سرویس استان‌های خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): گاهی میراث یک انسان را نه می‌توان در دارایی‌های مادی و نه در عنوان‌ها و مسئولیت‌های اجتماعی او خلاصه کرد؛ میراث واقعی برخی آدم‌ها در اندیشه‌هایی است که پرورش داده‌اند، دانشی که اندوخته‌اند و چراغی که برای روشن ماندن مسیر دیگران به یادگار گذاشته‌اند. کتابخانه مرکزی خرم‌آباد عصر شنبه میزبان مراسم بزرگداشت مردی از تبار علم و دانش بود که بیش از یک‌هزار و ۳۰۰ جلد از کتاب‌های کتابخانه شخصی‌اش از طرف خانواده‌اش در قالب طرح اهدانش اهدا شد، تا حاصل سال‌ها مطالعه و کتاب‌دوستی او از فضای یک کتابخانه شخصی فراتر رود و در دسترس پژوهشگران، علاقه‌مندان و نسل‌های آینده قرار گیرد.
این آیین که به همت اداره کل کتابخانه‌های عمومی لرستان و با همکاری بنیاد ایران‌شناسی شعبه لرستان برگزار شد،فرصتی برای مرور زندگی مردی بود که در کنار سال‌ها فعالیت در عرصه حقوق و قضا، پیوند عمیقی با کتاب، مطالعه و فرهنگ داشت؛ شخصیتی که کتاب برای او صرفاً ابزاری برای کسب دانش نبود، بلکه بخشی از زیست روزمره، ارتباطات خانوادگی و جهان فکری‌اش به شمار می‌رفت.
این مجموعه شامل آثاری در حوزه‌های تاریخ معاصر، سفرنامه، حقوق، ادبیات و موضوعات متنوع فرهنگی و علمی است که بخشی از آنها به دلیل ارزش پژوهشی، قدمت یا کمیاب بودن از اهمیت ویژه‌ای برخوردار هستند.
گنجینه کتاب‌های حقوقدان فقید خرم‌آبادی وقف دانایی شد
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی لرستان در این آیین با تجلیل از اقدام فرهنگی خانواده زنده‌یاد زرگرانی اظهار کرد: این مجموعه ارزشمند، میراث علمی و فرهنگی یک عمر تلاش و علاقه‌مندی این حقوقدان و وکیل برجسته به کتاب و دانایی است که با قرار گرفتن در چرخه امانت کتابخانه، زمینه بهره‌مندی عموم مردم از آن فراهم شده است.
الهام برنا افزود: این مجموعه شامل کتاب‌های ارزشمندی در حوزه‌های تاریخ معاصر، سفرنامه، ادبیات و حقوق است که حاصل سال‌ها مطالعه و کتاب‌دوستی این حقوقدان برجسته خرم‌آبادی به شمار می‌رود و تمامی یک‌هزار و ۳۰۰ جلد کتاب اهدایی در سامانه مربوط ثبت و ساماندهی شده‌اند تا اعضای کتابخانه بتوانند با اطمینان خاطر از این منابع استفاده کنند.
وی با اشاره به استمرار علاقه زنده‌یاد زرگرانی به مطالعه حتی در دوران بیماری بیان کرد: این مجموعه تنها تعدادی کتاب نیست، بلکه آیینه‌ای از اندیشه، شخصیت علمی و پیوند عمیق این استاد فقید با دانایی است.
برنا ادامه داد: زنده‌یاد زرگرانی با وجود عوارض ناشی از بیماری و محدودیت در انجام بسیاری از فعالیت‌های روزمره، تا آخرین روزهای زندگی ارتباط خود را با کتاب و کتابخوانی حفظ کرد که این موضوع برای جامعه فرهنگی ارزشمند و الهام‌بخش است.
وی با بیان اینکه هر بار امانت گرفتن این کتاب‌ها می‌تواند یاد و نام آن مرحوم را زنده نگه دارد، گفت: این اقدام علاوه بر ماندگاری نام آن مرحوم، می‌تواند به عنوان صدقه جاریه و باقیات صالحات برای وی و خانواده محترمش محسوب شود.
۴۰۰ میلیون تومان جریمه جایگزین حبس، سهم کتابخانه‌های لرستان
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی لرستان در بخش دیگری از سخنان خود به استفاده از ظرفیت ماده ۷۹ آیین‌نامه اجرایی قانون مجازات اسلامی برای حمایت از فعالیت‌های فرهنگی اشاره کرد و گفت: طی هفت تا هشت ماه گذشته، با بهره‌گیری از این ظرفیت و در قالب ۱۵ رأی قضایی، حدود چهار میلیارد ریال به کتابخانه‌های لرستان اختصاص یافته است.
