سرویس بین‌الملل خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- الهه شمس: نوتردام که احداث آن در سال ۱۳۴۵ میلادی به پایان رسیده بود، در آستانه قرن نوزدهم و در پی دهه‌ها بی‌مهری، روزگاری بحرانی را سپری می‌کرد. پس از شعله‌ور شدن آتش انقلاب فرانسه، درهای کلیسا بسته و فضای آن به انبار تبدیل شد؛ مناره مخروطی آسیب‌دیده بنا را برچیدند، ۹ زنگ از ۱۰ زنگ بزرگ و تاریخی آن برای مصارف تسلیحاتی ذوب شد و تندیس‌های باشکوهش سر بریده و درهم شکسته شدند. اگرچه ناپلئون بناپارت در سال ۱۸۰۴ آیین تاج‌گذاری خود را در همین مکان برگزار کرد، اما سایه شوم فرسودگی چنان بر سر بنا سنگینی می‌کرد که تخریب کامل آن جدی‌ترین گزینه روی میز مدیران شهری پاریس به شمار می‌رفت.
در چنین بزنگاهی، هوگو با سلاح کلمات به میدان آمد. داستان رمان در سال ۱۴۸۲ و دوران اوج شکوه کلیسا روایت می‌شود؛ متنی که هوگو آن را مانیفستی در ستایش معماری گوتیک فرانسه قرار داد. او فصل‌هایی کامل از کتاب را به کالبدشکافی جزئیات معماری اختصاص داد و «زخم‌های بی‌شماری را که دست تطاول زمان و تازیانه جهل انسان بر پیکر این یادمان کهن وارد آورده» به باد انتقاد گرفت. در این روایت، کازیمودوی گوژپشت در هیبت روح زنده کلیسا متجلی می‌شود؛ پیکره‌ای که اگر در مصر باستان می‌زیست، خدای معبد خوانده می‌شد.
ریشه‌های این مبارزه البته عمیق‌تر بود؛ هشت سال پیش‌تر، هوگوی ۲۱ ساله در مقاله‌ای با عنوان «جنگ علیه تخریب‌گران» هشدار داده بود: «سرانجام باید فریادی همگانی برآید تا فرانسه نوین را به یاری فرانسه کهن فراخواند.»
تیر هوگو درست به هدف نشست. انتشار کتاب موجی سهمگین از اشتیاق عمومی را برای نجات بنا برانگیخت. لویی فیلیپ، پادشاه فرانسه، مرمت نوتردام و آثار گوتیک را به اولویت ملی بدل کرد و کمیسیونی ویژه برای نجات میراث تاریخی تشکیل داد. طی ۲۵ سال کار پیوسته، پنجره‌های رنگی اصیل جایگزین شیشه‌های ساده عصر لویی چهاردهم شدند، مناره‌ای رفیع‌تر و آراسته‌تر اوج گرفت و ناودان‌های مشهور شیردال و تندیس‌های بیرونی، دقیقاً بر مبنای توصیفات نگاشته‌شده در کتاب هوگو، از نو آفریده شدند.
امروز نوتردام نگین گردشگری پاریس است؛ محبوبیتی بی‌مرز که موجب شد پس از آتش‌سوزی ویرانگر سال ۲۰۱۹، سیل کمکی نزدیک به یک میلیارد دلار برای بازسازی آن سرازیر شود. دو قرن پس از خروش هوگو برای بیداری فرانسه، اکنون جهان پیام این نویسنده بزرگ را با گوش جان شنیده است: ادبیات می‌تواند نگاهبان سنگ‌ها و راوی جاودانگی تمدن‌ها باشد.
منبع:artnet
نظر شما