به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در قم، حجتالاسلام مصطفی پورمحمدی، رئیس مرکز اسناد انقلاب اسلامی در پانزدهمین همایش تاریخ شفاهی ایران با موضوع «فرهنگ و دین»، با مشارکت انجمن تاریخ شفاهی ایران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی و مرکز اسناد انقلاب اسلامی قم، در هتل فدک قم گفت: تاریخنویسی و تاریخگویی؛ یعنی اشاره، ارائه و روایت زندگی انسان؛ به عنوان برجستهترین مخلوق الهی. از این بابت تاریخ، جایگاه والایی دارد. جامعه بیتاریخ، جامعه بیحیات و هویت و بدون پیشینه، چشمانداز و مسیر است. این تاریخ است که جهت و مسیر میدهد.
وی افزود: در عرصه تاریخ شفاهی، علیرغم برخی کاستیها مثل خطای حافظه، پنهانکاریها، تأثیرپذیری از رخدادهای بعدی برای تحلیل پیشینه، گزینشی صحبت کردن، خودنمایی در بیان تاریخ، برجستهسازی و کوچکسازی در روایتها، تقریباً نظر غالب صاحبنظران حوزه تاریخ، این است که تاریخ شفاهی را نقطه قوتِ تاریخنگاری امروز میدانند. چون شاید تا حدودی، روایتِ تاریخ، منجمد و بسته باشد. اما زنده بودن و روحِ تاریخ، با تاریخ شفاهی است.
رئیس مرکز اسناد انقلاب اسلامی با رد این نگاه که تاریخ شفاهی، موضوعی فرعی و کماهمیت است، گفت: شاید برخی تصور کنند، در شرایطی که کشور با مسائل اقتصادی، سیاسی، امنیتی و جنگ روانی مواجه است، پرداختن به تاریخ شفاهی موضوعی حاشیهای محسوب میشود؛ در حالی که حقیقت دقیقاً برعکس است. امروز، مسئولیت ما ثبت و روایت دقیق حوادث است تا حقیقت رویدادهای تاریخی، برای نسلهای آینده باقی بماند. تاریخ شفاهی، تاریخنگاری و روایتگری نیز باید از این ظرفیتها بهره گیرند. اگر بتوانیم ابزارهای هوشمند را در خدمت ثبت و انتقال روایتهای تاریخی قرار دهیم، قدرت نرم کشور به شکل قابل توجهی افزایش خواهد یافت.
تاریخ شفاهی مکملِ پازلهایی از تاریخ معاصر است
غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با اشاره به سابقه فعالیت خود در حوزه تاریخ شفاهی اظهار کرد: من از حدود ۳۰ سال پیش، یعنی پیش از آنکه سازمان اسناد و کتابخانه ملی با یکدیگر ادغام شوند، در جریان فعالیتهای مرتبط با تاریخ شفاهی بودهام. در آن زمان، سازمان اسناد در بخشهای مختلف خود کار تاریخ شفاهی انجام میداد، اما کتابخانه ملی در این زمینه ساختار مشخصی نداشت. پس از ادغام در سال ۱۳۸۱، این حوزه در قالب بخشی تخصصی در معاونت مربوط پیگیری شد و امروز حجم قابل توجهی از مصاحبهها و فعالیتها در این حوزه در سازمان انجام شده است.
