سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): در بسیاری از مناطق روستایی و کمتر برخوردار، دسترسی به برنامههای متنوع فرهنگی برای کودکان و نوجوانان با محدودیتهایی همراه است؛ محدودیتهایی که گاه نه از کمبود علاقه؛ بلکه از نبود امکانات و برنامههای مستمر ناشی میشود. در چنین شرایطی، کتابخانه میتواند نقشی فراتر از یک فضای مطالعه داشته باشد و به کانونی برای شکلگیری فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی تبدیل شود.
کتابخانه ملاصدرا در روستای کاغه از توابع شهرستان دورود، نمونهای از همین نگاه است؛ کتابخانهای که تلاش کرده با استفاده از ظرفیت مناسبتهای ملی و مذهبی و طراحی برنامههای متنوع، کودکان و نوجوانان روستا را بیش از گذشته با خود همراه کند.
جمیله هاشمی، کتابدار این کتابخانه، با برگزاری مجموعهای از برنامههای فرهنگی، قصهگویی، جمعخوانی و مسابقات هنری، تلاش کرده است فضای کتابخانه را از یک محیط صرفاً مطالعاتی به پاتوقی فرهنگی برای کودکان و نوجوانان تبدیل کند.
در این میان، قصهگویی یکی از ابزارهای مؤثر برای نزدیک کردن کودکان به کتاب بوده است. اخیراً نیز همزمان با میلاد پیامبر اکرم(ص)، برنامه قصهگویی با محوریت کتاب «تولد؛ قصههایی از حضرت محمد(ص)» اثر محمدرضا سرشار و منتشرشده توسط انتشارات قدیانی برگزار شد؛ برنامهای که با استقبال خوب کودکان روستا همراه شد.
قصهگویی برای کودکان تنها شنیدن یک داستان نیست؛ فرصتی برای تخیل، پرسشگری و شکلگیری ارتباط عاطفی با شخصیتها و مفاهیم داستان است. انتخاب موضوعات متناسب با مناسبتهای مذهبی نیز این امکان را فراهم میکند که مفاهیم دینی و اخلاقی، در قالبی جذاب و متناسب با گروه سنی کودکان ارائه شود.
در کنار قصهگویی، جمعخوانی نیز بخش دیگری از برنامههای کتابخانه ملاصدرا بوده است. کتابهای «سبد سبد آرزو» و «قصههایی از زندگی امام جعفر صادق(ع)» نوشته مسلم ناصری و منتشرشده از سوی انتشارات بهنشر، از جمله آثاری هستند که در این برنامهها مورد استفاده قرار گرفتهاند.
جمعخوانی، برخلاف مطالعه فردی، کودکان را وارد یک تجربه مشارکتی میکند؛ آنها میخوانند، گوش میدهند، درباره داستان صحبت میکنند و برداشت خود را با دیگران به اشتراک میگذارند. همین فرایند میتواند به تقویت مهارت خواندن، بیان دیدگاه و اعتمادبهنفس کودکان کمک کند.
اما فعالیتهای کتابخانه به خواندن و شنیدن محدود نمانده و هنر نیز به عنوان زبانی برای ارتباط کودکان با کتاب مورد توجه قرار گرفته است. برگزاری مسابقات نقاشی با الهام از محتوای کتابهای مختلف، فرصتی برای آن فراهم کرده تا کودکان و نوجوانان روستا برداشت شخصی خود از داستانها و شخصیتها را با زبان تصویر بیان کنند.
این پیوند میان کتاب و هنر، از یک سو مطالعه را برای کودکان جذابتر میکند و از سوی دیگر، امکان بروز خلاقیت و تخیل آنها را فراهم میسازد. در واقع، کتاب پس از پایان خوانش، در ذهن کودک ادامه پیدا میکند و در قالب یک نقاشی، ایده یا روایت تازه بازتاب مییابد.
کتابدار؛ حلقه اتصال کتابخانه و کودک
تجربه کتابخانه ملاصدرا بیش از هر چیز نشاندهنده اهمیت نقش کتابدار در فعالسازی ظرفیتهای فرهنگی کتابخانههای روستایی است. در مناطقی که امکانات فرهنگی محدودتر است، کتابدار میتواند با شناخت مخاطبان خود و استفاده خلاقانه از ظرفیت مناسبتها، کتابخانه را به محیطی پویا و جذاب تبدیل کند.
برنامههایی از این دست، زمانی اثرگذاری بیشتری پیدا میکنند که کودک کتابخانه را نه فقط محلی برای مطالعه، بلکه فضایی برای دیدار با دوستان، شنیدن قصه، بازی، نقاشی، گفتوگو و تجربههای تازه بداند. این تغییر نگاه، میتواند نخستین گام برای تبدیل مراجعه مقطعی کودکان به حضور مستمر و شکلگیری عادت مطالعه باشد.
از سوی دیگر، استفاده از مناسبتهای ملی و مذهبی، فرصتی برای پیوند دادن محتوای کتابها با زندگی و تجربه روزمره کودکان فراهم میکند. چنین رویکردی میتواند از مناسبتها به عنوان نقطه شروعی برای معرفی کتاب، ایجاد گفتوگو و تشویق کودکان به مطالعه استفاده کند.
از یک کتابخانه روستایی تا یک پاتوق فرهنگی
آنچه در کتابخانه ملاصدرا در روستای کاغه اتفاق افتاده، تصویری کوچک اما قابل تأمل از ظرفیت کتابخانههای روستایی در توسعه فرهنگی است. تجربه این کتابخانه نشان میدهد برای ایجاد یک فضای فرهنگی اثرگذار، همیشه نیاز به امکانات گسترده و پرهزینه نیست؛ گاهی یک کتابدار خلاق، مجموعهای از کتابهای مناسب و برنامهای منظم میتواند زمینه شکلگیری یک جریان فرهنگی را فراهم کند.
قصهگویی، جمعخوانی و مسابقات هنری، در ظاهر برنامههایی ساده هستند، اما در کنار یکدیگر میتوانند زنجیرهای از ارتباط میان کودک، کتاب، کتابخانه و جامعه محلی ایجاد کنند؛ زنجیرهای که نتیجه آن تنها افزایش مراجعه به کتابخانه نیست، بلکه شکلگیری خاطرهای خوش از کتاب و مطالعه در ذهن کودکان است.
در نهایت، کتابخانه ملاصدرا در کاغه یادآور این نکته است که توسعه فرهنگ مطالعه تنها با افزایش تعداد کتابها یا تجهیز فضاهای مطالعاتی محقق نمیشود؛ کتاب زمانی در زندگی کودک جای میگیرد که به تجربهای شیرین، اجتماعی و خلاقانه تبدیل شود.
کودکان روستای کاغه حالا کتابخانهای دارند که میتوانند در آن نه تنها کتاب بخوانند؛ بلکه قصه بشنوند، با هم بخوانند، نقاشی بکشند، خیالپردازی کنند و بخشی از دنیای خود را با دیگران به اشتراک بگذارند. شاید همینجا، در یک کتابخانه روستایی، نخستین قدمهای نسل آینده برای دوستی با کتاب برداشته شود.
نظر شما