سرویس استان‌های خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): کتابخانه‌ای که به جای انتظار برای آمدن مخاطب، خود راهی جاده می‌شود؛ هر روز به دو روستا می‌رود و کتاب، قصه و برنامه‌های فرهنگی را به کودکانی می‌رساند که شاید دسترسی آسانی به کتابخانه ثابت نداشته باشند.

مریم داودیان، نخستین کتابدار سیار زن نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور محسوب می‌شود که نزدیک به سه سال است مسئولیت این کتابخانه را بر عهده دارد.

مریم داودیان در گفت‌وگو با خبرنگار ایبنا در کرمان درباره فعالیت کتابخانه سیار شهرستان رفسنجان گفت: این کتابخانه به ۹ روستای شهرستان رفسنجان شامل عباس‌آباد، شهرک عباس‌آباد، بهجت‌آباد، دئفه رضویی، احمدآباد، حسین‌آباد و تقی‌آباد و همچنین دو روستای لطف‌آباد و گیتی‌آباد در شهرستان انار خدمات ارائه می‌دهد.

وی افزود: معمولاً هر روز به دو روستا مراجعه می‌کنیم و کتابخانه در محل‌هایی مانند مسجد یا خانه بهداشت مستقر می‌شود تا دسترسی اهالی به آن راحت‌تر باشد. کودکان، نوجوانان و بزرگسالان می‌توانند عضو کتابخانه شوند، کتاب مورد علاقه خود را انتخاب کنند و آن را به خانه ببرند.

داودیان با اشاره به اینکه قفسه‌های کتابخانه سیار حدود چهار هزار منبع را در خود جای داده است، ادامه داد: منابع کتابخانه موضوعات مختلفی را شامل می‌شود؛ از تاریخ، فلسفه، ادبیات و شعر گرفته تا روانشناسی، داستان، رمان و کتاب‌های کودک و نوجوان.

این کتابدار سیار درباره برنامه‌های فرهنگی کتابخانه نیز بیان کرد: فعالیت ما فقط امانت دادن کتاب نیست، نقاشی و رنگ‌آمیزی، قصه‌خوانی، جمع‌خوانی و تهیه روزنامه دیواری با موضوعات علمی، مذهبی و فرهنگی از جمله برنامه‌هایی است که برای کودکان اجرا می‌کنیم.

وی گفت: در مناسبت‌های مختلف ملی و مذهبی نیز در کنار مردم روستا حضور داریم و برنامه‌های فرهنگی متناسب با مناسبت برگزار می‌کنیم؛ از راهپیمایی‌های ۲۲ بهمن و ۱۳ آبان گرفته تا مراسم تاسوعا و عاشورا، شهادت حضرت زینب(س) و یادواره‌های شهدا.

داودیان درباره روند یک روز کاری خود توضیح داد: روز کاری من قبل از رسیدن به روستا شروع می‌شود، ابتدا کتاب‌هایی را که قرار است همراه داشته باشیم انتخاب می‌کنم؛ کتاب‌هایی که کودکان بیشتر دوست دارند، کتاب‌های تازه‌رسیده و آثاری که متناسب با نیاز و علاقه اعضا هستند.

وی افزود: بعد قفسه‌ها را مرتب می‌کنم و کتابخانه برای حرکت آماده می‌شود، معمولاً از قبل با بچه‌ها هماهنگ می‌کنیم که در ساعت مشخصی به محل استقرار کتابخانه بیایند و کتاب مورد نظرشان را انتخاب کنند.

داودیان ادامه داد: وقتی به روستا می‌رسیم، بچه‌ها منتظر هستند، کتاب انتخاب می‌کنند، درباره کتاب‌هایی که قبلاً خوانده‌اند صحبت می‌کنند و در برنامه‌های فرهنگی شرکت می‌کنند، برای من دیدن همین علاقه بچه‌ها یکی از مهم‌ترین بخش‌های این کار است.

خانم کتابدار سیار، من دوست دارم کتابم را برای شما تعریف کنم!

وی یکی از خاطرات شیرین خود از فعالیت در کتابخانه سیار را مربوط به یک کودک کلاس اولی دانست و گفت: در یکی از روستاها خانواده‌ای که با کتابخانه‌های عمومی آشنایی داشتند، مرتب برای گرفتن کتاب مراجعه می‌کردند، پسرشان که کلاس اول بود، علاقه زیادی به کتاب داشت.

داودیان افزود: او کتاب می‌گرفت، با علاقه می‌خواند و بعد از طریق پیام‌رسان برای من پیام صوتی می‌فرستاد و درباره کتابی که خوانده بود توضیح می‌داد، همیشه می‌گفت «خانم کتابدار، من لذت می‌برم وقتی کتابی رو می‌خونم برای شما هم تعریفش کنم تا بدونید امروز اون کتاب رو خوندم».

وی ادامه داد: شاید برای یک بزرگسال تعریف کردن یک کتاب اتفاق بزرگی نباشد، اما برای یک کودک کلاس اولی که تازه وارد دنیای خواندن شده، همین موضوع می‌تواند شروع یک رابطه جدی با کتاب باشد.

این کتابدار سیار همچنین به خاطره‌ای درباره یکی دیگر از اعضای کتابخانه اشاره کرد و گفت: «امیر» علاقه زیادی به ساختن وسایل الکترونیکی داشت و همیشه درباره وسایل مختلف سؤال می‌کرد. چند کتاب مرتبط با علاقه‌اش را به او معرفی کردم و او یکی دو کتاب را با خودش به خانه برد.

داودیان ادامه داد: چند هفته از او خبری نشد تا اینکه یک روز دوباره به کتابخانه آمد؛ اما این بار یک رادیوی کوچک دست‌ساز همراهش بود. با هیجان شروع کرد به توضیح دادن که چگونه آن را ساخته است.

