محمد ممیت الرشید در گفتوگو با خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) با اشاره به برگزاری سمینار «۱۰۵ سال فعالیت گروه زبان و ادبیات فارسی: دستاوردها و چشماندازها» در دوم ژوئیه (۱۱ تیر ۱۴۰۵) با حضور سفیر جمهوری اسلامی ایران و رایزن فرهنگی ایران در بنگلادش و به میزبانی دانشگاه داکا، گفت: با وجود چالشهای موجود، امیدواریم برگزاری این همایش با حضور مسئولان جمهوری اسلامی ایران به تحقق هرچه سریعتر چشماندازهای پیشرو کمک کند. در زمینههای مختلف آموزش زبان و ادبیات فارسی نیز لازم است با همکاری ایران فعالیتهای بیشتری انجام شود و در این مسیر، جامعهپذیری از اهمیت ویژهای برخوردار است.
وی همچنین با اشاره به اینکه دانشگاه داکا در یکم جولای سال ۱۹۲۱ میلادی تاسیس شده و فعالیت خود را آغاز کرده، گفت: درمورد بنیانگذاران و دستاندرکاران اصلی تاسیس این دانشگاه چند شخصیت کلیدی نقش داشتهاند. لرد هادینج که در آن زمان نایبالسلطنه هند بریتانیا بود در دوم فوریه ۱۹۱۲ پیشنهاد تاسیس این دانشگاه را مطرح کرد و نواب بهادر سید نواب علی چودری نیز از دیگر چهرههای موثر در تاسیس این دانشگاه بود. این دانشگاه فعالیت خود را با هشت گروه آغاز کرد که یکی از آنها گروه زبان فارسی بوده و اکنون این گروه در کنار ۸۰ گروه دیگر در حال خدمترسانی فرهنگی و آموزشی است.
ممیت الرشید با بیان اینکه سال ۱۹۷۱ با استقلال بنگلادش شاهد رونق هرچه بیشتر گروه زبان فارسی دانشگاه داکا شدیم، افزود: از سال ۱۹۷۱، دوازده استاد اعزامی از استادان و نویسندگان شاخص ایرانی از جمله سیروس شمیسا، احمد تمیمداری و نعمتالله ایرانزاده از ایران به این دانشگاه آمدهاند و نقش موثری را در ارتقای سطح آموزشی دانشجویان ایفا کردهاند. اکنون در این گروه ۳۷۳ دانشجو در مقاطع کارشناسی تا دکترا مشغول تحصیل هستند و تاکنون شش مجله علمی و پژوهشی چاپ کردهایم و نشریه هفتم نیز به زودی تاسیس خواهد شد.
مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه داکا همچنین گفت: خوشبختانه دانشجویان این گروه در حوزه ترجمه فعالیت خوبی دارند که از جمله دستاوردهای آنها میتوان به ترجمه گزیدههایی از فیهمافیه و منطق الطیر ویژه کودکان اشاره کرد. استادان این دانشگاه نیز اهل تالیف و ترجمه هستند. از جمله محمد ابوالکلام سرکار که رئیس دانشکده علوم انسانی و استاد گروه زبان و ادبیات فارسی است، ۱۲ کتاب فارسی را به بنگالی ترجمه کرده و محمد عبدالصبور خان نیز که استاد گروه زبان و ادبیات فارسی است و از ایران جایزه بخش بینالمللی گرفته، ۳۰ کتاب ترجمه کرده است. غیر از من دو استاد دیگر از این دانشگاه یعنی سیفالاسلام خان (از دانشگاه تهران) و محمد محسنالدین میا (از دانشگاه فردوسی مشهد) از دانشگاههای ایران دکتری را دریافت کردهاند.
وی عنوان کرد: همچنین در دانشگاه راجشاهی ۲۵۰ دانشجوی زبان و ادبیات فارسی و ۱۵ استاد ثابت و یک استاد اعزامی داریم و در دانشگاه چیتاگونگ نیز ۲۰۰ دانشجو و هشت استاد داریم ولی زمینه تحقیقات در این دو دانشگاه کمتر فراهم است.
