به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، کتاب «نقد، کهن‌الگویی به‌مثابه علم» عنوان تازه‌ای از مجموعه شناخت‌نامه‌های منتقدان ادبی است که به بررسی جامع زیست فکری، کارنامه دانشگاهی، روش‌شناسی و نظریات انتقادی هرمن نورتروپ فرای (نظریه‌پرداز و منتقد برجسته قرن بیستم) می‌پردازد.
فرای از نامدارترین و تأثیرگذارترین چهره‌های نقد ادبی و تئوری اسطوره‌شناختی در سده بیستم به شمار می‌رود؛ شخصیتی که با نگارش شاهکار دوران‌ساز خود، کالبدشناسی نقد، طرحی نو درانداخت و کوشید نقد ادبی را از داوری‌های سلیقه‌ای، پراکنده و متأثر از رشته‌های دیگر رهانده و آن را در هیئت دانشی مستقل، نظام‌مند و واجد چارچوب علمی بازتعریف کند.
نورتروپ فرای با صورت‌بندی «نقد کهن‌الگویی به‌مثابه فنون شاعری نوین»، ادبیات را نه پدیده‌ای مجزا و متکثر، بلکه تمامیتی ساخت‌یافته و پویا بر پایه موتیف‌ها، کهن‌الگوها و چرخه اساطیری طبیعت معرفی کرد.
دیالکتیک کلاسیسیسم و آفرینش ادبی
کتاب دیالکتیک کلاسیسیسم و آفرینش ادبی نیز عنوان تازه‌ای از مجموعه شناخت‌نامه‌های منتقدان ادبی آمریکا است که به بررسی جامع زیست فکری، کارنامه پژوهشی و منظومه نظری هارولد بلوم (استاد فقید و برجسته دانشگاه‌های ییل و نیویورک) اختصاص دارد.
بلوم بی‌گمان از اثرگذارترین، پرکارترین و بحث‌برانگیزترین چهره‌های نقد ادبی جهان در نیمه دوم قرن بیستم و اوایل قرن بیست‌ویکم به شمار می‌رفت؛ چهره‌ای شاخص که با بیش از پنج دهه تدریس، تربیت نسل‌های متمادی از پژوهشگران و تألیف ده‌ها مجلد کتاب اثرگذار، نقشی بنیادین در بازخوانی کانون ادبی غرب و نظریه‌پردازی پیرامون روان‌شناسی آفرینش شاعرانه ایفا کرد.
نقطه عطف کارنامه فکری بلوم با انتشار مانیفست نظری او، اضطراب تأثیر: نظریه‌ای درباره شعر (۱۹۷۳)، رقم خورد؛ اثری که به یکی از نوآورانه‌ترین و در عین حال مناقشه‌برانگیزترین دستگاه‌های تئوریک در حوزه تخیل و آفرینش ادبی بدل شد.
بلوم با وام‌گیری جسورانه از روانکاوی فرویدی و پیوند آن با عرفان قبالا، تاریخ تکوین و پویایی شعر غرب را برآمده از کشمکش ادیپی شاعران متأخر با اسلاف پرنفوذ خویش دانست؛ بر اساس این نظریه، هر شاعر نوآمده در هراس از اخته‌گی تخیل و محو شدن در سایه سنگین غول‌های پیشین، ناگزیر از ورود به آوردگاهی سهمگین است؛ نبردی که در آن، شاعر برای تثبیت فردیت خلاق و دستیابی به صدای اصیل خویش، چاره‌ای جز «بدخوانی آگاهانه و کژتابی خلاق» آثار نیاکان ندارد؛ او با تأسیس واژگان مفهومی منحصربه‌فردی چون «کلینامن»، «تسرا»، «کنوزیس» و «آسکزیس»، سازوکار دقیق این دفاع روانی و جهش‌های زیباشناختی را در تاریخ ادبیات تبیین کرد.
مواضع سرسختانه بلوم در دهه‌های پایانی عمرش پیرامون صیانت از اصالت ادبیات، ابعاد تازه‌ای به کارنامه او بخشید.
او در آثاری چون آثار اصیل غربی و شکسپیر: خلقت انسان، در برابر موج رویکردهای تقلیل‌گرایانه و سیاسی به متون که آن‌ها را «مکتب کینه‌توزی» می‌نامید، ایستادگی کرد.
بلوم شکسپیر و دانته را معماران اصلی آگاهی مدرن و روان انسان غربی معرفی نمود و همواره از معیارهای زیبایی‌شناختی ناب و لذت بی‌واسطه خواندن متن دفاع کرد.
کتاب «دیالکتیک کلاسیسیسم و آفرینش ادبی: شناخت‌نامه هارولد بلوم» با تدوین و ترتیبی روشمند، پرتوی روشن بر منظومه فکری پیچیده و اصطلاحات تخصصی این منتقد نامدار می‌اندازد و مخاطبان فارسی‌زبان، دانشجویان ادبیات و پژوهشگران حوزه نقد را با زیرساخت‌های زیبایی‌شناسی کانون‌گرا آشنا می‌کند.