وی افزود: او کتاب‌هایی را که گرفته بود خوانده و از چیزهایی که یاد گرفته بود برای ساختن رادیو استفاده کرده بود، برای من این اتفاق نشان داد که کتاب فقط چیزی نیست که خوانده شود و دوباره به قفسه برگردد؛ گاهی یک کتاب می‌تواند باعث شود کودک چیزی را در زندگی واقعی تجربه و خلق کند.

کتابخانه سیار و کشف استعداد کودکان روستا

داودیان با تأکید بر اینکه هدف کتابخانه سیار فقط افزایش تعداد کتاب‌های خوانده‌شده نیست، اظهار کرد: ما در روستاها با کودکان مختلفی مواجه می‌شویم؛ کودکی که به داستان علاقه دارد، کودکی که نقاشی می‌کشد و کودکی که به ساختن وسایل علاقه‌مند است؛ اگر فرصت مناسبی در اختیار آنها قرار بگیرد، ممکن است استعدادهایی در آنها دیده شود که پیش از آن کسی متوجه‌شان نشده باشد.

وی ادامه داد: کتابخانه سیار تلاش می‌کند این فرصت را برای کودکان روستا فراهم کند تا محل زندگی آنها باعث نشود از امکانات فرهنگی محروم بمانند، به نظر من عدالت فرهنگی یعنی کودک روستا هم بتواند به کتاب و فعالیت فرهنگی دسترسی داشته باشد، همان‌طور که یک کودک در شهر به کتابخانه دسترسی دارد.

این کتابدار درباره نقش معلمان و خانواده‌ها در افزایش علاقه کودکان به مطالعه گفت: همکاری معلمان مدارس روستا برای ما بسیار مهم است.

وی افزود: در روستای بهجت‌آباد، معلمان کودکان را به مطالعه تشویق می‌کنند، در جمع‌خوانی‌ها همراه بچه‌ها هستند و از آنها می‌خواهند کتابی را که خوانده‌اند برای دیگران تعریف کنند.

داودیان افزود: حتی برای کودکانی که کتاب بیشتری می‌خوانند، تشویق و جایزه در نظر گرفته می‌شود. تقریباً هر هفته بچه‌ها کتابی انتخاب می‌کنند و هفته بعد که کتاب را برمی‌گردانند، درباره آن صحبت می‌کنند.

وی تأکید کرد: وقتی کتابدار، معلم و خانواده در کنار هم باشند، نتیجه فعالیت کتابخانه بسیار بهتر خواهد بود.

داودیان درباره ارتباط اعضا با کتابخانه خارج از زمان حضور خودرو در روستا نیز گفت: اعضا از طریق پیام‌رسان‌هایی مانند روبیکا و بله و همچنین صفحه اینستاگرام کتابخانه با ما در ارتباط هستند و می‌توانند درخواست کتاب بدهند.

وی افزود: اگر کتاب مورد نظر در مجموعه کتابخانه موجود نباشد، تلاش می‌کنیم آن را از کتابخانه مادر یا حتی از منابع شخصی تهیه کنیم و در اختیار عضو قرار دهیم، تمدید کتاب، هماهنگی برای تحویل و درخواست کتاب جدید نیز از همین طریق انجام می‌شود.

این کتابدار درباره سابقه فعالیت خود گفت: پیش از فعالیت در کتابخانه سیار، حدود ۱۸ سال در کتابخانه عمومی شهر کشکویه، کتابخانه «مریم محمدی‌نژاد»، خدمت کردم و نزدیک به سه سال است که وارد حوزه کتابداری سیار شده‌ام.

داودیان ادامه داد: کار در کتابخانه سیار با کتابخانه ثابت تفاوت زیادی دارد، اینجا محل کار من هر روز می‌تواند یک روستای جدید باشد و باید با شرایط مختلف جاده، گرمای تابستان، سرمای زمستان و گاهی شرایط نامساعد جوی کنار بیایم.

وی با اشاره به دشواری‌های این کار اظهار کرد: برای یک کتابدار زن، بعضی از این مسیرها می‌تواند سخت‌تر باشد؛ اما وقتی به روستا می‌رسیم و بچه‌ها را می‌بینیم که منتظر کتابخانه هستند، خستگی مسیر کمتر می‌شود.

داودیان گفت: وقتی کودکی با ذوق کتابی را انتخاب می‌کند یا هفته بعد با علاقه برای پس دادن کتاب و گرفتن کتاب جدید برمی‌گردد، احساس می‌کنم این مسیر ارزش رفتن دارد، پشت هر کیلومتر جاده، کودکی منتظر رسیدن کتاب است.

نشان «همخوان» برای کتابخانه سیار رفسنجان

وی با اشاره به یکی از دستاوردهای این کتابخانه گفت: کتابخانه سیار شهرستان رفسنجان سال گذشته همزمان با هفته کتاب و کتابخوانی موفق به دریافت نشان «همخوان» شد.

داودیان هدف اصلی فعالیت خود را ترویج فرهنگ کتاب و کتابخوانی و ایجاد دسترسی عادلانه به خدمات فرهنگی دانست و گفت: دوست دارم کودکان، نوجوانان و بزرگسالانی که به دلیل محل زندگی خود دسترسی آسانی به کتابخانه ندارند، بتوانند کتاب را تجربه کنند.

وی در پایان گفت: برای من کتابخانه سیار فقط یک خودرو با چند قفسه کتاب نیست. ما کتاب را به روستا می‌بریم، اما در کنار آن فرصت خواندن، یادگیری، گفت‌وگو و کشف استعداد را هم می‌بریم، مهم است که کودک روستا بداند دنیای کتاب و دانایی فقط متعلق به شهرها نیست.