سرویس تاریخ خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- آناهید خزیر؛ کتاب «غرب؛ تاریخ یک ایده» نوشته گئورگیوس واروکساکیس با ترجمه امیر میرحاج از سوی نشر شیرازه کتاب منتشر میشود. کتاب غرب: تاریخ یک ایده به جای ارائه پاسخهای ساده، پرسشهای درستی را در ذهن ایجاد میکند که به درک عمیقتر جهان امروز یاری میرساند. جورجیوس واروکساکیس استاد تاریخ اندیشه سیاسی در دانشگاه کوئین مری لندن و مدیر مشترک مرکز مطالعات تاریخ اندیشه سیاسی است. از جمله کتابهای او میتوان به «آزادی در خارج از کشور: جی. اس. میل در باب روابط بینالملل» (کمبریج، ۲۰۱۳) اشاره کرد.
کتاب به دنبال روایت تاریخ جغرافیایی یا تمدنی نیست
مفهوم غرب امروزه یکی از رایجترین و در عین حال چالشبرانگیزترین اصطلاحات در گفتگوهای سیاسی و فرهنگی جهان است. این کتاب به دنبال روایت تاریخ جغرافیایی یا تمدنی این بخش از زمین نیست، بلکه با دقتی بینظیر سرگذشت تاریخی خودِ این «مفهوم» را پیگیری میکند.
اهمیت این اثر در آن است که نشان میدهد چگونه یک واژه ساده میتواند به ابزاری قدرتمند برای شکلدهی به اتحادها، دشمنیها و هویتهای سیاسی تبدیل شود و چطور در طول دو سدهی گذشته، معانی متفاوتی به خود گرفته است.
کتاب در ۱۰ فصل تنظیم شده است. مقدمه، غرب؛ غرب بهعنوان جایگزینی برای اروپا در قرن نوزدهم؛ جزیره بریتانیا به غرب میپیوندد؛ چگونه ایده غرب به امریکا رسید؟؛ جنگ کلمات؛ تمدن غربی و غرب ۱۹۱۴-۱۹۱۹؛ از افول غرب تا دفاع از غرب؛ سالهای بین دو جنگ جهانی و بحران تمدن؛ جنگ جهانی دوم و ایدههای غرب؛ جنگ سرد و انواع غرب؛ غرب پس از جنگ سرد چیست؟ و نتیجهگیری؛ کلمات، ایدهها و دلیل اهمیت آنها بخشهای دهگانه کتاب را شامل میشود.
چگونه واژه غرب جهان سیاست را دگرگون کرد؟
به نظر میرسد که مقوله «غرب» فقط برای افراد و جوامعی که خود را در هیچ یک از ادوار تاریخ بخشی از آن به شمار نمیآوردند مفهوم یا مقوله روشنی بوده باشد. در نقطه مقابل، باید به سیال بودن ایده غرب نزد مردم جوامع، کشورها و حوزههایی جغرافیایی اشاره کرد که دستکم در یکی از ادوار تاریخ، خود و یا دیگران را متعلق به غرب» دانسته یا از پذیرش تعلق خود و یا دیگران به آن سر باز زدهاند.
کتاب حاضر تاریخ ایدههایی است که نزد این گروه دوم شکل گرفتهاند. به این معنا کتاب نه تاریخ غرب بلکه تاریخ درک افراد است از وجود یک فرهنگ و تمدن یکپارچه که «غرب» خوانده میشود. کتاب تلاش میکند تا خط زمانی، چگونگی و چرایی ظهور غرب به عنوان یک مفهوم اجتماعی-سیاسی، کاربردهای آن دو قرن پس از ظهورش، معانی مختلف پیامدها و انعکاسهای هر یک از این معانی مختلف را بازسازی کند.
کتاب اهمیت تأثیرات وقایع سیاسی بر سیالیت ایده غرب را بررسی کرده و همزمان طیف گسترده ادراک متفکران غربی نسبت به غرب را مورد کنکاش قرار میدهد. ادراکاتی همراه با آرامش خاطر و خودمحترمانگاری در یک سو و آغشته به اضطراب همراه با انتقاد از خود در سوی دیگر.
