به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)؛ مراسم رونمایی از نسخه انگلیسی تفسیر پرتوی از قرآن سید محمود طالقانی روز نهم آبان ۱۴۰۵ در مرکز دایره المعارف اسلامی برگزار شد. در این مراسم که به مناسبت سالگرد آزادی طالقانی از زندان حکومت پهلوی برگزار شد، محمد مهدی جعفری قرآن پژوه، محمد توسلی عضو نهضت آزادی، عبدالعلی بازرگان کنشگر سیاسی و فرزند مهدی بازرگان، محسن آرمین قرآن پژوه و فعال سیاسی و همچنین مریم آگاه ویراستار اثر سخنرانی کردند. ترجمه انگلیسی پرتوی از قرآن به همت علی اصغر آگاه و با ویراستاری مریم آگاه انجام شده؛ پروژه‌ای که از سال‌ها پیش آغاز شده بود و با درگذشت علی اصغر آگاه متوقف نماند و بالاخره به تازگی منتشر شده است.
فاصله معنادار طالقانی از حوزه
این مراسم که به همت مجتمع فرهنگی آیت‌الله طالقانی برگزار شد، با سخنرانی محمد مهدی جعفری که در زمان تالیف پرتوی از قرآن از سوی طالقانی با او هم زندان بود، آغاز شد. محمد مهدی جعفری که به صورت آنلاین سخنرانی می‌کرد در آغاز سخنانش به فاصله گرفتن آیت‌الله طالقانی از حوزه اشاره کرد و گفت او از این روی در سال ۱۳۱۸ حوزه‌های قم و تهران را ترک کرد که دید قرآن در حوزه‌ها جایگاهی ندارد و حتی اشخاصی به اجتهاد می‌رسند بی آنکه نیاز به قرآن و فهم آن داشته باشند.
او یادآور شد که طالقانی قرآن را به صحنه زندگی مردم آورد آن هم در شرایطی که این کتاب هدایت یک سره از زندگی مردم کنار گذاشته شده و در هیچ شانی از شئون زندگی دخالت نداشت و تنها جنبه تقدس و تبرک یافته بود. به گفته جعفری طالقانی در این اوضاع اجتماعی و فرهنگی و سیاسی، قرآن را به صحنه آورد و وقتی ستم در عرصه سیاسی پدیدار شد برای بیشتر و بهتر به صحنه آوردن قرآن تلاش بسیار کرد؛ از محافل خصوصی تا اجتماعی و از مجالس دانشگاهی تا مذهبی.
محمد مهدی جعفری در خلال سخنانش تاکید کرد که طالقانی قرآن را به عنوان راهنمای عمل انسان معرفی کرد و با تفسیر و تبیین آیات زندگی بخش و انسان ساز آن گرد و غبار قرن‌ها را از آن زدود. او در ادامه به زندان دهه ۴۰ اشاره کرد که طالقانی تفسیر قرآن را در روزهای این زندان آغاز کرده بود و بعد بخش‌های دیگری از تفسیر را در زندان دهه ۵۰ انجام داد. این قرآن پژوه در پایان عنوان کرد که پیام‌های قرآنی طالقانی همچون قرآن همچنان زنده و جاوید است و مانند هر موجود زنده‌ای در هر زمان و مکان و شرایط گوناگون باید متناسب با نیاز و زبان مردم دوران باشد.
دستیابی به آزادی و اختیار با رفع موانع سیاسی و دینی
محمد توسلی، عضو نهضت آزادی سخنران بعدی، صحبت خود را از ارتباط پدران سید محمود طالقانی و مهدی بازرگان از دوران مشروطه اشاره کرد که مسیر ارتباط این دو شخصیت مذهبی و سیاسی را هموار کرد و این پیشینه و ارتباط باعث شکل‌گیری دیدگاه بازگشت به قرآن برای عبور از سنت‌ها و رسوم اضافه شده به آیین راستین اسلام شد که در برنامه‌های آموزشی، فرهنگی و اجتماعی آیت‌الله طالقانی گنجانده و به فعالیت‌های سیاسی او و همراهانش اضافه شد.
