به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در شیراز، امین حشمتی در آیین رونمایی از کتاب «من ناتمام؛ شش سفر، یک زندگی در حال ساخت» با اشاره به اینکه انسان در دورههای مختلف زندگی برداشت متفاوتی از موفقیت، ارزش، اثرگذاری و معنای زندگی پیدا میکند، اظهار کرد: شاید لازم باشد انشای دوران کودکی خود را با موضوع «میخواهید در آینده چهکاره شوید؟» هر چند سال یکبار دوباره بنویسیم؛ زیرا با گذشت زمان، معنای موفقیت و حتی برداشت ما از خود زندگی تغییر میکند.
وی با اشاره به تجربههای حرفهای خود در حوزه معماری، طراحی، ساختوساز، آموزش هنر، مدیریت و نویسندگی افزود: سالهای زیادی را صرف معماری، طراحی و ساختن کردهام؛ ساختمانهایی طراحی کردهام، پروژههایی را مدیریت کردهام، نقاشی کشیدهام، موسیقی نواختهام، نوشتهام و آموختهام. اما در میان این تجربهها، بهتدریج پرسشی برایم جدیتر شد؛ اینکه آیا مسئله اصلی زندگی این است که چهکاره میخواهیم بشویم یا اینکه چه نوع انسانی میخواهیم باشیم؟
حشمتی ادامه داد: گاهی یک پروژه به پایان میرسد، هدفی محقق میشود و موفقیتی به دست میآید، اما پرسشهای انسان تمام نمیشوند و دوباره از خود میپرسیم که حالا چه؟ در معماری، ساختمان حتی پس از افتتاح نیز به زندگی و تغییر ادامه میدهد؛ مصالح آن پیر میشوند، نور تغییر میکند، افراد تازهای وارد آن میشوند و کاربریهایش دستخوش تحول میشود. با این حال، سالها تصور میکردم روزی به نسخهای از خودم میرسم که دیگر اشتباه نمیکند، نمیترسد و به کمال رسیده است؛ اما هرچه بیشتر زندگی کردم، این تصور غیرواقعیتر به نظر رسید و همین مسئله آغاز پرسشهایی شد که بعدها در کتاب «من ناتمام» شکل گرفتند.
۶ سفر برای بازنگری در زندگی
مؤلف کتاب «من ناتمام» با تشریح ساختار ششگانه کتاب گفت: سفر نخست با موضوع «دیدن» آغاز میشود؛ دیدن جهان و پیش از آن، دیدن خودمان. ما معمولاً خود را با عنوانهای شغلی و اجتماعی معرفی میکنیم؛ معمار، نویسنده، مدیر یا هنرمند، اما باید از خود بپرسیم آیا انسان چیزی جز مجموعه عنوانهایی است که برای خود انتخاب کرده است؟

وی با بیان اینکه تغییر عقیده و علاقه لزوماً نشانه بیثباتی نیست، اظهار کرد: گاهی تغییر میتواند نشانه یادگیری باشد. یکی از دشوارترین کارها این است که به خودمان اجازه دهیم تصویری را که سالها از خویشتن ساختهایم دوباره بررسی کنیم. همانطور که در معماری، وقتی نقشهای دیگر پاسخگوی مسئله نیست، آن را بازنگری میکنیم، در زندگی نیز باید جرئت تغییر برخی تعریفهای قدیمی از خودمان را داشته باشیم.
حشمتی در توضیح سفر دوم با عنوان «سکوت» به ضرورت بازنگری در شیوه فهم جهان اشاره کرد و گفت: در بسیاری از محیطهای حرفهای، پاسخ سریع و قاطع نشانه تسلط تلقی میشود؛ معمار باید تصمیم بگیرد، مدیر باید پاسخ بدهد و طراح باید راهحل ارائه کند. اما تجربه به من آموخته است که پیچیدگی بسیاری از مسائل انسانی بیش از آن است که بتوان با پاسخهای فوری آنها را توضیح داد.