ممیت الرشید که از دانشآموختگان دانشگاه تربیت مدرس تهران است و با کتابهای تالیفی و ترجمههای خود توانسته نقش موثری در گسترش زبان فارسی در بنگلادش ایفا کند، با اشاره به اینکه زبان فارسی به مدت ۶۰۰ سال از ۱۲۰۳ تا ۱۸۳۷ میلادی، زبان فارسی شبه قاره بوده است، گفت: اکنون در کتابخانهها و مراکز مختلف نسخههای خطی فارسی زیادی نگهداری میشوند و کتابهایی مثل بوستان، گلستان و تذکرهالاولیا در مدارس دینی و دانشگاهها تدریس میشوند. پدربزرگ و مادربزرگ من کاملا با زبان فارسی آشنایی دارند و میتوان گفت این زبان بخشی از میراث فرهنگی بنگلادش است.
وی همچنین با اشاره به برخی چالشهای موجود برای دانشجویان و دانشآموختگان بنگلادشی گفت: در سال ۲۰۱۲ آزمایشگاه زبان گروه، برای استفاده دانشجویان و استادان دایر و در زمان بحران کرونا تخریب شد. با پیگیریهای انجام شده و تشکیل جلسه با رایزنی فرهنگی ایران زمینه بازسازی این آزمایشگاه فراهم شده که امیدواریم بهزودی شاهد فعالیت دوباره آن باشیم.
این استاد زبان و ادبیات فارسی افزود: بیشتر کسانی که برای آموزش زبان فارسی وارد دانشگاههای بنگلادش میشوند از طریق آزمون ورودی و بر اساس رتبه خود و تا حدی غیراختیاری آمدهاند و البته تعدادی از آنها واقعا شور و شوق زبان فارسی را دارند و تا مقاطع بالا و اجرای پروژههای تحقیقاتی و ترجمه پیش میروند. متاسفانه زمینه استخدام و فعالیت تخصصی برای دانشآموختگان زبان فارسی وجود ندارد و اغلب تنها میتوانند از تحصیل خود در دانشگاه مشهور داکا برای پذیرفته شدن در آزمونهای استخدامی مراکز دولتی استفاده کنند. هر سال ۷۵ دانشجوی جدید وارد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه داکا میشوند که فرصت و امکانات کافی برای آموزش جامع آنها را نداریم ولی تلاش داریم با چاپ مجلههای تخصصی از جمله روزنامچه و تهیه کتابهای ترجمه گروهی با همکاری دانشجویان در ارتقای سطح دانش دانشجویان موثر باشیم. در این گروه با فرصت محدود آموزشی امکان زبانآموزی تخصصی چندان فراهم نیست و باید بخشی از فرصت هر دوره را به دروس زبانشناسی و کلیاتی چون تاریخ زبان نیز اختصاص دهیم.
وی همچنین بر ضرورت برگزاری دورههای آموزشی دستکم چهارماهه در ایران برای آموزش تخصصی استادان بنگلادشی و نیز حمایت مالی دانشجویان ممتازی که علاقهمند به سفر و تحصیل در ایران هستند تاکید کرد و گفت: نیکوست که هر سال یک دانشجوی ممتاز فارسی اهل کشور بنگلادش که میتواند در گسترش این زبان موثر باشد با حمایت سفارت و رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی بتواند با سفر به ایران از دورههای آموزشی و امکانات تحصیلی در این کشور استفاده کند. احیای دورههای دانشافزایی ویژه استادان بنگلادش نیز که با تعطیلی دهساله روبهرو شده میتواند گامی مفید در استفاده از دانش تخصصی مدرسان و استادان ایرانی باشد.
مدیرگروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه داکا با ابراز خرسندی از حضور سفیر و رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در سمینار «۱۰۵ سال فعالیت گروه زبان و ادبیات فارسی: دستاوردها و چشماندازها» گفت: اطمینان دارم برگزاری این سمینار فرصتی برای برطرفشدن چالشهای موجود و ارتقای سطح آموزش زبان فارسی در بنگلادش فراهم کرده و زمینه را برای گسترش همکاریهای علمی و آموزشی میان دو کشور مهیا خواهد کرد.
