سرویس تاریخ و سیاست خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، کتاب «گذری بر تاریخ تحولات غرب از قرون اولیه تا نیمه قرن بیستم» تالیف بهاءالدین شیخالاسلامی از سوی انتشارات ذکر منتشر شد.
قبل از ایجاد تمدنهای یونانی و رومی در نقاط دیگر جهان نیمی از تاریخ بشریت سپری شده بود. بنا به گفته «توین بی» تاریخ «هبوط» انسان بر روی کره زمین را نمیتوان مشخص کرد و ما نمیدانیم از چه زمانی بشر بر روی زمین پدیدار شده است، ولی تا آنجا که بر اساس شواهد و قرائن به جا مانده مشاهده شده و تخمین زده میشود انسان در معنا و مفهوم امروزی آن (یعنی «انسان عاقل») از دو میلیون و بیست و شش هزار سال قبل در زمین زندگی میکرده است. بنا به تحقیق پژوهشگران تخمین زده میشود ابزارسازی و انقلاب تکنولوژیکی از هفتاد هزار سال قبل از میلاد مسیح اتفاق افتاده باشد. قبل از ایجاد تمدنهای یونانی و رومی ما شاهد ایجاد تمدنهایی مانند مصری (حدود ۲۱۸۱-۳۰۰۰ق از میلاد مسیح)، سریانی (حدود ۷۴۵-۱۱۹۱ق.م)، بابلی (۱۸۹۴ق.م)، آشوری (قرن نوزدهم و بیستم ق.م)، اُلمکی در آمریکای مرکزی و آندی(۹۵۰-۱۲۵۰ ق.م)، سومری و اکدی در فرات و دجله (۷۴۵- ۹۵۰ق.م)، هخامنشی در ایران(۳۳۰-۵۵۰ ق.م)، چینی (۷۰۶- ۱۰۲۷ق.م)، هندی (هندو ۶۰۰- ۱۰۰۰ ق.م)و دیگر تمدنها بودهایم.
کتاب حاضر صرفا نگاهی گذرا و اجمالی دارد به تاریخ تحولات ممالکی که امروزه به نام «غرب» شناخته میشوند. پژوهشگران جدید تاریخ غرب تاریخ سرزمین خود را از یونان آغاز میکنند، هر چند قبل از آن نیز مردمانی در این نواحی وجود داشتند و تمدنهایی شکل گرفته بود. این پژوهشگران و تحلیلگران دوران تحولات غرب را به سه بخش تقسیم کردهاند. نخست، قرون اولیه که شامل تمدنهای یونان و روم (قبل از ظهور مسیحیت و بعد از آن) میشود. دوم، قرون وسطی که از هجوم اقوام بربر و فروپاشی روم شروع و خود به سه دوره آغازین، میانی و پایانی تقسیم میگردد.
دوره آغازین قرون وسطی تا جنگهای صلیبی ادامه مییابد و سپس با تحولاتی که پس از این جنگها صورت میگیرد دوران قرون وسطای میانی رقم میخورد که پایان آن را میتوان در رنسانس دانست. بعد از این دوره قرون وسطای پایانی شکل میگیرد که با کشفیات جغرافیایی و رنسانس و ورود به عصر استعمار همراه است. این دوره هم تا قرن هجدهم و وقوع انقلاب فرانسه به پایان میرسد. سومین مرحله هم با عنوان قرون جدید همراه است که شروع آن را باید از «عصر روشنگری» یا دوران مدرنیته دانست که با انقلاب فرانسه به منصه ظهور میرسد و تا نیمه دوم قرن بیستم (پایان جنگ جهانی دوم) ادامه مییابد. درواقع عصری که با عنوان دوران مدرن شناخته شده با یک انقلاب اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی که زمینههای آن پس از جنگهای صلیبی و بهخصوص در قرن پانزدهم به وجود آمده بود آغاز میگردد. از نیمه دوم قرن بیستم هم دوره جدیدی به ظهور میرسد که پژوهشگران نام آن را «پست مدرن» (پس از مدرنیسم) نهادهاند.
بهاءالدین شیخ الاسلامی در این کتاب بعد از پیشگفتار در ۱۹ فصل اصلی به موضوعاتی همچون غرب در قرون اولیه، وضعیت فرانسه، تحولات دیگر مناطق اروپا، ظهور سلطنت عثمانی، رنسانس یا تجدید حیات فرهنگی، تحولات روسیه، انگلستان در عصر هنری هشتم، تحولات اجتماعی در اروپا، عصر روشنگری و ویژگیهای آن، انقلاب فرانسه، اروپا در قرن نوزدهم، نظام سیاسی در بریتانیا، تحولات روسیه تزاری، جمهوری دوم فرانسه و شورش خونین، ظهور «ایسمها» و ایدئولوژیها، تحولات جهان در قرن بیستم، وقوع جنگ جهانی اول، جهان در آستانه جنگ دوم، تحلیلی بر تحولات غرب پرداخته است.