وی افزود: در چنین جهانی، تردید همیشه نشانه ضعف نیست؛ گاهی نشان میدهد پیچیدگی مسئله را دیدهایم. برای من تفاوت میان قطعیت و وضوح اهمیت پیدا کرد. قطعیت میگوید مطمئن هستم، اما وضوح به معنای شناخت محدودیتهای دانستههای خودمان است. لازم نیست همه پاسخها را بدانیم تا بتوانیم تصمیم بگیریم؛ میتوانیم با وجود ندانستن، مسئولانه انتخاب کنیم. سکوت نیز در این معنا به معنای کنار کشیدن از جهان نیست، بلکه ایجاد فاصلهای کوتاه میان اتفاق و واکنش است؛ فرصتی برای مشاهده، فهمیدن و بازنگری در پاسخهای همیشگی.
امید در جریان حرکت شکل میگیرد
این نویسنده در تشریح سفر سوم با عنوان «جهت» گفت: وقتی پذیرفتم که نمیتوانم همهچیز را با قطعیت بدانم، با این پرسش روبهرو شدم که اگر آینده را نمیدانیم، چگونه باید انتخاب کنیم و اگر شرایط همیشه در اختیار ما نیست، آزادی چه معنایی دارد؟
وی مفهوم «عاملیت» را یکی از محورهای این بخش دانست و توضیح داد: عاملیت یعنی همچنان بتوانم در شکل دادن به زندگی خود سهمی داشته باشم؛ حتی زمانی که همه گزینهها مطلوب نیستند، شرایط دشوار است و نتیجه کاملاً در اختیار من نیست. شاید یکی از دشوارترین تجربههای انسان شکست خوردن نباشد، بلکه این احساس باشد که دیگر هیچ نقشی در زندگی خود ندارد.
حشمتی با اشاره به تغییر برداشت خود از مفهوم امید افزود: امید همیشه چیزی نیست که ابتدا آن را پیدا کنیم و سپس حرکت کنیم؛ گاهی امید در جریان حرکت کردن و دوباره دست به عمل زدن شکل میگیرد. مسئله، حفظ جهت در جهانی است که همیشه قابل پیشبینی نیست.
وی در ادامه به سفر چهارم با عنوان «سکونت» پرداخت و با پیوند دادن تجربه معماری به کیفیت زندگی انسان بیان کرد: سالها تصور میکردم کار من طراحی ساختمانها، هدایت نور، شناخت تناسبات، سازماندهی فضا و ایجاد رابطه میان بنا و محیط است؛ اما بهتدریج متوجه شدم مسئلهای که دنبال میکنم از ساختمان بزرگتر است. در ظاهر درباره فضا کار میکردم، اما در واقع درباره کیفیت زندگی انسان مطالعه میکردم.
این مؤلف با طرح پرسشهایی درباره معنای سکونت ادامه داد: چه چیزی یک فضا را قابل سکونت میکند و به انسان احساس تعلق میدهد؟ چگونه میتوان میان نظم و آزادی، ثبات و تغییر تعادل برقرار کرد؟ ما فقط در خانهها و ساختمانها سکونت نمیکنیم، بلکه در رابطهها، باورها، خاطرات، امیدها و ترسهایمان نیز زندگی میکنیم. حتی روایتهایی که درباره خودمان ساختهایم، بخشی از فضای زیست ما هستند.
وی افزود: برای من فلسفیدن درباره زندگی از همینجا معنای ملموستری پیدا کرد. فلسفه دیگر صرفاً مطالعه اندیشه دیگران نبود، بلکه تلاشی برای بازبینی مفاهیمی بود که هر روز با آنها زندگی میکنیم؛ مفاهیمی مانند آزادی، موفقیت، خوشبختی، معنا، انتخاب، ترس و مسئولیت.
موفقیت همیشه به معنای کیفیت بهتر زندگی نیست
حشمتی سفر پنجم کتاب را با عنوان «قدرت» و با محوریت بررسی ارزش، قدرت و موفقیت معرفی کرد و گفت: معمولاً تشویق میشویم بیشتر به دست بیاوریم، بیشتر بدانیم، بیشتر بسازیم و بیشتر موفق شویم، اما کمتر از خود میپرسیم این «بیشتر» قرار است چه چیزی را بهتر کند؟ آیا هر موفقیتی الزاماً کیفیت زندگی را افزایش میدهد؟ آیا ممکن است برخی تواناییها و مزیتهای ما به محدودیت تبدیل شوند؟
وی با اشاره به اهمیت تشخیص مرز میان تلاش و فرسودگی اظهار کرد: سختکوشی ارزشمند است، اما باید پرسید آیا در همه شرایط و به هر قیمتی فضیلت باقی میماند یا ممکن است به فرسودگی تبدیل شود؟
این نویسنده با اشاره به تصویری که الهامبخش طراحی جلد کتاب بوده است، گفت: در این تصویر، انسانی بر فراز یک مخروط وارونه قرار دارد و نقطه اتکای کوچکی دارد؛ بنابراین برای حفظ تعادل ناچار است پیوسته حرکت کند. ما گاهی تصور میکنیم تعادل یعنی رسیدن به وضعیتی که دیگر هیچچیز تغییر نکند، درحالیکه رابطهها، بدن، خواستهها و شرایط ما تغییر میکنند و بارها باید تعادل تازهای پیدا کنیم. در رقص نیز تعادل محصول سکون نیست، بلکه نتیجه حرکت است.
