سرویس استان‌های خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - سیدحسن حسینی‌نژاد: در تقویم فرهنگی گرگان، یازدهم مهرماه فرصتی است برای بازخوانی کارنامه یکی از چهره‌های نام‌آشنای فرهنگی و هنری این شهر؛ پرویز رضایی، مترجم، نقاش و آموزگاری که سال‌ها در حوزه ادبیات، منطق، فلسفه و هنر به تدریس پرداخت و در کنار فعالیت‌های آموزشی، سهمی در معرفی هنر و ادبیات به مخاطبان فارسی‌زبان داشت.
پرویز رضایی، متولد سال ۱۳۱۶ در محله سرخواجه گرگان، دانش‌آموخته فلسفه از دانشسرای عالی تهران است. ترجمه ده‌ها عنوان کتاب در حوزه هنر نقاشی، به‌ویژه درباره سبک امپرسیونیسم، از زبان فرانسه، همچون «وان گوگ: سرگیجه مطلق»، «طرح‌های وان گوگ: تاثیرات و ابداعات» و «رامبراند طرح‌ها» بخشی از کارنامه فرهنگی اوست؛ کارنامه‌ای که خلق آثار نقاشی نیز در آن جایگاهی ویژه دارد.
رضایی همچنین در سال ۱۳۴۶ خورشیدی، با بنیان‌گذاری «جُنگ باران»، نخستین مطبوعه فرهنگی استان گلستان، در شکل‌گیری و گسترش نگاه به حوزه فرهنگ در نشریات منطقه نقش‌آفرین شد.
تازه‌ترین خبر از فعالیت‌های ترجمه‌ای او، انتشار دو کتاب به همت انتشارات استارباد است؛ آثاری که هر یک از زاویه‌ای متفاوت به تجربه زیستن، آفرینش هنری و چهره‌های اثرگذار فرهنگ و هنر می‌پردازند. کتاب نخست، «شاگردان تنبل نافرمان و دیگر نوابغ»، گزیده‌ای از نوشته‌های ژان برنار پوئی، سرژ بلوش و آنه بلانشار است. این کتاب در ۸۸ صفحه و قطع وزیری، با شمارگان ۵۰۰ نسخه و قیمت ۳۵۰ هزار تومان منتشر شده است.
چنان‌که در پیشگفتار کتاب آمده، این مجموعه گزیده‌ای از شرح دوران کودکی و نوباوگی شماری از چهره‌های نامدار است؛ مطالبی برگرفته از اثری با عنوان «دانشنامه شاگردان تنبل نافرمان و دیگر نوابغ» که نشر گالیمار جوانان فرانسه در سال ۲۰۰۶ میلادی منتشر کرده است. کتاب به دورانی می‌پردازد که معمولاً در روایت رسمی از زندگی بزرگان کم‌تر مجال دیده شدن پیدا می‌کند: کودکی و نوجوانی، با همه پیچ‌وخم‌ها، تجربه‌ها و گاه ناسازگاری‌هایش با معیارهای متعارف موفقیت و انضباط.
نام‌هایی آشنا از جهان ادبیات، موسیقی و هنر
در میان چهره‌هایی که در این مجموعه معرفی می‌شوند، نام‌هایی آشنا از جهان ادبیات، موسیقی و هنر دیده می‌شود؛ از اونوره دو بالزاک، آگاتا کریستی و ژان کوکتو تا کلود دبوسی، الکساندر دوما، گوستاو فلوبر و جک لندن؛ همچنین آندره مالرو، پابلو پیکاسو، جوزپه وردی و لئوناردو داوینچی. کنار هم قرار گرفتن این نام‌ها، پرسشی را پیش می‌کشد: آیا نشانه‌های نبوغ و خلاقیت همیشه از کودکی در قالب رفتارهایی منظم و مطابق انتظار ظاهر می‌شوند، یا ممکن است در دلِ تجربه‌هایی متفاوت و حتی نافرمانانه شکل بگیرند؟ کتاب با تمرکز بر سال‌های آغازین زندگی این شخصیت‌ها، امکان نگاهی دیگر به مسیر پرورش استعداد و شکل‌گیری شخصیت‌های خلاق را فراهم می‌کند.