توسلی در ادامه به رویکرد میرزای نایینی اشاره کرد که اصلاحات دینی را بر اصلاحات سیاسی ارجح می‌دانست و گفت واقع‌بینی آیت‌الله طالقانی و همراهانش نسبت به شرایط زمانه زیست‌شان نشان می‌دهد که آنها با آگاهی به این که فرآیند تغییرات فرهنگی و اجتماعی در جامعه مذهبی ایران تدریجی و طولانی است، برای دستیابی به آزادی و اختیار انسان از طریق رفع همزمان موانع سیاسی و دینی تلاش می‌کردند.
این فعال سیاسی همچنین در بخشی از سخنرانی خود به جلسات تفسیر قرآن طالقانی در شب‌های جمعه مسجد هدایت اشاره کرد و این جلسات که با حضور جوانان و دانشجویان پرشور برگزار می‌شد را زمینه‌ای برای شکل‌گیری انجمن‌های اسلامی دانشجویان در دهه‌های بعد توصیف کرد. او همچنین پرتوی از قرآن را منبع باارزشی برای مطالعات قرآنی و همچنین آشنایی با آموزه‌های ایمانی و انسانی عننوان کرد که امروز بیش از هر زمان دیگر مورد نیاز جامعه به ویژه نسل جوان است.
توسلی تاکید کرد که پیام اصلی پرتوی از قرآن رفع موانع آزادی است تا زمینه کمال و تعالی انسان فراهم شود. از همین روی طالقانی، بازرگان، سحابی و سایر همراهانشان در دهه ۴۰ بر آزادی و کرامت در جامعه ایران تاکید کردند؛ تاکیدی که بر عوامل قرآنی و شرایط جامعه آن روزهای ایران مستند بود.
او در پایان به شاگردان طالقانی و کسانی چون مصطفی چمران، ابراهیم یزدی، عزت‌الله سحابی و ... نیز اشاره کرد که در همین محافل و با همین آموزه‌ها رشد یافتند و همین امر باعث شد که به رغم شرایط سخت همواره وظایف ایمانی و انسانی خود را به جا بیاورند؛ موضوعی که در ایستادگی طالقانی، تحمل زندان و تبعید، خدمات پیش و پس از سال ۱۳۵۷ و تاکیدات او بر آزادی و عدالت اجتماعی تجلی یافت.
در ادامه این مراسم پروژه کتابخانه آنلاین طالقانی و زمانه ما به عنوان یکی از مهم‌ترین برنامه‌های مجتمع فرهنگی آیت‌الله طالقانی به حضار معرفی شد. پروژه‌ای که از سال ۱۴۰۰ با تصمیم خانواده طالقانی برای دیجیتالیزه کردن آثار و اسناد مربوط به آیت‌الله طالقانی آغاز شده و همچنان ادامه دارد. امروز سایت طالقانی و زمانه ما به صورت کاملا رایگان تمام اسناد و آثار طالقانی را در اختیار پژوهشگران، تاریخ‌نگاران، روزنامه‌نگاران و ... قرار داده است.
