سرویس ادبیات خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) – مهتاب خسروشاهی: «کتابی که در دست شماست، یادنامۀ کریم امامی هست و نیست. نیست؛ چراکه بر چارچوب رایج یادنامههایی که معمولاً منتشر میشوند، تهیه نشده. منظورم از چارچوب رایج، مجموعهای است از مقالات گوناگون به قلم دوستان و همکاران شخص از دست رفته که احتمالاً جز یکی دو مقاله، بقیه ربطی به آن شخصیت ندارند. مجمومه مقالاتی است دربارۀ موضوعهای گوناگون که به آن مرحوم تقدیم تقدیم شده. تفاوت این کتاب در این است که قسمت عمده و اصلی آن، به قلم خودِ کریم امامی است و اگر اشتباه نکنم، چنین یادنامهای پیشتر نمونهای نداشته است.»
گلی امامی، مترجم و همسر زندهیاد کریم امامی(مترجم)، بیست سال پس از درگذشت او، شناختنامۀ کریم امامی (آن سادۀ بسیار نقش) را با همکاری انجمن ویراستاران تهران و انتشارات نیلوفر، منتشر کرد.
در بخش دیگری از پیشگفتار این کتاب نوشتۀ گلی امامی میخوانید: «دستتنها بودم و باید زندگیام را بدون نیمۀ بهترم در تنهایی، سر و سامان میدادم و چنین کاری اگر قرار بود درخور شخصیت او باید، به تنهایی ممکن نبود. یکی دو سال بعد از پیوستنم به انجمن ویراستاران، همراه با مهناز مقدسی، موضوع تدارک یادنامهای برای کریم امامی مطرح شد.»
از شمارش سالشمار آغاز میشود
خلاف بسیاری از آثار، شناختنامۀ کریم امامی، از بخشی با عنوان «سالشمار»، در سه صفحه، آغاز میشود. اما خرق عادت دیگری هم به دنبال بخش نخست آمده است؛ بخشی با عنوان «آثار کریم امامی». این بخش در پنج صفحه، به تفکیک، آثار کریم امامی را ذیل عنوانهای «ترجمۀ فارسی»، «تألیفها و مجموعۀ مقالات»، «همکاری در تألیف و گردآوری»، «ترجمۀ بخشی از کتاب»، «ویرایشها» و «کتابهای انگلیسی»، تقسمبندی کرده و آورده است. پس از این دو بخش، مخاطب کتاب به «زندگینامه» کریم امامی به قلمِ خود او میرسد.
شناختنامۀ کریم امامی در بیست و سه بخش شامل؛ پیشگفتار، مقدمۀ گردآورنده، سالشمار، آثار کریم امامی، زندگینامه، شطرنج، روزنامهنگاری، فیلمسازی، عکاسی، نقد هنری، ترجمه و....تقسیمبندی شده است. درواقع میتوان گفت هر بخش- به غیر از بخش گفتگوها- روایتگر دلمشغولی یا یکی از آزمودههای زنده یاد کریم امامی است. بسیاری از اهالی ادبیات و نشر، او و همسرش گلی امامی را با «کتابفروشی- انتشارات زمینه» به خاطر میآورند.
از کلکته به شیراز
«پنجم خرداد ۱۳۰۹ به دنیا آمدم. بد نیست دربارۀ محل تولدم توضیحی بدهم. شناسنامهام را در شیراز گرفتهاند، ولی درواقع در شهر کلکتۀ هند بهدنیا آمدهام و تا دو سالگی آنجا بودهام و وقتی به شیراز برگشتم، برایم شناسنامه گرفتند.»
کریم امامی، زندگینامۀ خود را با روایت از زادگاهش، آغاز میکند و چند خط بعد، شرح درگیری ادبیاتِ کلامی و گفتاریِ مردم کوچه و بازار و اهل ادبیات را بیان میکند؛ زمانی که او وارد دورۀ ابتدایی میشود. امامی مینویسد: «در دورانی که مدرسۀ ابتدایی میرفتم، یعنی سالهای آخر سلطنت رضا شاه، زبان فارسی مکتوب، با وجودی که رو به سادگی میرفت، هنوز یک فارسی مقیّد بود که ریشه در سنتهای ادبیِ چند صد سالۀ کشور داشت. در سالهای دبستان بودم که جاروب، پارسیسازی فرهنگستانِ اول، به جان مصطلحاتِ دیوانیِ قاجاری افتاد و حالا واژههای برگرفته از زبان کوچه و بازار هم وارد زبان مکتوب میشد و ارج و اعتبار مییافت.»
نامی برای تمام آزمودهها
کریم امامی، طی سالهای عمرش، حوزههای مختلفی را محک زد و از اینرو، در بخشی از کتاب حاضر، خود را با عنوان «کتابَنده» خطاب کرده و مینویسد: «حقیر در طول تجارت دیرپای خود در عالم نشر، این شانس یا بدشانسی را داشته است که «چندکاره» بشود؛ مترجم، مؤلف، ویراستار، ناشر و کتابفروش و حتی گاهی ناظر چاپ. بنابراین به هنگام پر کردن پرسشنامهها و معرفی خود به اشخاص غریبهای که با کتاب سروکار دارند اغلب مشکل پیدا میکند و سالهاست که در فکر یافتن نام جامعی برای شغل چندبعدیِ شریفی است که به آن اشتغال داشته است و سرانجام به «کتابنده» رسیده.»
از ویژگی دیگر کتاب میتوان به عکسهای زندهیاد کریم امامی اشاره کرد؛ عکسهایی از دوران کودکی تا بزرگسالی او و تصاویری از مصاحبت با دوستان تا قابهایی که خودِ کریم امامی از هرآنچه خواسته، به ثبت رسانده است.
گلی امامی در پایان پیشگفتار کتاب مینویسند: «این کتاب حاصل زحمات یک سالۀ تدوینگر و ویراستارش است و من، جز فراهم آوردن متون و عکسها و نظارت، کار دیگری نکردهام.»
شناختنامۀ کریم امامی با گردآوری و تدوین مهناز مقدسی، زیرنظر گلی امامی در سال ۱۴۰۴ برای نخستین در انتشارات نیلوفر به چاپ رسید.
نظر شما