کتاب دیالکتیک کلاسیسیسم و آفرینش ادبی: شناخت‌نامه هارولد بلوم با ترجمه و گردآوری فرزام کریمی به‌تازگی از سوی انتشارات فروین در ۸۷ صفحه و با بهای ۱۳۵ هزار تومان روانه بازار شده است.
آندروژن، هنر، فرهنگ و ادبیات آمریکایی
کتاب آندروژن، هنر، فرهنگ و ادبیات آمریکایی نیز عنوانی از مجموعه شناخت‌نامه‌های منتقدان ادبی است که به بررسی جامع زیست فکری، کارنامه دانشگاهی و جریان‌ساز کامیل پالیا (منتقد فرهنگی، استاد هنر و پژوهشگر آمریکایی) می‌پردازد.
پالیا بی‌تردید از متمایزترین و بحث‌برانگیزترین چهره‌های نقد فرهنگی و ادبی سده بیستم و بیست‌ویکم به شمار می‌رود؛ متفکری که با نگارش شاهکار خود، شخصیت‌های جنسی، رویکردی سراسر رادیکال و نو در تقاطع زیباشناسی، تبارشناسی هنر، روانکاوی و تاریخ اندیشه غربی پی ریخت و مرزهای کلاسیک نقد آکادمیک را به چالش کشید.
پالیا با تمرکز بر مفهوم «آندروژنی» و دوشاخه‌سازی نیروهای آپولونی و دیونیزوسی در هنر و ادبیات، به بازخوانی سنت زیباشناختی غرب از مصر باستان تا قرن بیستم پرداخت و خوانشی یکسره متفاوت از سرشت جنسی، میل، خشونت و هنر ارائه داد.
او از سویی به نقدی کوبنده و بی‌پروا از موج دوم فمینیسم، جریانات دانشگاهی پست‌مدرن و نظریه‌پردازان ساختارزدای فرانسوی دست زد و از سوی دیگر، با سوزان سانتاگ و جریانات ارتدوکس روشنفکری آمریکا به مناقشه‌های فکری پرداخت.
کتاب «آندروژن، هنر، فرهنگ و ادبیات آمریکایی» در هشت بخش به‌هم‌پیوسته («سال‌های آغازین (۱۹۴۷–۱۹۷۲)»، «پالیا و مناقشه با سوزان سانتاگ»، «آندروژن در ادبیات و هنر (۱۹۷۴–۱۹۸۴)»، «کامیل پالیا و مواجهه با فمینیسم»، «پالیا و مواجهه با جامعه دانشگاهی فرانسه»، «باورهای سیاسی پالیا»، «درباره برخی از کتاب‌های پالیا» و «کتاب‌شناسی کامیل پالیا» به همراه پی‌نوشت‌ها و منابعی برای مطالعه بیشتر)، سیر تکوین آرا، مناقشات فکری و کارنامه قلمی این منتقد ساختارشکن را واکاوی می‌کند.
این مجموعه تلاشی آگاهانه برای پاسخ به کمبود منابع آکادمیک و تخصصی پیرامون چهره‌های بنیادین و جریان‌ساز نقد آنگلوساکسون در فضای دانشگاهی ایران و در مقاطع تحصیلات تکمیلی رشته‌های نقد ادبی، زبان و ادبیات انگلیسی، مطالعات فرهنگی و هنر است.
بررسی موشکافانه آرای پالیا در این اثر نشان می‌دهد که چگونه رویکرد تنش‌زا و سنت‌شکنانه او قادر است فهم ما را از نسبت میان هنر والا، فرهنگ عامه‌پسند و طبیعت غریزی انسان دگرگون کند.
مترجم با درک دقیق این ضرورت تئوریک، کوشیده است تا با زبانی شیوا و در عین حال کاملاً وفادار به دقت علمی، ابعاد پیچیده و جنجالی منظومه فکری پالیا را برای خواننده فارسی‌زبان قابل‌درک کند.
انتشار این اثر نه‌تنها خلأهای پژوهشی موجود پیرامون منتقدان مستقل و رادیکال آمریکا را به شکلی مؤثر جبران می‌کند، بلکه بستری انتقادی و پویا برای بازخوانی مناقشات جنسیت، زیباشناسی و جامعه‌شناسی ادبیات در سپهر دانشگاهی و فرهنگی کشور پدید می‌آورد.
آندروژن، هنر، فرهنگ و ادبیات آمریکایی با ترجمه و گردآوری فرزام کریمی، ویراستاری بهناز برکت به چاپ رسیده است.
این اثر به‌تازگی از سوی انتشارات فروین در ۶۲ صفحه منتشر شده و در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته است.
نظر شما