وی افزود: قضات شهرستان خرم‌آباد با صدور آرای فرهنگی زمینه اختصاص این اعتبار را فراهم کردند و منابع مالی حاصل نیز برای خرید کتاب‌های نویسندگان و مؤلفان لرستانی هزینه شده است.
طرح ملی «اهدانش» بستری برای مشارکت شفاف در توسعه کتابخانه‌ها
برنا همچنین با اشاره به راه‌اندازی طرح ملی «اهدانش» در نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور اظهار کرد: این بستر امکان مشارکت شفاف و برخط خیران در توسعه کتابخانه‌ها و ترویج کتابخوانی را فراهم کرده است.
وی توضیح داد: علاقه‌مندان و خیران با هر میزان توان مالی می‌توانند از طریق این برنامه در فعالیت‌های فرهنگی مشارکت کنند و به صورت شفاف و قابل رهگیری از محل هزینه‌کرد کمک‌های خود، کتاب‌های خریداری‌شده، تجهیزات تأمین‌شده و کتابخانه‌های بهره‌مند مطلع شوند.
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی لرستان با تأکید بر اینکه شفافیت در نحوه هزینه‌کرد کمک‌های مردمی موجب افزایش اعتماد خیران می‌شود، ابراز امیدواری کرد: این رویکرد با جدیت بیشتری در مسیر توسعه کتابخانه‌ها و گسترش فرهنگ مطالعه در استان دنبال شود.
زرگرانی از چهره‌های اثرگذار حقوق و فرهنگ لرستان بود
سیدمحمد سیف‌زاده، نویسنده، پژوهشگر و فیلمساز لرستانی نیز در این آیین با اشاره به جایگاه علمی و حقوقی زنده‌یاد محمود زرگرانی، از وی به عنوان یکی از چهره‌های برجسته و اثرگذار در عرصه حقوق و فرهنگ لرستان یاد کرد و گفت: سخن گفتن و نگارش درباره شخصیتی که در مسیر علم و دانش، شناخت حقوق انسان‌ها و زدودن تاریکی از جامعه خود گام برداشته، دشوار است.
وی با اشاره به پیشینه تاریخی قضاوت و دانش حقوق در لرستان اظهار کرد: اگر به یک قرن گذشته بازگردیم، با نام ۲ قاضی معتبر در این دیار، میرزا محسن قاضی و میرزا صالح لرستانی، روبه‌رو می‌شویم که در دوره خود از جایگاه قضایی برخوردار بودند. همچنین پس از مشروطه، تلاش‌هایی برای تأسیس عدلیه و دیگر نهادهای اداری در لرستان صورت گرفت و به‌تدریج قضاوت و علم حقوق از شیوه‌های سنتی و محلی فاصله گرفت و به سمت ساختارهای نوین حرکت کرد.
سیف‌زاده با اشاره به جایگاه استاد محمدتقی عبده بروجردی در تاریخ حقوق ایران افزود: این حقوقدان برجسته که در سال ۱۲۵۸ در بروجرد متولد شد، پس از تحصیل در حوزه‌های علمیه و مراکز علمی ایران و فراگیری زبان فرانسه، به تحصیلات دانشگاهی در رشته حقوق و علوم سیاسی پرداخت و پس از دریافت دکترا، در جایگاه دادستان تجدیدنظر، مستشار عالی و قاضی دیوان عالی کشور فعالیت کرد. وی همچنین در رسیدگی به پرونده‌های مهم و حساس قضایی، از جمله پرونده پزشک احمدی و سرپاس مختاری، نقش داشت.
زرگرانی از نخستین وکلای بومی لرستان بود
این پژوهشگر لرستانی با اشاره به نقش دکتر محمود زرگرانی و محمدحسین حجاریان در توسعه حرفه وکالت در خرم‌آباد گفت: زرگرانی از نخستین وکلای بومی لرستان بود که در کنار دوست دیرینه خود، دکتر حجاریان، برای ارتقای جایگاه حقوقی و دفاع از حقوق شهروندان تلاش کرد.
وی با بیان اینکه زرگرانی در مسئولیت‌های مختلف اجرایی، حرفه‌ای و دانشگاهی همواره به اصول عدالت و حقیقت پایبند بود، افزود: عضویت در هیات مدیره کانون وکلای دادگستری مرکز، فعالیت در کمیسیون‌های تحقیق و بررسی و مشارکت در امور حقوقی و صنفی، بخشی از کارنامه این حقوقدان برجسته است.
