سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): تا به حال فکر کردهاید که پشت هر جلد کتاب که در هفته کتاب میبینید، چه تلاشهایی برای زنده کردن یک شخصیت یا روایت یک زندگی نهفته است؟ هفته کتاب، فرصتی است تا صدای ناشران و نویسندگان در فضای عمومی شنیده شود. به همین مناسبت سراغ پروین قنبری مدیر نشر «چیده» در قم رفتیم که زمان زیادی از فعالیت آن در این حوزه نمیگذرد. در این گفتوگو، با نگاهی به روند نشر آثار داستانی، چالشهای پیش روی نویسندگان و نقش انتشاراتهای استانی در گسترش فرهنگ مطالعه، به بررسی واقعیتهای بازار نشر و آینده ادبیات داستانی پرداختیم.
چه شد که سمت انتشارات رفتید؟
همیشه فکر میکردم گاهی داستانهای خوب، لابه لای دفترها و فایلهای کامپیوتری خیلی از نویسندهها خاک میخورند، فقط به این خاطر که ناشرهای بزرگ ترجیح میدهند سراغ اسمهای معروف و فروش تضمینشده بروند. من نشر «چیده» را همراه دوستان داستاننویسم راه انداختم چون دیدم جای یک پل امن بین نویسنده خوشقلم اما بینامونشان و مخاطب خالی است. ما در «چیده» نمیخواهیم فقط کتاب چاپ کنیم، میخواهیم به نویسندگان مستعد کمک کنیم تا اولین قدم حرفهایشان را محکم بردارند. بعد هر جا که دوست داشتند بروند برای چاپهای بعدی کتابهایشان.
چیده به چه معناست؟ چطور به انتخاب این اسم رسیدید؟
انتشارات ما قبلا با اسم دیگری فعالیت میکرد اما سالها بود که کنار افتاده بود. راستش پیدا کردن اسمی که دلچسب باشد و هم ربطی به ادبیات داشته باشد و هم پیشتر توسط کسی ثبت نشده باشد، بزرگترین چالش من بود. تقریباً ناامید شده بودم. «چیده» به معنای برگزیده و انتخابشده است. این نام برای من آنقدر الهامبخش بود که باعث شد انرژی دوبارهای برای احیای این انتشارات پیدا کنم. آن را از چیدهاندرزهای باستانی گرفتم.
از اهدافتان بگویید، چه طرح و برنامهای برای نشر دارید؟
میدانیم که انتظار طولانی برای دیدن اثر، از لذت خلق آن میکاهد. به همین دلیل، هدف ما کوتاه کردن فاصلهی میان نوشتن تا لمس کتاب است. از آنجا که اعضای گروه نشر «چیده»، داستانی هستند و سالهاست در حوزه داستان و ادبیات فعالیت می کنند، فرآیند چاپ، فرآیندی آشنا، سریع و همدلانه است. ما نمیخواهیم که مانع باشیم، تمام سعیمان این است تا مسیر رسیدن اثر به دست مخاطب را هموار کنیم. دغدغه اصلی ما این است که کتابها نه فقط چاپ شوند، بلکه خوانده شوند. برای این کار، ما روی دو محور حرکت میکنیم: پیش از چاپ و پس از چاپ.
پیش از چاپ سر و کارمان با نویسنده هست و کمک میکنیم تا کاری را که ارائه میدهد با کمترین نقص و بهترین کیفیت باشد. در این مسیر بچههای داستانی و آشنا با ادبیات با نویسنده همکاریهای لازم را میکنند. بعد از چاپ هم تمام تلاشمان را میکنیم تا با رونماییها و پخش و معرفی کتابها و نقد، کتابها را به مخاطب نزدیکتر کنیم.