گزارش رویداد «۱۰۵ سال فعالیت گروه زبان و ادبیات فارسی: دستاوردها و چشماندازها» را در ایبنا بخوانید
به گزارش ایبنا، محمد ممیتالرشید سال ۱۳۹۷ از دانشگاه تربیت مدرس تهران مدرک دکتری خود را با نسخهخطی فارسی «گلدسته گلشن معانی» که مجموعهای از اشعار سراپانامه موجود در بخش نسخ خطی کتابخانه دانشگاه داکا است، دریافت کرد.
الرشید نقش بسیار مهمی در معرفی فرهنگ و سینمای ایران در بنگلادش ایفا کرده و مهمترین ترجمهها و آثار وی شامل ترجمه رمان مشهور «خمره» اثر هوشنگ مرادی کرمانی به زبان بنگالی و تألیف کتاب «کوچه و بازار ایران» به زبان بنگالی حاصل سفرها، مشاهدات و گفتوگوهای وی با اقشار مختلف مردم در دوران تحصیل در ایران است.
وی برای مخاطبان بنگلادشی، شش سریال محبوب تلویزیونی ایران از جمله «حضرت یوسف پیامبر»، «مردان آنجلس»، «مختارنامه»، «مریم مقدس»، «بشرت منجی» و «شهرزاد» و همچنین ۴۰ فیلم سینمایی ایرانی را از زبان اصلی فارسی به بنگالی ترجمه کرده و تاکنون ۱۲ فیلم از این ترجمهها به صورت نقد و بررسی و تحلیل سینمایی ایران با نگاهی به آثار بهترین فیلمسازان معاصر ایران به عنوان کتاب منتشر شده است.
به همت این نویسنده، در سال ۲۰۱۸م برای اولین بار در کشور بنگلادش فیلمبرداری فیلم ایرانی «شبی که ماه کامل شد» (به کارگردانی نرگس آبیار) انجام شد. وی بهعنوان مشاور بخش ایرانی فیلم مشترک ایران و بنگلادش «نیروانا/ Din the Day» و نیز فیلمنامهنویس و مشاور فیلم «فرشته/ دروغهای زیبا» با مشهورترین بازیگر بنگلادش جایا احسن ایفای نقش کرده است. فیلم «فرشته» تاکنون در جشنواره بینالمللی فیلم گُوا، هند (۲۰۲۳م)، ۴۲ دوره جشنواره بینالمللی فیلم فجر ایران (۲۰۲۴م) و جشنواره بینالمللی فیلم داکا، بنگلادش (۲۰۲۴م) به نمایش درآمده است. این فیلم در جشنواره فیلم فجر ایران به دلیل پیام انسانی خود موفق به دریافت جایزه شد. در سال ۲۰۱۸م، مستند «شرم بودا» (با موضوع روهینگا) که توسط این نویسنده از فارسی به بنگالی ترجمه شده و در ۳۶ دوره جشنواره فیلم فجر ایران به نمایش درآمد.
در سال ۲۰۲۳م، مقالهاش با عنوان «ترجمههای بنگالی رباعیات خیام و چالشهای آن» که در ایران منتشر شد، موفق به دریافت «جایزه شایستگی رئیس دانشکده برای اساتید ۲۰۲۵» در رده بینالمللی شد و وی تاکنون در کنفرانسها و سمینارهای متعددی در تایلند، ایران، سوریه، آذربایجان، چین و یونسکو در فرانسه به ارائه مقالاتی در زمینه موضوعات گوناگون زبان و ادبیات فارسی پرداخته است.
تاکنون ۲۰ عنوان کتاب در زمینههای مرتبط با فرهنگ و تمدن ایرانی و ۲۷ مقاله در کشورهای بنگلادش، اسپانیا، ایران، استرالیا، آذربایجان، هند، چین و فرانسه از وی منتشر شده که «دستور زبان ساده فارسی»، «فرهنگ و جشنهای عامیانه فارسی» و «دستور زبان فارسی» شهرت بیشتری دارند.
نظر شما