از کودکی در کرت تا جستجو در متون تاریخی
گئورگیوس واروکساکیس پیشگفتار خود را با خاطرهای از دوران کودکی آغاز میکند. او که در روستایی در کرت بزرگ شده، تابستان پرهیاهوی سال ۱۹۷۴ را به یاد میآورد؛ زمانی که ترکیه به قبرس حمله کرد و حکومت نظامیان در یونان سقوط کرد. در میان آن هیاهو، او مدام از زبان سیاستمداران میشنید که «ما به غرب تعلق داریم». این تجربهی شخصی، پرسشی عمیق در ذهن او ایجاد کرد: این «غرب» چیست و چرا تعلّق به آن تا این حد حیاتی تلقی میشود؟ همین پرسش او را به تحصیل در رشتههای تاریخ، فلسفه و علوم سیاسی در آتن و سپس کینگز کالج لندن سوق داد تا سرگذشت اندیشههای سیاسی را بکاود و دریابد که متفکرانی بزرگ همچون جان استوارت میل چگونه با این مفهوم برخورد کردهاند. کتاب پیشرو ثمره همین جستجوی طولانی است.
به چالش کشیدن باورهای رایج درباره خاستگاه غرب
بسیاری از مردم تصور میکنند که مفهوم «غرب» پیشینهای کهن دارد و ریشههای آن به دوران باستان، یونان و روم یا تقابلهای تاریخی با شرق و جهان اسلام بازمیگردد. عدهای دیگر نیز آن را ساخته و پرداختهی دوران امپریالیسم در قرن نوزدهم برای برآوردن نیازهای استعماری میدانند. نویسنده با تکیه بر انبوهی از اسناد و متون تاریخی، تمامی این تصورات پیشساخته را به چالش میکشد. او نشان میدهد که استفاده از واژهی غرب به عنوان یک کل تمدنی، سیاسی و فرهنگی، پدیدهای بسیار جدیدتر از آن چیزی است که گمان میرود. این اثر به ما نشان میدهد که چگونه این واژه همواره مفاهیمی متغیر، منعطف و چندگانه داشته و هیچگاه نمایندهی یک کل تمدنی یکپارچه و ثابت نبوده است.
سفری در میان اندیشهها و جغرافیاها
کتاب مسیر شکلگیری این ایده را در جغرافیاها و دورههای گوناگون پیگیری میکند. جستار با بررسی آغاز کاربرد این واژهی در بریتانیای قرن نوزدهم آغاز میشود؛ جایی که نویسندگانی چون جان میلتون، فرانسیس بیکن، توماس هابز و بعدتر کارل مارکس دربارهی حدود فکری آن قلم زدند. سپس مسیر به ایالات متحده میرسد تا آشکار شود چگونه فرهنگ آمریکایی این مفهوم را با باورهای خود ترکیب کرد.
جذابترین بخشهای کتاب به قرن پرتلاطم بیستم مربوط میشود؛ دورانی که جنگهای جهانی و پس از آن جنگ سرد، تعاریف غرب را بارها بازتعریف کردند. از یک سو نظریهی «افول غرب» اسوالد اشپنگلر در آلمان غوغا به پا کرد و از سوی دیگر، اندیشمندان فرانسوی به دفاع از این مفهوم برخاستند. در دورهی جنگ سرد، تقابل میان شرق و غرب به این واژهی معنای جدیدی بخشید، هرچند تحلیلهای کتاب فاش میکند که حتی در آن زمان نیز دستهبندی کشورها به عنوان بخشی از غرب چقدر ناپایدار و متغیر بود. در نهایت، با پایان جنگ سرد و ظهور نظریههایی چون «پایان تاریخ» فوکویاما و «برخورد تمدنها»ی هانتینگتون، بحثها وارد دوران تازهای شد که نویسنده با نگاهی نقادانه آنها را به تصویر میکشد.
چرا فهم تاریخچه این مفهوم اهمیت دارد؟
فهم این داستان طولانی به مخاطب کمک میکند تا در مواجهه با اخبار و تحلیلهای روز جهان، نگاهی سنجیدهتر داشته باشد. وقتی متوجه میشویم که دستهبندیهای بزرگی مانند «شرق» و «غرب» تا چه حد بر اساس منافع سیاسی دورهای تغییر کردهاند، دیگر این اصطلاحات را به عنوان حقایقی طبیعی و ابدی نمیپذیریم. این اثر کمک میکند تا فریب شعارهای سادهانگارانه تقابلهای تمدنی را نخوریم و بیاموزیم که چگونه زبان میتواند به خدمت سیاست درآید.
کتاب «غرب؛ تاریخ یک ایده» نوشته گئورگیوس واروکساکیس با ترجمه امیر میرحاج در ۵۶۸ صفحه و با قیمت دو میلیون تومان از سوی نشر شیرازه کتاب منتشر میشود.
نظر شما