کتاب دوم، «اوتریلو یا جادوگر کوچه‌ها»، نوشته ریبمون دسیین و ژان اوبرله، به زندگی و هنر موریس اوتریلو، نقاش فرانسوی، اختصاص دارد. این کتاب مصور در ۵۶ صفحه و با شمارگان ۵۰۰ نسخه و قیمت ۴۰۰ هزار تومان منتشرشده است. نمونه‌هایی از نقاشی‌های اوتریلو، بخشی درباره اوتریلو و مونمارتر به قلم ژان اوبرله، زندگی‌نامه موریس اوتریلو، رویدادهای هنری روزگار او و زندگی‌نامه مترجم، بخش‌های مختلف این اثر را تشکیل می‌دهند.
پیوند میان زندگی هنرمند و محیط شهری پیرامونش
در بخشی از این زندگی‌نامه، اوتریلو هنرمندی توصیف می‌شود که حساسیت عمیق و روحیه‌ای مبتکر داشت و زندگی‌اش، به تعبیر نویسندگان کتاب، با رنج و دشواری همراه بود. نقاشی‌های او از کوچه‌ها و خانه‌ها، منظره‌هایی خلوت و گاه فرسوده را پیش چشم می‌گذارند؛ فضاهایی که در آن‌ها حضور درختان اندک است و شاخه‌های خشک و بی‌برگ به چشم می‌آیند.
کتاب، از همین مسیر، خواننده را با پیوند میان زندگی شخصی هنرمند، محیط شهری پیرامونش و جهان تصویری آثارش روبه‌رو می‌کند؛ پیوندی که برای علاقه‌مندان نقاشی، تنها به معرفی یک نقاش محدود نمی‌ماند و زمینه‌ای برای تأمل درباره چگونگی بازتاب تجربه زیسته در تصویر فراهم می‌آورد.
انتشار همزمان این دو ترجمه، از یک‌سو مخاطب را با روایت‌هایی از کودکی و نوباوگی چهره‌های برجسته فرهنگ و هنر مواجه می‌کند و از سوی دیگر، پنجره‌ای به زندگی و جهان بصری یکی از نقاشان نامدار فرانسه می‌گشاید. در کنار موضوع و محتوای کتاب‌ها، حضور پرویز رضایی به‌عنوان مترجمی آشنا با هنر نقاشی نیز زمینه‌ای برای طرح پرسش‌هایی درباره انتخاب این آثار، شیوه انتقال مفاهیم هنری و اهمیت ترجمه در دسترس‌پذیر کردن منابع هنر برای مخاطب فارسی‌زبان فراهم می‌کند.
به بهانه زادروز پرویز رضایی و انتشار این دو کتاب، به سراغ جواد عظیمی، نقاش، مدرس دانشگاه و دانش‌آموخته ارشد نقاشی و هنرمند هنرهای مفهومی و چند رسانه رفتیم و او که تصویرسازی چند عنوان کتاب و قلمی کردن چندین مقاله تخصصی را در کارنامه دارد مطالبی را درباره کتاب‌ها عنوان کرد.
کتابی انگیزه بخش برای هنرجویان
جواد عظیمی، در ابتدا با آرزوی سلامتی برای پرویز رضایی که همچنان آثاری را ترجمه و روانه بازار نشر می‌کند، درباره کتاب «شاگردان تنبل نافرمان و دیگر نوابغ»، گفت: بررسی و مرور زندگی دوران جوانی هنرمندانی نام‌آشنا برای این کتاب توسط مؤلف انتخاب‌شده که معتقدم برای ایجاد انگیزه و تشویق و ترغیب نسل جوان و نوجوان بسیار یاری‌رسان است.
وی افزود: مخاطب خصوصاً هنرجو می‌تواند با خواندن مسیر این چهره‌های شاخص و نام‌آشنا، باانگیزه‌تر و مصمم‌تر پا در مسیر حیطه مورد علاقه خودش بگذارد و اینکه به‌صورت مصداقی چگونگی تبدیل‌شدن یک کودک و نوجوان به هنرمند برجسته در متن کتاب را که به‌صورت جذاب و خواندنی تألیف و ترجمه‌شده را بخواند و درس بگیرد و لذت ببرد.