سیف‌زاده همچنین کتاب و کتابخوانی را از ویژگی‌های ماندگار شخصیت زرگرانی دانست و گفت: مطالعه دقیق کتاب‌ها، نوشتن یادداشت و حاشیه بر آثار و ارسال دیدگاه‌های خود برای نویسندگان، نشان‌دهنده علاقه عمیق او به دانش و پژوهش بود. حتی ارتباط علمی و مکاتبات او با چهره‌هایی همچون عبدالله انوار نیز بیانگر جدیت و دلبستگی این شخصیت به کتاب و کتابخوانی است.
وی با ابراز خرسندی از اهدای کتابخانه شخصی زرگرانی به مردم خرم‌آباد اظهار کرد: در گذشته کتابخانه‌های بسیاری از بزرگان این دیار، به دلیل نبود شرایط مناسب نگهداری، از میان رفتند و امروز از برخی مجموعه‌هایی که در اسناد و وصیت‌نامه‌های قدیمی به آنها اشاره شده، اثری باقی نمانده است؛ از این‌رو اقدام خانواده زرگرانی در اهدای کتاب‌های ارزشمند او، اقدامی ماندگار و شایسته قدردانی است.
سیف‌زاده با تأکید بر اهمیت انتقال این میراث به نسل جدید افزود: باید در برابر چنین انسان‌هایی که حاصل سال‌ها دانش‌اندوزی خود را برای استفاده مردم زادگاهشان به یادگار می‌گذارند، سر تعظیم فرود آورد. این یک‌هزار و ۳۵۰ چراغ دانایی می‌تواند تاریکی‌ها را روشن کند و زمینه گسترش آگاهی و کتابخوانی را فراهم آورد.
بخشش کتاب به زادگاه نشانگر دلبستگی به دیار است
در ادامه این مراسم، پیام صوتی سیدفرید قاسمی، روزنامه‌نگار و پژوهشگر لرستانی، برای حاضران پخش شد.
قاسمی در این پیام با اشاره به نقش کتاب و کتابخانه در توسعه پایدار جوامع اظهار کرد: رشد و پیشرفت ماندگار و توسعه پایدار با کتاب و کتابخانه و کتابخوانی به دست می‌آید.
وی با اشاره به ریشه دیرینه فرهنگ وقف و اهدای کتاب در ایران افزود: چراغ فروزان وقف و اهدا که ریشه در سنت دیرپای این مرز و بوم دارد، از دیروز تا امروز نور می‌بخشد و نمونه این پرتوافشانی را باید در افزودن برگ‌های درخشان دانش و معرفت بشری با اهدای مجموعه شخصی زنده‌یاد دکتر محمود زرگرانی به کتابخانه مرکزی خرم‌آباد دانست.
این پژوهشگر لرستانی با قدردانی از همت خانواده زرگرانی در این اقدام فرهنگی گفت: بایسته است قدردان همت صادقانه مجدانه ستودنی و بلند خانواده ایشان برای این اقدام رونق‌افزا و شایسته تکریم باشیم. بخشش کتاب به زادجا نشانگر دلبستگی به دیاری است که باید شعله‌ی کتاب‌خوانی‌اش‌فروزان‌تر شود.
قاسمی ابراز امیدواری کرد علاقه‌مندان، پویندگان و جویندگان دانش از این میراث ارزشمند بهره‌مند شوند و این گنجینه فرهنگی در مسیر افزایش آگاهی و گسترش کتابخوانی مورد استفاده قرار گیرد.
کتابی که خوانده نشود، کار اصلی خود را انجام نداده است
زهرا زرگرانی، دختر زنده‌یاد محمود زرگرانی نیز در این آیین با بیان خاطراتی از زندگی پدرش و علاقه عمیق او به کتاب و مطالعه، اهدای کتابخانه شخصی وی را فرصتی برای آشنایی نسل‌های آینده با اندیشه و علایق فکری او دانست.
وی اظهار کرد: کسانی هستند که شاید هیچ‌گاه فرصت دیدار پدرم را نداشته‌اند، اما می‌توانند از راه همین کتاب‌ها با اندیشه‌ها و علاقه‌های او آشنا شوند. برای کسی که به کتاب علاقه داشته، چه چیزی بهتر از اینکه کتاب‌هایش همچنان خوانده شود؟
دختر زنده‌یاد زرگرانی با اشاره به توصیه همیشگی پدرش درباره مطالعه و بهره‌گیری از کتاب‌ها افزود: اگر پدرم امروز در میان ما بود، سفارش می‌کرد کتاب‌ها را فقط به قفسه نسپارید؛ چون کتابی که خوانده نشود، هرقدر هم محترم و مرتب در قفسه بنشیند، هنوز کار اصلی خود را انجام نداده است.
وی ادامه داد: کتاب‌ها را نگه داریم، اما مهم‌تر از آن بخوانیم، بیاموزیم و آنچه را آموخته‌ایم به دیگران منتقل کنیم.