در حوزه عمومی کتاب کار خواهید کرد یا فقط به ادبیات داستانی خواهید پرداخت؟
داستان، قدرتمندترین ابزار برای برقراری ارتباط میان نویسنده و جامعه است. داستان میتواند پیچیدهترین مسائل انسانی را به سادهترین و عمیقترین شکل به مخاطب منتقل کند. از طرفی من سالهاست که در کلاسها و جلسات داستانی حضور دارم. به جا بود که در زمینهای که بیشتر آگاهی دارم ورود کنم. البته ما شعر را از ادبیات داستانی جدا نمیدانیم. انتهای این حرفم میتوانید یک شکلک با عینک دودی تصور کنید.
اوضاع بازار نشر مثل بازارهای دیگر از نظر اقتصادی در نوسان است، برای کنترل این موضوع فکری کردهاید؟
بازار نشر هم، همانطور که میدانید با تلاطمهای اقتصادی دستبهگریبان است و این موضوع حتی برای ناشران بزرگ هم چالشبرانگیز است. نمیخواهم خیلی گندهگویی کنم ولی نگاه ما به اقتصاد نشر متفاوت است. ما به جای اینکه سود مالی را در صدر اولویتهایمان قرار دهیم، روی سرمایهی انسانی متمرکز شدهایم. برنامه ما این است: ایجاد یک جامعهی کوچک اما وفادار از نویسندگان و مخاطبان که به کیفیت ادبی اهمیت میدهند و دغدغه ادبیات دارند. وقتی یک نشر کوچک مثل «چیده»، فکرش دیده شدن نویسنده باشد، این صداقت حتما در کار هم دیده میشود. ما بر اینیم اگر ادبیات داستانیِ قوی و متعهد داشته باشیم، اقتصاد نشر هم به مرور در کنار آن و به واسطه مخاطبان واقعی، به امید خدا جان میگیرد. برای ما، مهمترین دستاورد، معرفی نویسندگان مستعد و زنده نگه داشتن جریان داستان است.
وضعیت نشر در استان قم را چگونه ارزیابی میکنید؟
وضعیت نشر در قم، تصویری دوگانه دارد. از یک طرف، به خاطر فضای مذهبی و حوزوی شهر، بخش عمدهای از فعالیتهای نشر به سمت آثار دینی، تاریخی و آموزشی گرایش دارد و این طبیعی است. اما از طرف دیگر، ما در قم با بخشی از نویسندگان داستاننویس بسیار حرفهای، خوشقلم و دغدغهمند روبهرو هستیم که سالهاست بیسروصدا مینویسند. مشکل اصلی قم، کمبود نویسنده نیست؛ کمبود زیرساخت و فضایی است که بتواند این چهرهها و آثارشان را به جریان اصلی ادبیات کشور معرفی کند. نشر «چیده» خواست تا همین صدای آرام را از قم به گوش بقیه برساند. وضعیت نشر داستان در قم خوب است، اما پتانسیل تبدیل شدن به یکی از قطبهای جدی داستاننویسی معاصر را دارد، به شرطی که دیده شود. این را بی اغراق می گویم.
با اینکه نشرهای بزرگی در قم هستند که میز ادبیات داستانی هم دارند اما به نظر جای یک ناشر تخصصی ادبیات داستانی در قم خالی بود، نظرتان چیست؟
در قم ناشران بزرگی داریم که بخشهای ادبی هم دارند، اما رویکرد آنها معمولا جامع و گسترده است. ما در چیده به دنبال رقابت در آن مقیاس نیستیم؛ بلکه به دنبال بهبود کیفیت داستان قم هستیم و حمایت داستانی از نویسندگانی که طعم «نه» را از ناشران دیگر شنیده اند یا با هزینه بالا مجبور به چاپ کتاب خود شدهاند. ما چون خودمان درگیر این داستانها بودهایم، حال و هوای یک نویسنده تازه کار را خوب درک میکنیم. هدف ما این نیست که همه چیز چاپ کنیم، بلکه میخواهیم بیشتر تمرکز و انرژی خود را روی یک حوزه، یعنی ادبیات داستانی، بگذاریم. چیزی که از آن کمی سر در می آوریم.