مسجد هدایت و شاگردان مکتب طالقانی
پس از معرفی پروژه کتابخانه آنلاین طالقانی و زمانه ما، عبدالعلی بازرگان فرزند مهدی بازرگان به صورت برخط در این نشست حضور و برای مخاطبان سخنرانی کرد. او در ابتدای نشست تاکید کرد که همه ما مدیون آموزش‌های طالقانی در مسجد هدایت بودیم و مرحوم علی آگاه، مترجم اثر پرتوی از قرآن نیز از همان نسل مسجد هدایت و مرهون آموزه‌های سیاسی و قرآنی طالقانی بود. عبدالعلی بازرگان در بخش دیگری از سخنانش به چگونگی کلید خوردن پروژه ترجمه تفسیر پرتوی از قرآن اشاره کرد و گفت که علی اصغر آگاه در ابتدا این پروژه را با بنیاد علوی پیش برد و آنها سرمایه‌گذار بودند اما بعد از این که آمریکا این اموال را مصادره کرد، ترجمه‌ها به شخص علی اصغر آگاه واگذار شد که بعد از آن عبدالعلی بازرگان هم به این پروژه ورود کرد. به گفته بازرگان، آگاه بعد از بنیاد علوی، برای انجام پروژه ترجمه انگلیسی پرتوی از قرآن به مرکز فرهنگی، آموزشی ابن سینا مراجعه کرد، مرکزی که محلی برای حضور علاقه‌مندان طالقانی و هم فکرانش بود. در نهایت با کمک مرکز فرهنگی، آموزشی ابن سینا و کمک‌های افراد علاقه‌مند این پروژه پیش رفت اما متاسفانه قبل از چاپ این اثر آگاه از دنیا رفت. مریم آگاه، ویراستار و همسر علی اصغر آگاه بعد از درگذشت همسرش این پروژه را ادامه داد و به سرانجام رساند
مسئولان بنیاد علوی را راضی کرد که دنبال این کار را بگیرند و سرمایه گذاری کنند البته بعد از مدتی آمریکا این اموال را گرفت و مسئولان هم کاری نمی توانستند بکنند و ترجمه ها را به آگاه دادند از آن به بعد من هم وارد وضوع شدم که چه کنیم ارتباط با مراکز اسلامی بود بهترین مرکز فرهنگی آموزشی ابن سینا بود که برخی علاقه مندان طالقانی هم آنجا بودند و هم فکران ایشان در این منطقه بودند. مردم هم کمک هایی کردند که انجام شود.
عبدالعلی بازرگان در پایان به ورود محتواهایی از این دست به فضای مجازی نیز اشاره کرد و ابراز امیدواری کرد که علاقه‌مندان به فرهنگ قرآنی و محمود طالقانی امروز می‌توانند از این طرق نیز از چنین سرمایه‌ای استفاده کنند.
ساختار روان تفسیر طالقانی
مریم آگاه، همسر مترجم پرتوی از قرآن و ویراستار این اثر مهمان بعدی این نشست بود که او نیز از طریق فضای مجازی با حاضران سخن گفت. همسر مسلمان آمریکایی علی اصغر آگاه در ابتدای سخنانش تاکید کرد که ترجمه این اثر از آیت‌الله طالقانی تنها یک کار تکنیکی برای علی اصغر آگاه نبوده بلکه بیش از هر چیز عشق به این اثر و طالقانی باعث شد که چنین پروژه‌ای را کلید زده و ادامه دهد.
مریم آگاه در ادامه سخنانش به چگونگی شروع کار بر روی تفسیر پرتوی از قرآن پرداخت و توضیح داد که کار بر روی تفسیر پرتوی از قرآن از ۲۰ سال پیش آغاز شد؛ همان زمان که کار را با بنیاد علوی پیش می‌برد. او توضیح داد که سال‌ها پیش علی آگاه برای جوانانی که از ایران به آمریکا می‌آمدند، کلاس قرآن برگزار و در این کلاس از تفسیر پرتوی از قرآن استفاده می‌کرده است چرا که ساختاری روان و راحت داشت و مفید بود. همچنین توضیح داد که بعد از مصادره بنیاد علوی، قراردادی نوشتند تا حق تالیف ترجمه انگلیسی پرتوی از قرآن متعلق به علی اصغر آگاه باشد تا بتواند بر روی این اثر کار کرده و در نهایت منتشر کند. علی آگاه دو سال پیش از دنیا رفت و همسرش مریم آگاه این پروژه را ادامه داد تا اتمام یافت و منتشر شد.
از المنار تا پرتوی از قرآن
پس از سخنان مریم آگاه، در بخشی از برنامه مثنوی خوانی انجام شد و پس از آن محسن آرمین به عنوان آخرین سخنران پشت تریبون رفت. محسن آرمین، فعال سیاسی و قرآن پژوه با تاکید بر این که متعلق به نسلی است که کتبی چون پرتوی از قرآن الهام بخش آنها در همه فعالیت‌ها بوده، توضیح داد که سخنرانیش بخشی از یک پژوهش است و در واقع نسبت میان دو تفسیر اثرگذار معاصر المنار از رشید رضا و شیخ محمد عبده و پرتوی از قرآن از آیت‌الله طالقانی است.
