اکبر درگلاله در گفت‌وگو با خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) با اشاره به انتشار نخستین کتاب رفرنس در حوزه هوش مصنوعی و بیماری‌های هماتولوژی که سرویراستاری آن را بر عهده داشته است گفت: این کتاب نخستین اثر مرجع در این حوزه به شمار می‌رود و در آن، هم به تشخیص سنتی بیماری‌های خونی و هم به تشخیص این بیماری‌ها با کمک ماشین لرنینگ و هوش مصنوعی پرداخته شده است.

وی با بیان اینکه این کتاب در زمره آثار مرجع و رفرنس بین‌المللی قرار می‌گیرد، افزود: با توجه به رشد سریع هوش مصنوعی و ورود ماشین لرنینگ به همه حوزه‌های علمی، به‌ویژه دنیای پزشکی، امروز روند تشخیص بیماری‌ها و درمان آن‌ها به سمت استفاده از ابزارهای هوشمند حرکت کرده است. دلیل این تغییر جهت نیز روشن است؛ این فناوری‌ها می‌توانند هم سرعت کار را بالا ببرند و هم دقت نتایج را افزایش دهند. به همین دلیل تلاش کردیم با بهره‌گیری از ظرفیت متخصصان کشورمان و متخصصان خارجی، یک کتاب مرجع در سطح بین‌المللی تألیف کنیم که بتواند هم برای محققان و هم برای فعالان بالینی قابل استفاده باشد.

درگلاله در ادامه درباره ویژگی‌های این اثر توضیح داد: این مجموعه در پنج جلد و در حدود ۲۵۰۰ صفحه تدوین شده و بیش از ۱۰۰ متخصص از کشورهای مختلف، دیدگاه‌ها و نتایج پژوهش‌های خود را در آن ارائه کرده‌اند. همین مشارکت گسترده بین‌المللی، ارزش علمی و مرجعیت کتاب را افزایش می‌دهد و آن را به منبعی متمایز در این زمینه تبدیل می‌کند.

جایگاه آزمایشگاه هماتولوژی در تشخیص

وی با اشاره به جایگاه مهم آزمایشگاه هماتولوژی در فرایند تشخیص پرداخت و گفت: آزمایشگاه هماتولوژی نقش بسیار مهمی در نظام تشخیص پزشکی دارد، زیرا بسیاری از تست‌های هماتولوژی از پرکاربردترین آزمایش‌ها در این حوزه به شمار می‌روند. به همین دلیل باید حساب ویژه‌ای روی این تست‌ها باز کرد. اگر بتوانیم سرعت تفسیر این تست‌ها را در کنار بالین بیمار افزایش دهیم و در عین حال دقت آن‌ها را با کمک هوش مصنوعی بالا ببریم، هم سریع‌تر به نتیجه می‌رسیم و هم امکان تصمیم‌گیری دقیق‌تر برای پزشک فراهم می‌شود.

از گزارش خام تا کامنت تخصصی

درگلاله با اشاره به نقش گزارش‌های آزمایشگاهی در مسیر درمان افزود: یکی از وظایف مهمی که آزمایشگاه موظف به انجام آن است و می‌تواند به پزشک کمک کند، ارائه گزارش خام به پزشک است. اما در دنیای مدرن، این کار به‌تنهایی کافی نیست. پس از مرحله گزارش خام، تفسیر نتایج دشوار می‌شود و به همین دلیل گفته می‌شود متخصص آزمایشگاه باید دیدگاه تخصصی خود را نیز در قالب کامنت ارائه دهد تا از این طریق به فرایند تشخیص کمک کند.

این پژوهشگر در تبیین این موضوع تصریح کرد: متخصص آزمایشگاه با توجه به تاریخچه‌ای که از بیمار در اختیار دارد و با تکیه بر توانایی و تخصصی که از به‌کارگیری هوش مصنوعی و ماشین لرنینگ در آزمایشگاه به دست می‌آورد، می‌تواند به‌راحتی در تشخیص به پزشک یاری برساند. در این صورت، پزشک نیز با کمک استفاده از ماشین لرنینگ و هوش مصنوعی در آزمایشگاه، هم تشخیص دقیق‌تری خواهد داشت و هم سریع‌تر به نتیجه خواهد رسید.