از حمایتهای دولتی مثلا یارانه کاغذ استفاده میکنید؟ دولت چه کمکی میتواند انجام دهد؟
در حال حاضر، سیستمهای حمایتی مثل یارانه کاغذ، بیشتر متوجه چاپ انبوه و ناشران بزرگ میشود و شامل حال ناشران کوچک نمیشود. اما چالش اصلی ما، فراتر از یارانه، مسئله عدم ثبات قیمت کاغذ است. ما با نوسانات لحظهای قیمت کاغذ روبهرو هستیم؛ یعنی قیمت کاغذ برای چاپ یک کتاب، ممکن است از صبح تا شب تغییر کند. این نوسان، مثل یک شوک ناگهانی است که تمام برنامهریزیها را تحت شعاع قرار میدهد. دولت اگر بتواند کمی کنترل روی بخش تولید و عرضه کاغذ داشته باشد، محیطی قابلپیشبینی برای تولید فراهم میکند. طبیعتا قیمت نهایی کتاب هم کاهش خواهد یافت و بخش بیشتری از مردم سمت خرید کتاب خواهند رفت. ما به حمایت مستقیم مالی نیاز نداریم، نیاز داریم تا بتوانیم با اطمینان خاطر، کتاب چاپ کنیم.
تا حالا چند عنوان کتاب منتشر کردهاید؟
نشر «چیده» هنوز در سال نخست فعالیت خود است و در این کمتر از یک سال، چهار عنوان کتاب شامل دو رمان، یک مجموعه شعر و یک مجموعه داستان به دست مخاطب رسانده و دو مجموعه داستان و دو رمان دیگر هم در دست انتشار دارد.
اما ما در «چیده»، بر اساس کمیت فعالیت نمیکنیم، بلکه بر اساس حمایت به جلو میرویم. رویکرد ما این نیست که نویسنده را در نگاه اول رد کنیم؛ بلکه معتقدیم هر نویسنده پتانسیل کشف شدن دارد. اما وقتی اثری به دست ما میرسد، در مرحله ویرایش و بازخوانی بسیار سختگیر هستیم. ما با نویسنده همراه میشویم تا اثر را به سطح شایسته مخاطب و خود نویسنده برسانیم. هدف ما این است که هر کتابی که از چیده خارج میشود، نشاندهنده حس نیت ما در رساندن کار خوب هم باشد، نه اینکه فقط بخواهیم تعداد عناوینمان را بالا ببریم.
کتابهایی است که تا به امروز به دست مخاطب رسیده است مجموعه شعری به نام «اردیبهشت» از فاطمه هوشنگی شایان، رمان «جخاک» از رویا حسینی، رمان «آن به» از پروین قنبری، مجموعه داستان گروهی فرش به نام از «گره تا کلمه» که درباره فرش دستباف ایرانی است.
شاخصه و معیار نشر برای انتخاب و چاپ کتاب چیست؟
اگر بخواهم روراست باشم، معیاری که بخواهیم اثری را رد بکنیم نداریم، جز اینکه خارج از چهارچوب اخلاقمان باشد. وگرنه اثری که کیفیت پایینی هم داشته باشد با کمک دوستان نشر میتواند به سمت و سوی بهتری برود به جای اینکه در مرحله نخست آن را رد کنیم و نویسنده با فکر اینکه کار شق القمرش را کسی نمیپسندد دچار افسردگی شود. آنقدر به فکر جیبمان نیستیم که با شاخص ها و معیارهای اقتصادی، نویسندهای را ناامید کنیم.
مهمتر اینکه ما تمام آثار رسیده به دستمان را میخوانیم؛ خط به خط، چون عاشق داستانیم. این را برای این میگویم که دوستان زیادی از خوانده نشدن آثاری که برای ناشرها فرستاده اند گله دارند. آثاری که نخوانده رد شدهاند.
نظر شما