سرویس بین الملل خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- الهه شمس: تصور کنید ناگهان شرکت‌هایی ناشناس از آن سوی دنیا وارد کتاب‌فروشی شما شوند و از ۱۰۰ هزار عنوان کتاب مختلف، دقیقاً «یک نسخه» بخواهند؛ خریدی عجیب، بی‌سابقه و مشکوک که این روزها صنعت نشر کره جنوبی را به لرزه درآورده است. این غول‌های فناوری برای سیر کردن اشتهای ماشین‌های هوش مصنوعی به منابع زبانی تازه نیاز دارند و به نظر می‌رسد این بار نوبت به ادبیات شرق آسیا رسیده است؛ شکاری خاموش که نویسندگان و ناشران را برای حفظ حاصل عمرشان به تکاپو انداخته است.
ماجرا از آنجا لو رفت که مرکز کتاب کیوبو (Kyobo Book Centre)، از معتبرترین فروشگاه‌های زنجیره‌ای کتاب در کره جنوبی، اعلام کرد از ابتدای سال جاری میلادی ۱۰ شرکت خارجی از آمریکا و بریتانیا به آن‌ها مراجعه کرده‌اند. این خریداران در ظاهر خود را «عمده‌فروش کتاب» معرفی می‌کردند، اما وقتی دقیق‌تر بررسی شدند، مقصد نهایی محموله‌ها شرکت‌های تحلیل داده از آب درآمد. وقتی مدیران کتاب‌فروشی دیدند هیچ توجیه منطقی برای خرید تک‌نسخه‌ای از صد هزار عنوان مختلف وجود ندارد و پای تغذیه مدل‌های زبانی هوش مصنوعی در میان است، دست رد به سینه آن‌ها زدند. تجربه مشابهی هم در فروشگاه اینترنتی یس۲۴ (Yes24) رقم خورد؛ جایی که یک توزیع‌کننده آمریکایی برای خرید انبار کتاب‌های دست دوم مذاکره کرد، اما با شروع سوال‌وجواب‌های دقیق، ناگهان غیبش زد و گفتگوها را نیمه‌کاره رها کرد.
این نگرانی‌ها توهم توطئه نیست؛ پیش از این مشخص شد که در پرونده دعوای حقوقی جمعی نویسندگان علیه شرکت هوش مصنوعی انتروپیک (Anthropic) در آمریکا، نام ۲۱ کتاب از نویسندگان کره‌ای در فهرست قربانیان نقض حق نشر دیده می‌شود. موسسه ترجمه ادبیات کره جنوبی بلافاصله این موضوع را به نویسندگان اطلاع داد تا بتوانند پیگیر حقوق و غرامت خود شوند. حتی در همسایگی آن‌ها، یعنی ژاپن نیز خریدهای مشکوک و فله‌ای کتاب‌های دست دوم در حوزه‌های تاریخ، فلسفه و پزشکی زنگ خطر را به صدا درآورده است؛ نشانه‌ای روشن از اینکه شرکت‌های هوش مصنوعی بعد از متون انگلیسی، به سراغ اسکن انبوه و بلعیدن کتاب‌های چاپی زبان‌های دیگر رفته‌اند.
حالا جامعه فرهنگی کره دست روی دست نگذاشته است. انجمن ناشران کره بررسی گسترده‌ای را در میان کتاب‌فروشی‌ها، کتابفروشان دست دوم و مراکز پخش آغاز کرده تا بعد از ثبت دقیق آمار، یک نهاد مشترک صنفی برای دفاع حقوقی و تدوین قوانین حمایتی تشکیل دهند. بیانیه‌ای هم منتشر شده که تاکنون بیش از ۲۴۰ انتشارات و بیش از ۷۰۰ نویسنده، مترجم و تصویرگر پای آن را امضا کرده‌اند.
چو هان-نا، مدیر نشر پرون‌سوپ (Prunsoop)، واقعیت تلخی را بیان می‌کند: یک نویسنده یا ناشر کوچک چطور می‌تواند به تنهایی در برابر غول‌های چند میلیارد دلاری فناوری جهان بایستد؟ درد بزرگ‌تر این است که شرکت‌های هوش مصنوعی هیچ شفافیتی ندارند و معلوم نیست این حجم عظیم کتاب را از کجا، چگونه و با چه ابزاری وارد سیستم‌های خود می‌کنند. پارک جونگ-این، استاد دانشگاه و متخصص حق نشر، این بحران را در یک جمله خلاصه می‌کند: «قانون حق مؤلف روی کاغذ وجود دارد، اما سازوکار عملی برای به اجرا درآوردن آن تعبیه نشده است.» تا زمانی که قوانین شرکت‌های هوش مصنوعی را به شفاف‌سازی منابع داده‌های آموزشی مجبور نکنند، دفاع از سرمایه‌های معنوی و کتاب‌ها کاری دشوار و نابرابر خواهد بود.
منبع: South Korean morning post
نظر شما