درگلاله با تأکید بر اهمیت غیرقابل چشم‌پوشی این فناوری اظهار کرد: در دنیایی که زیست می‌کنیم نمی‌توان از ماشین لرنینگ و هوش مصنوعی غافل ماند. علوم آزمایشگاهی و تشخیص پزشکی از جمله حوزه‌هایی هستند که هوش مصنوعی می‌تواند خدمتی بی‌بدیل به بشر و علم ارائه کند. اگر در حوزه آزمایشگاه از هوش مصنوعی استفاده نکنیم، تشخیص‌ها در سطح سنتی باقی می‌ماند و از مزیت بزرگی محروم می‌شویم؛ مزیتی که هم روند تشخیص را سریع‌تر می‌کند، هم هزینه‌های درمان را کاهش می‌دهد و هم عوارض ناشی از درمان یا تشخیص اشتباه را کم می‌کند.

این پژوهشگر حوزه هماتولوژی درباره نگرانی‌هایی که نسبت به گسترش هوش مصنوعی در پزشکی مطرح می‌شود گفت: این نگرانی هم به‌جا است و هم تا حدی غیرقابل قبول. یک قاعده مهم وجود دارد که در متون علمی نیز به آن اشاره و توصیه شده است و اگر این توصیه رعایت شود، اصلاً جای نگرانی نیست. بر اساس این قاعده، در مواقعی که به سرعت نیاز داریم باید از هوش مصنوعی کمک بگیریم و در مواقعی که به تمرکز و قضاوت انسانی نیاز داریم، از هوش انسانی بهره‌مند شویم.

وی با بسط این موضوع افزود: در مواردی که الگوها بسیار پیچیده‌اند، هوش مصنوعی می‌تواند در تحلیل داده‌ها کمک مهمی به متخصصان کند. به اعتقاد من، اگر از هوش مصنوعی درست و به‌جا استفاده شود، نه‌تنها جای نگرانی وجود ندارد، بلکه این فناوری ده‌ها برابر به زمان ما اضافه می‌کند و این امکان را فراهم می‌آورد که در زمان اندک، کارهای بسیار بزرگی انجام دهیم.

رشد شتابان پژوهش‌ها بر بستر هوش مصنوعی

درگلاله سپس به روند رو به رشد پژوهش‌ها در این عرصه اشاره کرد و گفت: در دنیای فعلی و در دهه‌های اخیر، استفاده از هوش مصنوعی در علم هماتولوژی به‌قدری وسیع بوده که روز به روز مقالات زیادی در این زمینه منتشر می‌شود. ما باید تلاش کنیم خود را با این سرعت روزافزون سازگار کنیم، چراکه دنیای علم و فناوری متوقف نمی‌شود و اگر سراغ این حوزه نرویم، بی‌شک هم در تشخیص و هم در درمان عقب می‌مانیم.

وی ادامه داد: به اعتقاد من این حوزه بسیار سریع در حال رشد است و نشریات و انتشارات علمی در آن بسیار قابل توجه و حائز اهمیت‌اند و کمک شایانی به استانداردسازی می‌کنند. اگر هم خلأیی وجود داشته باشد، از آنجا که علم همواره در حال رشد است، این خلأها بیشتر دیده می‌شود و با کمک هوش مصنوعی این شکاف‌ها پر می‌شود.

از بانک خون تا پیش‌بینی بحران‌های ناشناخته

درگلاله درباره کاربردهای عملی هوش مصنوعی در بخش‌های مختلف آزمایشگاه اظهار کرد: از آنجا که این موضوع بسیار جدید است، هر فرد یا متخصصی که در کار روزمره با آن سروکار دارد، مستعد این است که به سمت هوش مصنوعی برود و از آن استفاده کند. برای مثال اگر کسی در بخش بانک خون فعالیت می‌کند، این فناوری بسیار در آن حوزه کاربرد دارد؛ داده‌ها تحلیل می‌شود و به نتیجه می‌رسد و در انتخاب خون مناسب با آنتی‌بادی‌های مختلف برای تزریق به بیماران کمک بسیاری می‌کند و این فرایند را سرعت می‌بخشد. حتی اگر مشکلی در این زمینه پیش بیاید، به‌راحتی قدرت مدیریت فرد را بالا می‌برد.