زهرا زرگرانی با اشاره به اینکه کتاب بخش مهمی از هویت و خاطرات خانوادگی آنها را شکل داده است، گفت: پدرم خانه‌ای پر از کتاب داشت و به لطف علاقه او، گویی در یک کتابخانه زندگی می‌کردیم. مادرم نیز همراه همیشگی و پشتوانه این عشق بزرگ بود و با بزرگواری و وسعت نظر خود اجازه داد خانه ما همیشه جایی برای کتاب‌های بیشتر داشته باشد.
وی با بازگویی خاطره‌ای از گفت‌وگوی علمی و دوستانه خود با پدرش درباره تلفظ نام یکی از شخصیت‌های یک کتاب، به نقش مطالعه و گفت‌وگو در تربیت فکری فرزندان اشاره کرد و افزود: امروز که به آن سال‌ها نگاه می‌کنم، می‌فهمم شاید پدرم اصلاً دنبال این نبود که در آن بحث برنده باشد؛ برایش مهم این بود که دخترش کتاب بخواند، درباره آن سؤال داشته باشد، نظر بدهد و حتی با اعتمادبه‌نفس بحث کند.
نگاهی به زندگی و کارنامه علمی و حقوقی زرگرانی
زنده‌یاد محمود زرگرانی هفتم تیرماه ۱۳۱۴ در محله قدیمی درب دلاکان خرم‌آباد و در خانواده‌ای اصیل و شناخته‌شده دیده به جهان گشود. پدرش حاج باقر، از کسبه خوش‌نام بازار خرم‌آباد بود و پیشه بزازی داشت.
وی در دهه ۱۳۳۰ به استخدام دادگستری خرم‌آباد درآمد و پس از آن برای ادامه تحصیل در رشته حقوق راهی دانشگاه تهران شد.
او پس از دریافت پروانه وکالت به زادگاهش بازگشت و فعالیت حرفه‌ای خود را آغاز کرد. زرگرانی در کنار زنده‌یاد دکتر محمدحسین حجاریان از نخستین وکلای بومی خرم‌آباد بود که در دهه ۱۳۴۰ به فعالیت حقوقی و دفاع از حقوق شهروندان پرداخت.
وی تحصیلات عالی خود را در رشته حقوق ادامه داد و موفق به دریافت دانشنامه دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی شد. در کنار حرفه وکالت، تدریس در مدرسه عالی قضایی قم، مشاوره حقوقی شهرداری خرم‌آباد و اداره کل منابع طبیعی استان را نیز برعهده داشت.
زرگرانی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، از سال ۱۳۶۱ تا ۱۳۶۴ معاون امور تحقیقاتی و برنامه‌ریزی وزارت دادگستری بود. پس از پایان این مسئولیت بار دیگر به حرفه وکالت بازگشت و تا پایان سال ۱۳۶۸ سمت مشاور حقوقی وزارت معادن و فلزات را برعهده داشت. وی همچنین در ادامه فعالیت‌های علمی خود به تدریس حقوق پرداخت.
عضویت در هیات مدیره کانون وکلای دادگستری مرکز طی سال‌های ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۰ در دو دوره و حضور در کمیسیون‌های تحقیق و بررسی و ترفیعات این کانون از سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۸، از دیگر مسئولیت‌های حرفه‌ای وی بود.
اگرچه در سال ۱۳۷۹ و هنگام انجام عمل جراحی قلب دچار سکته مغزی شد و پس از آن دامنه فعالیت‌های حرفه‌ای و اجتماعی‌اش محدود شد، اما علاقه‌اش به مطالعه و کتاب هرگز فروکش نکرد و حتی در سال‌های پایانی عمر و دوران بیماری نیز از خواندن دست نکشید.
کتابخانه شخصی دکتر زرگرانی حاصل سال‌ها جست‌وجو و علاقه‌مندی او به حوزه‌های گوناگون دانش و فرهنگ بود؛ مجموعه‌ای که آثاری در زمینه تاریخ معاصر، سفرنامه، حقوق و ادبیات را در خود جای داده و بازتابی از علایق فکری مردی بود که پیوند خود را با دانش و خواندن حتی در دشوارترین سال‌های زندگی حفظ کرد.
محمود زرگرانی سرانجام سحرگاه دوم تیرماه ۱۴۰۲ در تهران، پنج روز پیش از هشتادوهشتمین سالروز تولدش، چشم از جهان فروبست؛ اما اکنون با اهدای کتابخانه شخصی او به مردم زادگاهش، بخشی از میراث علمی و فرهنگی این حقوقدان برجسته در اختیار جامعه قرار گرفته است تا نام و یادش نه فقط در خاطره نزدیکان، بلکه در میان نسل‌هایی که از کتاب‌هایش بهره می‌برند، زنده بماند.
نظر شما