به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، در هفتمین روز از هفته کتاب سیوچهارم، کارگاه داستاننویسی «ادبیات وحشت؛ وقتی ترسمان میریزد» ویژه نوجوانان و بزرگسالان جمعه با حضور حمیدرضا شاهآبادی؛ نویسنده در سرای اهل قلم خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد.
در این کارگاه شاه آبادی با اشاره به پیشینه ادبیات وحشت گفت: یکی از روایتهای مشهور درباره شکلگیری ادبیات وحشت به زمانی برمیگردد که چهار نفر در قلعهای مهمان بودند و تصمیم گرفتند هرکدام داستانی ترسناک بنویسند. از دل آن گردهمایی، آثاری شکل گرفت که از جمله آنها میتوان به «فرانکنشتاین» اشاره کرد.
وی با اشاره به ارتباط ادبیات وحشت با معماری گوتیک افزود: در بررسی تاریخچه این گونه ادبی، با اصطلاح ادبیات گوتیک روبهرو میشویم. این اصطلاح از معماری گوتیک گرفته شده که به دوره قرون وسطی در اروپا بازمیگردد. معماری آن دوره ویژگیهایی داشت که احساس وحشت و اضطراب را در مخاطب ایجاد میکرد.
این نویسنده همچنین با اشاره به رمان «قلعه اوترانتو» اثر هوراس والپول بیان کرد: پس از انتشار این اثر، منتقدان به شباهت ساختار آن با معماری گوتیک توجه کردند؛ ساختاری پیچیده، مرموز و سرشار از فضاهای ناشناخته که به یکی از ویژگیهای مهم ادبیات وحشت تبدیل شد.
شاه آبادی با تأکید بر اینکه ندانستن یکی از مهمترین ریشههای ترس است، بیان کرد: یکی از مهمترین ویژگیهای ادبیات وحشت، ناشناخته نگه داشتن اتفاقات و پنهان کردن بخشی از واقعیت از مخاطب است. نویسنده باید فضایی بسازد که خواننده نتواند بهراحتی همهچیز را تشخیص دهد. تاریکی، پیچیدگی فضا، مسیرهای نامعلوم و اطلاعات ناقص، ابزارهایی هستند که میتوانند احساس ترس را در داستان تقویت کنند.
وی در ادامه به عناصر اصلی داستان ترسناک پرداخت و گفت: برای نوشتن یک داستان وحشت، ابتدا به دو شخصیت نیاز داریم؛ یکی هیولا و دیگری انسانی که در برابر آن آسیبپذیر است. در بسیاری از گونههای داستانی، نویسنده ابتدا شخصیت انسانی را خلق میکند و سپس شخصیت مقابل او را میسازد؛ اما در ادبیات وحشت این روند معمولاً برعکس است. نویسنده ابتدا باید هیولای خود را خلق کند و بعد انسانی را در برابر آن قرار دهد.
شاه آبادی با بیان اینکه هیولا مهمترین عنصر داستان ترسناک است، توضیح داد: بسیاری از داستانها ممکن است ساختار مشابهی داشته باشند، اما تفاوت شخصیتهاست که به آنها هویت مستقل میدهد. در ادبیات وحشت نیز ویژگیهای هیولاست که تا حد زیادی فضای داستان را تعیین میکند. نویسنده باید به این فکر کند که هیولایی که خلق کرده، نماد چه چیزی است. نویسنده با شناخت این لایههای معنایی میتواند سازوکار داستان خود را شکل دهد.
وی درباره نحوه پایانبندی داستانهای وحشت و احتمال شکست شخصیت انسانی در برابر هیولا گفت: در بسیاری از داستانها و فیلمهای ترسناک، شخصیت انسانی در نهایت شکست میخورد و هیولا پیروز میشود. بنابراین، لزوماً قرار نیست انسان بر هیولا غلبه کند؛ با این حال، حتی شخصیتی که شکست میخورد نیز معمولاً در جریان مواجهه با هیولا دچار تغییر میشود.
شاه آبادی همچنین درباره اولویت ترساندن مخاطب یا توجه به ساختار داستان توضیح داد: داستان باید خط روایی مشخصی داشته باشد. حوادث و درگیریها باید بهتدریج پیش بروند و مخاطب را به سطحی از شناخت برسانند. ترس در این میان نقش چاشنی را دارد و نباید جایگزین ساختار اصلی داستان شود.
وی ادامه داد: نویسنده باید بداند قصد دارد مخاطب را به چه نقطهای برساند و برای روایت خود طرح و ساختار مشخصی داشته باشد. پس از آن میتواند در هر پیچ داستانی، اتفاقی ترسناک قرار دهد تا جذابیت روایت بیشتر شود. اگر تمام داستان صرفاً مجموعهای از اتفاقات ترسناک باشد، مانند عبور از یک تونل وحشت است؛ مخاطب میترسد، اما نمیداند این ترس قرار است او را به کجا برساند.
این نویسنده با اشاره به میزان ترس در داستانهای کودک بیان کرد: برای میزان ترس در داستان کودک نمیتوان معیار عددی و مشخصی تعیین کرد، اما نویسنده باید مخاطب خود را بشناسد و ملاحظات سنی او را در نظر بگیرد. نظریهای در نویسندگی وجود دارد که بر اساس آن، نویسنده هنگام نوشتن همواره مخاطبی را در ذهن خود تصور میکند. به این مخاطب، مخاطب پنهان گفته میشود. نویسنده باید خود را جای او بگذارد و احساسات و واکنشهای احتمالیاش را در نظر بگیرد. اگر احساس کرد میزان ترس از حد تحمل مخاطب فراتر میرود، باید در روایت خود تجدیدنظر کند.
حمیدرضا شاه آبادی در پایان گفت: کودکان نیز گاهی میتوانند در داستانهای وحشت به عاملی ترسناک تبدیل شوند. عروسکها و دلقکها هم از دیگر عناصری هستند که ظرفیت زیادی برای ایجاد ترس دارند. حتی چیزهایی که در زندگی روزمره عادی به نظر میرسند، ممکن است برای بعضی افراد ترسناک باشند.
سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» از بیستوسوم تا سیام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار میشود.
نظر شما