ناتمامی؛ فرصتی برای ادامه دادن
مؤلف «من ناتمام» در تشریح سفر ششم با عنوان «ناتمامی» گفت: در این بخش، پرسش اصلی دیگر این نبود که چگونه میتوانم کاملتر شوم، بلکه این بود که چگونه میتوانم در عین ناتمام بودن زندگی کنم؟
وی با اشاره به تجربهای شخصی از نوشتن و ورزش، به اهمیت استراحت در این کتاب پرداخت و افزود: این اثر درباره مسئله هایی است که هر روز با آنها زندگی می کنیم؛ انتخابها تصمیم ها ترس ها خواسته ها رابطه ها، تغییرها و تلاش همیشگی برای ساختن زندگی ای سازگارتر با خودمان با دیگران و با جهان پیرامون تلاشی برای فهم بهتر مناسبات درونی و بیرونی مان از مسیر تجربه اندیشه و نگاه دوباره به چیزهایی که شاید بیش از حد بدیهی فرض کرده ایم.
نویسنده کتاب به دغدغههای عمیق انسانی پاسخ داده است
صمد مهماندوست، نویسنده و معلم، نیز در این نشست با تأکید بر تفاوت کتاب «طرحی دیگر» با آثار موسوم به روانشناسی زرد گفت: آنچه این کتاب را از بسیاری آثار مشابه متمایز میکند، پشتوانه علمی، دانشی و تجربی آن و دغدغه مقدسی است که نویسنده را به نگارش چنین اثری واداشته است.
وی در سخنانی درباره کتاب «من ناتمام» با اشاره به بیت معروف حافظ «بیا تا گل برافشانیم و می در ساغر اندازیم / فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو دراندازیم» اظهار کرد: همه ما این بیت را بارها شنیدهایم، اما در این میان کسی برخاسته و تصمیم گرفته است طرحی دیگر دراندازد؛ تصمیمی که به نظر من ریشه در دغدغههایی عمیق دارد که در وجود نویسنده آرام و قرار باقی نگذاشته است.
مولف کتاب «یاد بعضی نفرات» با اشاره به تجربه خود در حوزه نویسندگی، تدوین و ویرایش کتاب افزود: من سالهاست که مینویسم، کتاب منتشر میکنم و آثار دیگران را برای چاپ آماده میکنم. بهخوبی میدانم که نوشتن یک کتاب، بهویژه اثری که میخواهد باورهای پذیرفتهشده را به پرسش بگیرد و طرحی تازه ارائه کند، کار سادهای نیست. پشت چنین تلاشی حتماً دغدغهای انسانی وجود دارد؛ دغدغهای که نویسنده را به نوشتن وامیدارد و اجازه نمیدهد در برابر مسائل و معضلات پیرامون خود سکوت کند.

مهماندوست ادامه داد: در صفحات مختلف این کتاب مکث و تأمل کردم. نکته قابل توجه برای من این بود که نویسنده صرفاً به انتقاد یا طرح مسئله بسنده نکرده، بلکه در کنار بیان کاستیها و مشکلات، راهکارهایی نیز ارائه داده است. این ویژگی نشان میدهد که اثر حاصل مطالعهای وسیع، عمیق و همهجانبه است.
این نویسنده با اشاره به تأثیرگذاری کتاب بر ذهن و اندیشه خود گفت: کمتر کتابی در این اندازه مرا به خود مشغول کرده است. خواندن یک کتاب و گذشتن از کنار مطالب آن یک موضوع است، اما احساس مسئولیت در برابر محتوای آن و سخن گفتن درباره مسائل مطرحشده در آن، موضوع دیگری است. خوشحالم که فرصتی فراهم شد تا درباره این اثر صحبت کنم.