عظیمی در ادامه درباره اینکه عنوان کتاب چه نسبتی با محتوای آن دارد و اینکه آیا روایت‌های کتاب، برداشت‌های رایج درباره استعداد، نظم و موفقیت را به چالش می‌کشند، گفت: عنوان کتاب‌ها به نظرم مناسب بود، البته با کمی طنز می‌توان تفاوت کودکی هنرمندان و سرکشی آن‌ها از نظام موجود را حس کرد و شاید این‌یکی از شرط‌های اولیه هنرمندی باشد.
وی در بخش دیگری از سخنانش درباره اینکه حضور چهره‌هایی از حوزه‌های گوناگون، مانند ادبیات، موسیقی و نقاشی، چه امکانی برای مخاطب کرده است، عنوان کرد: در کنار هم قرار دادن چند رشته و برداشتن مرز بین آن‌ها از نقاط قوت کتاب است و مخاطب با نگاهی چندوجهی، با دوران کودکی تا جوانی هنرمندان آشنا می‌شود و همچنین امکان مقایسه را فراهم می‌کند.
آثاری شبیه با نوع تفکر و نگاه استاد رضایی
عظیمی، خواندن این دو اثر را برای همه گروه‌های سنی به‌ویژه نوجوانان و جوانان سودمند برشمرد و افزود: اوتریلو نقاش کوچه، با سبکی منحصربه‌فرد به روزمره کوچه‌ها و معماری پرداخت و نیز پرداخت ساده و ممارست در نوع بیان، او را به‌عنوان هنرمند برجسته فرانسوی به دنیا شناساند، این انتخاب با نوع تفکر و نگاه استاد رضایی تطابق دارد؛ او در آثار خود نیز به این نوع سادگی و بی‌پیرایه بودن می‌پردازد و انتخاب هنرمند برای ترجمه این آثار آگاهانه و هوشمندانه است.
وی در بخش دیگری از سخنانش درباره اهمیت بخش مصور کتاب در معرفی آثار و اینکه تصویرها تا چه اندازه می‌توانند جای خالی تجربه مستقیم دیدن آثار هنرمند را برای مخاطب فارسی‌زبان پر کنند، گفت: به‌هرحال هنرمند نقاش (مخاطبان کتاب) با دیدن نقاشی‌ها و آثار را همان‌گونه که نویسنده را با خواندن کتاب‌ها و نوشته‌ها می‌توان شناخت؛ هرچند چاپ و پرینت به‌هیچ‌وجه جایگزین اصل اثر نیست.
عظیمی در بخش دیگری با تأکید بر اینکه دو کتاب ربط خاصی به هم ندارند و تنها ارتباطش نوع معرفی هنرمند و هنرمندان است، اظهار کرد: به‌عنوان هنرمند و مخاطب، به نظرم کتاب شاگردان تنبل در زمانه ما ضروری‌تر است؛ زیرا فضای مجازی به‌راحتی این انتخاب را برای مخاطب ایجاد نمی‌کند.
وی خاطرنشان کرد: البته در مورد اتریلو شاید فضای مجازی امکانات بیشتری در اختیار قرار دهد و از جنبه انتخاب و ویژه کردن هنرمند می‌تواند مهم باشد.
عظیمی از روشن بودن چراغ فعالیت استاد پرویز رضایی قدردانی کرد و گفت: حضور و خلق آثار توسط چهره‌هایی که ما آن‌ها را به‌عنوان پیشگامان و پیشکسوتان می‌شناسیم خصوصاً چهره‌ای چون پرویز رضایی که در دیگر حوزه‌ها چون رسانه (بانی نخستین مجله در استان گلستان به نام جُنگ باران در سال ۱۳۴۶ است) دستی داشته ارزشمند بوده و برای زمانه اکنون بسیار درس‌آموز است.
نظر شما