شیخالاسلامی در این کتاب به وقوع دو جنگ ویرانگر جهانی اشاره میکند: «در دهه دوم قرن بیستم بر اساس مطامع استعماری رژیمهای قدرتمند و امپریالیستی حاکم بر اروپا و بر مبنای تئوری داروینیسم اجتماعی جنگ جهانی اول در سال ۱۹۱۴ به مدت چهار سال اتفاق افتاد. جنگ جهانی اول را امپراتوری آلمان(تحت رهبری ویلهلم دوم) که از به دست آوردن مستعمرات در جهان عقب افتاده بود، آغاز کرد. طبق برخی برآوردها در این جنگ حدود چهل میلیون نفر از نفوس عالمیان را –اعم از تلفات جنگ و بیماری و قحطی ناشی از آن- به کام مرگ کشانده شدند. در نهایت این جنگ به تجزیه برخی کشورها و تاسیس نظامهای جدید انجامید. دولت تازهنفس آمریکا تحت رهبری بورژوازی که در سازمان فراماسونی خاص خود متمرکز بود تا این زمان یک کشور بدهکار به شمار میآمد ولی بر اثر جنگ جهانی به یک دولت قدرتمند و طلبکار تبدیل شد، اما نتوانست در اداره جهان نقش موثری بازی کند.
در روسیه هم بلشویکهای متمرکز در حزب سوسیال دموکرات با ایدئولوژی مارکسیستی به رهبری لنین موفق شدند قدرت را در دست بگیرند و نظام کمونیستی مبتنی بر «دیکتاتوری پرولتاریا»(کارگران صنعتی) را تاسیس کنند. ظهور یک قدرت بزرگ که به لحاظ ایدئولوژیک نقطه مقابل نظامهای لیبرالیستی اروپا قرار داشت و همچنین نفوذ ایدئولوژی سوسیالیستی و کمونیستی در جهان سردمداران نظامهای لیبرالی را به وحشت انداخت و آنها را تا حدودی مجبور به تعدیل در رفتار خود و در عین حال برنامهریزی برای مقابله با آن نمود. از جمله اقداماتی که انگلیسیها انجام دادند و آمریکا هم در این کار شریک خود نمودند، تقویت فاشیسم نوظهور در مقابل غول شوروی بود. پس از جنگ جهانی اول با گذشت سالیانی چند گروهی از ناسیونالیستهای افراطی آلمان که در حزبی به نام «نازی» متمرکز شده بودند ایدئولوژی جدیدی به نام «فاشیسم» را تدوین کردند و از احساسات مردم آلمان استفاده نمودند تا شکست خود را در جنگ جهانی اول جبران کنند.
در میان آنها فردی به نام هیتلر جذابیت بیشتری یافته بود. با شکل گرفتن فاشیسم و گسترش آن به دیگر نقاط اروپا (حتی انگلستان) دول سرمایهداری فریب شعارهای ضد کمونیستی هیتلر را خوردند و به تقویت اقتصادی و صنعتی آلمان به خصوص در زمینه نظامی پرداختند تا به دست او شاخ غول شوروی را بشکنند. انگلستان و آمریکا علیرغم مخالفت دیگر کشورهای اروپائی توسعهطلبیهای هیتلر را نادیده گرفتند و در مقابل ضمیمه کردن اتریش به آلمان و تجاوز به لهستان سکوت نمودند. هیتلر که ارتشی قدرتمند در ابعاد زمینی، دریائی و هوایی تشکیل داده و این ارتش به اختراعات جدیدی در تولید توپهای سنگین و بمبهای هوایی دست یافته بود، اقدام به یک تهاجم سراسری برقآسا کرد و درصدد تسلط بر تمام جهان برآمد و حتی به کشورهای اروپایی تقویتکننده خود نیز حمله برد و پیروزیهای مقطعی شگرفی به دست آورد.
در جریان جنگ جهانی دوم که فاشیسم هیتلری به راه انداخت حدود ۶۰ میلیون نفر به کام مرگ رفتند. سردمداران آمریکا و انگلستان که با هجوم غافلگیرانه آلمان و متحدانش مواجه شده بودند، ناچار با رژیم کمونیستی شوروی متحد شدند تا جلوی پیشرویهای هیتلر را بگیرند. این گروه از کشورها که به نام «متفقین» شناخته میشوند سرانجام موفق شدند ارتش نازی را که در آستانه تصرف تمام جهان بود، شکست دهند. این پیروزی البته به تقویت شوروی منتهی شد و استالین رهبر این قدرت موفق گردید از خلا ایجادشده بهرهبرداری کند و اروپای شرقی را به تصرف خود درآورد. به همین جهت حتی در برخی کشورهای آسیایی نیز نظام کمونیستی برپا شد. پس از این جنگ، بر ویرانههای دو قدرت سابق یعنی بریتانیا و فرانسه دو بلوک قدرتمند جدید یعنی امپریالیسم آمریکا و روسیه شوروی به منصه ظهور رسیدند. بلوک سرمایهداری همانند گذشته با ایدئولوژی لیبرالیستی این بار تحت رهبری دولت آمریکا به حیات خود ادامه داد.»
در کل این کتاب مروری است اجمالی بر تحولات مهم تاریخی جهان تا پایان جنگ جهانی دوم که آشنایی اجمالی با تحولات جهان غرب و تا حدودی تاریخ معاصر خاورمیانه را به خواننده میدهد. فهرست اعلام نیز در پایان کتاب قرار گرفته است.
کتاب «گذری بر تاریخ تحولات غرب از قرون اولیه تا نیمه قرن بیستم» تالیف بهاءالدین شیخالاسلامی با ۴۲۴ صفحه، شمارگان ۵۰۰ نسخه و بهای ۴۳۰ هزار تومان از سوی انتشارات ذکر منتشر شد.
نظر شما