وی در ادامه با بیان خاطرهای از تجربه نگارش کتابی درباره مفهوم بندگی و بردگی، به نقش یک دغدغه فکری در شکلگیری آثار ماندگار اشاره کرد و گفت: سالها پیش کتابی با عنوان «بندگی و بردگی» نوشتم که در آن وضعیت بندگی را با بردگی مقایسه کرده بودم. این کتاب را در فهرست آثارم نیاوردم، چون امیدی به انتشار آن ندارم؛ اما نکتهای که میخواهم به آن اشاره کنم این است که گاهی یک دریافت یا مواجهه فکری، انسان را گرفتار دغدغهای میکند که دیگر نمیتواند بهسادگی از آن رهایی یابد.
مهماندوست با اشاره به تفاوت کتاب مورد بحث با آثار عامهپسند و روانشناسی زرد اظهار کرد: پیش از این نیز نمونههای متعددی از کتابهایی را که با ادعای ارائه راهکارهای تازه برای مسائل و دغدغههای بشری منتشر شدهاند، مطالعه کردهام. قفسه کتابفروشیها نیز مملو از چنین آثاری است. هنگام خواندن این کتاب، آثار مشابه نیز به ذهنم آمدند و حتی برای مقایسه، برخی از آنها را دوباره بررسی کردم.
وی افزود: آنچه در مقایسه میان این آثار برای من روشن شد، تفاوت جدی در مبانی و پشتوانههای علمی و تجربی آنهاست. بسیاری از کتابهای موسوم به روانشناسی زرد، بیشتر بر جنبههای تبلیغاتی تکیه دارند و راهکارهایی فوری و موقت ارائه میکنند؛ راهکارهایی شبیه تزریق یک مسکن برای تسکین موقتی درد، بدون آنکه ریشه مسئله را بررسی کنند.
این نویسنده تأکید کرد: در مقابل، کتاب من ناتمام اثری است که به پشتوانه دانش، تجربه و مطالعه شکل گرفته و نویسنده آن با دغدغهای جدی به سراغ مسائل رفته است. به اعتقاد من، این کتاب همچون آینهای روشن پیش روی مخاطب قرار میگیرد و امکان مواجهه صادقانه با خود و مسائل زندگی را فراهم میکند.
ادبیات تعلیمی بخش مهمی از میراث ادبی ماست
مهماندوست در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به پیشینه ادبیات تعلیمی در فرهنگ ایران گفت: ادبیات تعلیمی بخش مهمی از میراث ادبی ماست و بزرگان بسیاری در این حوزه به بیان آموزههای اخلاقی و شیوه درست زندگی پرداختهاند. هنوز هم به این آثار مراجعه میکنیم و از اشعار و آموزههای آنها بهره میبریم. برای نمونه، پروین اعتصامی در سرودههای خود نکات اخلاقی و اجتماعی قابل تأملی مطرح کرده است.
وی با این حال، ضرورت بازنگری در شیوه مواجهه با این میراث را یادآور شد و افزود: به باور من، بخشی از این اندیشهها متعلق به دورانهای پیشین زندگی بشر است و امروز باید با توجه به شرایط جدید زندگی و نیازهای انسان معاصر، به سراغ اندیشههای تازه برویم. نمیتوان صرفاً به آموزههای گذشته بسنده کرد و از مسائل و معضلات پیچیده دنیای امروز غافل ماند.
این نویسنده در پایان با تأکید بر اهمیت طرح پرسشهای تازه و ارائه راهکارهای متناسب با زندگی امروز خاطرنشان کرد: انسان دغدغهمند زمانی که با مشکلات و معضلات اجتماعی مواجه میشود، باید مسئولیت خود را بپذیرد و برای رفع آنها قدم بردارد. به اعتقاد من، نویسنده این کتاب با نگارش «طرحی دیگر» نشان داده است که در پی چنین مسئولیتی است و میخواهد با تکیه بر دانش، تجربه و تأمل، راهی تازه برای مواجهه با مسائل انسان امروز پیش روی مخاطبان بگذارد.