آرمین گفت جنبش معاصر اسلامی در عرصه تفسیر با عبده شروع می‌شود و او شخصیتی موثر و موسس در این حوزه به حساب می‌آید. او در این پژوهش که خلاصه کوتاه از آن ارائه کرد به این پرسش پاسخ داده که آیا برداشت تفسیری طالقانی از عبده و رشید رضا تاثیر پذیرفته است و آیا از مفاهیم و استدلال‌های مشابهی استفاده کرده‌اند یا نه. آرمین تاکید کرد که تفسیر المنار از جمله تفاسیر هدایتی و اصلاح‌گرایانه است که صاحبان آن می‌کوشیدند پیام قرآن را با مسائل واقعی زندگی گره بزنند و طالقانی نیز در مقدمه تفسیر پرتوی از قرآن همین هدف را دنبال کرده است. این در حالی است که گاهی مفاهیم قرآنی در پس اصطلاحات و دانش تخصصی مفسران پنهان مانده و اثر مستقیم هدایتی خود را از دست می‌دهد.
پژوهشی که آرمین به شکل خلاصه به آن اشاره کرد در چند مجموعه از آیات مربوط به آفرینش آدم، آزادی عقیده، تعدد زجات و ... بررسی شده که در نشست رونمایی از ترجمه انگلیسی پرتوی از قرآن به مساله جانشینی آدم و سجده ملائک بر انسان و همچنین تعدد زجات بر اساس مجموعه آیات ۳۰ تا ۳۶ سوره بقره و آیات ۱ تا ۳ سوره نسا پرداخت. آرمین مطرح کرد که در تفسیر عبده، فرشتگان همان مبادی روحانی تدبیر کننده عالم هستی و عالم طبیعت هستند و طالقانی نیز در تفسیر خود تاکید دارد که آثار دقیق و حکیمانه در موجودات را نمی‌توان صرفا به عملکرد و نیروی مادی نسبت داد و از این دو نگاه نتیجه می‌گیرد که در این حوزه صورتبندی مشترکی دارند. او همچنین اشاره می‌کند که حقیقت سجده، خضوع و انقیاد است و تاکید شده که مخاطبان فرمان سجده ملائک، مدبران مراتب مختلف حیات از عالم ماده و قوای جسمی تا آستانه ظهور عقل و اختیار هستند. همان طور که طالقانی ظهور انسان برخوردار از عقل را مرحله‌ای نوین توصیف می‌کند و سجده فرشتگان را خضوع مراتب تدبیر کننده پیشین در برابر این تحول توضیح می‌دهد.
محسن آرمین در مورد تعدد زوجات نیز توضیح داد که گرچه عبده اصل این موضوع را می‌پذیرد اما معتقد است اگر این امر در جامعه زمان پیامبر کارکرد مثبتی داشته در دنیای امروز کارکرد نداشته و منشا آزار و ضرر است. بر اساس همین امر نیز استدلال می‌کند که اصل بر تک همسری است و موارد چند همسری باید استثنا باشد. این قرآن‌پژوه اما معتقد است که طالقانی مثل مفسران گذشته در توجیه چند همسری سخنان و ادله‌ای دارد اما این اصل را نیز می‌پذیرد که حکومت می‌تواند در صورتی که چند همسری مشکلاتی برای جامعه ایجاد کند، ورود کرده و قوانینی در این خصوص وضع کند.
پس از سخنرانی محسن آرمین نیز طی مراسمی از ترجمه انگلیسی تفسیر پرتوی از قرآن آیت‌الله سید محمود طالقانی رونمایی شد. این اثر در سال ۱۳۴۲ تالیف و در سال ۱۳۷۹ به عربی نیز ترجمه شده بود.
نظر شما