وی با اشاره به توانایی‌های تفسیری هوش مصنوعی افزود: هر تغییری که در تست‌ها و پارامترهای هماتولوژی رخ دهد، در کنار هوش مصنوعی به‌راحتی تفسیر می‌شود. یکی از مهم‌ترین قابلیت‌هایی که در علم هماتولوژی می‌توان از هوش مصنوعی گرفت، قابلیت پیش‌بینی‌پذیری داده‌هاست. یعنی بر اساس الگوی تست‌هایی که یک بیمار دارد و با کمک گرفتن از علائم بالینی، هوش مصنوعی می‌تواند پیش‌بینی کند که در آینده چه اتفاقی برای این بیمار خواهد افتاد.

درگلاله با تأکید بر ارزش این قابلیت برای پزشک تصریح کرد: این توانایی پیش‌بینی، کمک شایانی به تشخیص و مسیر درمانی‌ای که پزشک اتخاذ می‌کند می‌کند و از بسیاری بحران‌های ناشناخته مانند متاستاز یا خونریزی‌های شدید جلوگیری می‌کند. به این ترتیب می‌توان جلوی بسیاری از عوارض و عواقب بیماری‌ها را گرفت.

ضرورت سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی

وی در بخش پایانی سخنان خود به ضرورت سرمایه‌گذاری در این حوزه پرداخت و گفت: در آینده باید کمک کنیم متخصصان ما بیشتر با هوش مصنوعی آشنا شوند و تبحر و تخصص آن‌ها در این زمینه بیشتر شود. نباید اجازه دهیم روش‌های سنتی باعث افزایش سرعت درمان و عواقب ناشی از آن شود. هوش مصنوعی راهی است برای کاهش عواقب دیر تشخیص دادن، درمان اشتباه یا درمان دیرهنگام و باید در این زمینه، به‌ویژه در پزشکی و علوم پایه پزشکی، سرمایه‌گذاری بسیاری صورت گیرد.

درگلاله با اشاره به گستره کاربرد این فناوری افزود: از هوش مصنوعی می‌توان در تمام بخش‌های تشخیصی، درمانی و پیشگیری در حوزه‌های بسیار مهم بهره برد. برای مثال در حوزه بهداشت و پیشگیری از بیماری، کاربردهای فراوانی برای آن متصور است. تمام بیمارستان‌ها و درمانگاه‌ها نیز باید با کمک هوش مصنوعی خدمات درمانی مناسب‌تری به مردم و بیماران ارائه دهند.

پیوند پژوهش و درمان؛ کلید جامعه‌ای سالم‌تر

وی همچنین بر پیوند پژوهش و درمان تأکید کرد و گفت: تا زمانی که پژوهش یک کشور رشد نکند، نمی‌توانیم اثرات آن را بر درمان ببینیم و این پژوهش امروزه بدون هوش مصنوعی عقب می‌ماند. به نظر من باید ارتباط زیادی میان مراکز پژوهشی دانشگاهی و فناور با مراکز حوزه سلامت برقرار باشد؛ از حوزه‌های بهداشتی برای پیشگیری گرفته تا حوزه‌های آزمایشگاهی، تشخیصی و درمانی. باید ارتباطی بسیار تنگاتنگ و نزدیک ایجاد کنیم تا از این پژوهش‌های نوین در هوش مصنوعی استفاده واقعی صورت گیرد.

درگلاله در پایان خاطرنشان کرد: اگر بتوانیم داده‌ها را دقیق و با کمک هوش مصنوعی تجزیه و تحلیل کنیم، در بحث پیشگیری هم عملکرد بسیار بالایی خواهیم داشت و می‌توان از بروز بسیاری از بیماری‌ها نظیر دیابت، بیماری‌های قلبی عروقی یا عوارض بیماری‌های دیگر که عمدتاً عامل مرگ محسوب می‌شوند جلوگیری کنیم. مجموعه این عوامل باعث می‌شود جامعه‌ای سالم‌تر و پویاتر داشته باشیم.