئول نسخ خطی کتابخانه امیرکبیر کرمانشاه با اشاره به اینکه نظم از ویژگی اصلی یک کتابخانه و کتابدار است، گفت: از نظر من ارزش کتابخانه در نظم و سازماندهی آن است چون اگر مسیرها مشخص نباشند، دانش گم میشود. من دوست دارم محیط کتابخانه به شکلی باشد که مراجعهکننده خواه پژوهشگر باشد، خواه خواننده عادی احساس راحتی کند و بدون اتلاف وقت به منابع مناسب برسد؛ این یعنی احترام به زمان مردم و احترام به خود کتابها.
شناسنامهدار شدن کتابها؛ از ثبت تا ساماندهی
مسئول نسخ خطی کتابخانه امیرکبیر کرمانشاه با بیان اینکه بیشتر کتابها اهدایی فردی بهنام «حاج شهبازخان» است که حتی مسجدی بهنام ایشان در خیابان مدرس وجود دارد، بیان کرد: در بعضی کتب نام چاپخانه، نویسنده و یا صحاف وجود دارد اما بعضی کتب مشخص نیست توسط چه کسانی تهیه شده است اما برای هر کتاب یک شناسنامه تهیه شده که شامل شماره ثبت، اطلاعات کتاب، عنوان، پدیدآورنده، تاریخ تالیف و یا کتابت، زبان، موضوع و... است.
قنبری با بیان اینکه فهرست نویسی کتابهای این مجموعه به پایان رسیده است، گفت: در سامانه بارگذاری و ثبت اطلاعات به پایان رسیده و تهیه نسخه دیجیتال از کتابها از دیماه سال گذشته آغاز شده است تا فضای بهتر و مناسبتری برای استفاده محققان و پژوهشگران فراهم شود.
شرایط ویژه نگهداری نسخ خطی؛ از دما تا امنیت
وی با اشاره به اینکه نگهداری از نسخ خطی و سنگی شرایط ویژه خود را دارد، خاطرنشان کرد: دما، رطوبت، نور، امنیت و شرایط استفاده از این کتابها با سالن مطالعه کاملا متفاوت است و حتی این اتاق سیستم گرمایشی ندارد و هنگام فهرست نویسی و کار با این کتابها از ماسک و دستکش استفاده میشود و بازدید عمومی نیز نداریم و صرفا پژوهشگران و محققان با داشتن معرفینامه مجاز به حضور و استفاده هستند.
وی با بیان اینکه مرمت و بازسازی نسخ خطی کای کاملا تخصصی و فنی است، تأکید کرد: در استان کرمانشاه چنین تخصصی وجود ندارد و کتابها براساس فراخوان کتابخانه ملی به تهران ارسال و سپس اقدامات فنی روی آن انجام میشود که البته بعضی نسخ چاپی دارای نسخه امروزی برای علاقمندان است که میتوان به شاهنامه چاپ سال ۱۳۰۷ انتشارات نوبخت اشاره کرد.
قنبری در پایان گفت: گاهی گفته میشود آینده کتابخوانی با روشهای دیگر عوض میشود اما من معتقدم کتاب و کتابخانه همچنان جایگاه خودش را دارد چون تجربه خواندن، ارتباط با متن و شکل گرفتن فکر، فقط یک داده نیست. کتابخانه جایی است که ذهنها شکل میگیرند و پرسشها جدیتر میشوند؛ همین موضوع باعث میشود هر روز با انگیزه وارد کتابخانه شوم.
گفتگو با کارشناسان و مسئولان این بخش نشان داد که حفظ اسناد خطی، علاوه بر دانش تخصصی، نیازمند امکانات، تجهیزات مناسب و حمایتهای مستمر است. بسیاری از این آثار به دلیل قدمت بالا، شرایط نگهداری خاصی را میطلبند تا از آسیبهای محیطی، فرسایش زمان و خطرات احتمالی مصون بمانند. با این حال، تلاشهای صورتگرفته در کتابخانه کرمانشاه بیانگر اهتمام جدی برای حفاظت اصولی از این میراث گرانبها و انتقال آن به نسلهای آینده است.
از سوی دیگر معرفی و شناساندن اسناد خطی به جامعه، بهویژه نسل جوان و پژوهشگران نقش مهمی در زنده نگه داشتن این میراث دارد. بازدیدهای فرهنگی، تولید گزارشها و مستندسازی فعالیتهای مرتبط با اسناد تاریخی میتواند زمینهساز افزایش آگاهی عمومی و تقویت حس مسئولیت اجتماعی نسبت به میراث مکتوب کشور شود.
نظر شما