«ناتمامیت» به معنای نقص نیست؛ فرصتی برای تغییر و شدن است
محمدجواد قائدشرفی، محقق و دکترای فلسفه نیز در این برنامه با تأکید بر اهمیت نگاه میانرشتهای در آثار تألیفی گفت: کتابی که به موضوع «ناتمامیت» میپردازد، با زبانی ساده و صمیمی، مفاهیم عمیق فلسفی و روانشناختی را مطرح میکند و مخاطب را به تأمل درباره خودشناسی، آزادی، تغییر و امکانهای وجودی انسان فرامیخواند.
وی با اشاره به اهمیت آثار میانرشتهای اظهار کرد: حضور در این نشست و آشنایی با اثری که از منظر میانرشتهای به موضوعات انسانی میپردازد، برای من تجربهای ارزشمند بود. نویسنده این کتاب، اگرچه الزاماً روانشناس نیست و بهصورت آکادمیک نیز در حوزه فلسفه فعالیت نکرده، اما توانسته است اثری تأملبرانگیز و قابل توجه خلق کند.
قائدشرفی، افزود: جای چنین آثاری در ادبیات میانرشتهای ما خالی است. در شرایطی که بهویژه در حوزه روانشناسی با حجم زیادی از تألیفات و مطالب پراکنده در شبکههای اجتماعی مواجه هستیم، کمتر کتابی پیدا میشود که پس از مطالعه، مفاهیم آن همچنان در ذهن مخاطب باقی بماند؛ بهگونهای که در موقعیتهای مختلف زندگی به آن رجوع کند و مفاهیمش را در تجربههای شخصی خود جستوجو کند.
قائدشرفی با اشاره به سابقه فعالیت خود در حوزه خودشناسی و روانشناسی معنوی گفت: حدود دو دهه است که در زمینه آموزش مباحث خودشناسی فعالیت میکنم و به همین دلیل، موضوعات مطرحشده در این کتاب برایم جذابیت ویژهای داشت؛ چراکه بسیاری از این مباحث، اگرچه کمتر درباره آنها سخن گفته میشود، در عمق وجود انسان و در جریان زندگی روزمره همواره در حال رخ دادن هستند.
وی برای توضیح مفهوم ناتمامیت در کتاب، به موضوع تمامیت و آزادی انسان اشاره کرد و گفت: تصور کنید فردا صبح از خواب بیدار شوید و به شما بگویند انسانی کامل هستید، تمام ظرفیتهایتان شکوفا شده و به همه خواستهها و آرزوهایتان رسیدهاید.
در ادامه پیام صوتی علی حسین سازمند، مدیر انتشارات دانژه پخش شد که ابراز امیدواری کرد نسخه ترجمه شده کتاب من ناتمام نیز در این نشر به سرانجام برسد.
در معرفی این کتاب می خوانیم: در جهانی زندگی می کنیم که هر روز گستردهتر میشود و در عین حال فشردهتر. فاصلهها از میان رفتهاند، اما نزدیکی کمیاب شده است. صداها بیشتر شدهاند، اما شنیدن دشوارتر. مسیرها فراوان تر شدهاند، اما جهتها مبهمتر. در چنین جهانی، انسان
بیش از هر زمان دیگری در حال حرکت است؛ اما آیا واقعاً در حال سفر است؟ بسیاری از ما دائماً در حال آموختن هستیم، تجربه می کنیم، تولید میکنیم، مصرف میکنیم، تصمیم میگیریم و انتخاب میکنیم؛ اما کمتر پیش می آیداز خود بپرسیم: چه کسی در حال زیستن این زندگی است؟ شاید بزرگ ترین غیبت عصر ما، غیبت انسان از تجربۀ خویشتن خود باشد.
این کتاب از پاسخ آغاز نشده است. از مجموعهای از تردیدها آغاز شده است: این تردید که شاید آنچه تنها «خود» مینامیم، انبوهی از عادت ها، نقش ها، ترسها و روایتهایی است که به ارث رسیده اند؛ از این تردید که شاید بسیاری از انتخابهای ما پیش از آنکه از سوی ما انتخاب شوند، برای ما انتخاب شدهاند؛ از این تردید که شاید ما بیش از آنکه جهان را ببینیم، تصویری از پیش ساخته شده از جهان را تکرار می کنیم.
امین حشمتی معمار و مدرس معماری زاده ۱۳۶۳ شیراز پیشتر کتاب «پس از گل به خودی» را تالیف کرده است.
نظر شما