وی تاریخ شفاهی را مکملِ پازلهایی از تاریخ معاصر دانست و آن را بر جریانهای اجتماعی، مؤثر خواند و تصریح مرد: اغلب افراد باسابقه در نظام و انقلاب که حداقل از سال ۱۳۴۲ به بعد را درک کردهاند، خاطرات بسیار مهمی دارند و میتوانند، تاریخ جامعی از انقلاب اسلامی و نقش روحانیت را بیان کنند. خوشبختانه تاکنون کارهای خوبی انجام شده، ولی کارهای که حالا در حال اجراست، استانداردتر بوده و از تکنیکهای تاریخ شفاهی بهره بردهاند. ما هم در سازمان اسناد و پژوهشکده اسناد، در باب همافزایی و تبادل تجربیات، در خدمت عزیزان هستیم.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با تأکید بر اهمیت زمان در ثبت روایتهای شفاهی گفت: در موضوع تاریخ شفاهی، یکی از بدیهیترین اما مهمترین مسائل، «زمان» و «فرصت» است. فرصت از دست میرود و ما بارها دیدهایم کارهایی که بعدها با حسرت از آنها یاد میکنیم، اگر زودتر انجام میشد، نتایج بهتری داشت. گاهی این شانس و اقبال وجود داشته که کار در زمان مناسب انجام شود، اما در مواردی هم فرد مورد نظر بعد از مدتی از دنیا رفته یا دچار شرایطی شده که دیگر در دسترس نبوده است.
در تاریخ شفاهی، فرضیهها را به بوته راستیآزمایی میگذاریم
علی ططری، دبیر انجمن تاریخ شفاهی ایران نیز در این مراسم برگزاری ۶ پیشنشست، قبل از برگزاری همایش اصلی، یکی از دستاوردهای همایش «تاریخ شفاهی فرهنگ و دین» بود و برای اولین بار، حاشیه همایش از خودِ آن، جلو زده بود.
وی افرود: «وضعیتسنجی تاریخ شفاهی زنان در قم»، یکی از این نشستها بود که به میزبانی جامعهالزهرا برگزار و با استقبال خوبی روبرو شد. «فقه و تاریخ شفاهی»، «آرشیوها و کتابخانههای دیجیتال در عصر اطلاعات» و «فرضیهها در تاریخ شفاهی»، برخی دیگر از موضوعات مطرح شده در پیشنشستها بودند. بسیاری از پژوهشگران معتقدند که در تاریخ شفاهی، اصلاً فرضیه وجود ندارد. در حالی که پژوهش در همه شاخههای علوم انسانی، با فرضیه و پروپوزال تعریف میشود. در تاریخ شفاهی، فرضیهها را به تقابل در نشست میبریم. یعنی آنجا بحث میشود، فرضیهها را به بوته راستیآزمایی میگذاریم و با نگاه و دید، به جلسه مصاحبه نمیرویم.
ططری، با اشاره به بیستونهمین سال حیات انجمن تاریخ شفاهی و برگزاری پانزده همایش تاریخ شفاهی در طول این دوره، تأکید کرد: هر دوره از این همایش، با حمایت مراکز پژوهشی – تاریخی استانها برگزار شده و عقیده دارم که هر سال، باید به یک استان برویم و تمرکززدایی کنیم. همچنین شناسایی چهرههای جدید در حوزه تاریخ شفاهی در استانها از دیگر اهداف ما هستند و اعضای هیأت مدیره انجمن تاریخ شفاهی که به عنوان مدیر در سازمانهای مختلف مشغول فعالیت هستند، امکان حمایت غیرمستقیم از این پژوهشگران را دارند.
تنوع در تاریخ شفاهی قم، بسیار زیاد است
در بخش دیگری از این برنامه حجتالاسلام محمدحسین فروغی، رئیس مرکز اسناد انقلاب اسلامی قم و دبیر اجرایی پانزدهمین همایش تاریخ شفاهی ایران، بر اهمیت تولید روایت در شهر قم تأکید و تصریح کرد: در شهر قم، اتفاقات زیادی افتاده که بدون ثبت و ضبط، باقی ماندهاند. سازمانها و اداراتی در قم داریم که برای کار علمی و دانشگاهی، ارزشی قائل نیستند. یکی از دلایلی که طول ۵ سال اخیر، تاریخ شفاهی در قم شکل بهتری به خودش گرفته، حذف پدرها و قیّم مآبها از جریان تاریخ شفاهی و شکلگیری تاریخ شفاهی مستقل است.
وی ادامه داد: به جز تاریخ شفاهی روحانیت و تاریخ شفاهی نجف، تاریخ شفاهی هنرِ مستقل، تاریخ شفاهی فرشِ مستقل، تاریخ شفاهی اجتماعِ مستقل، تاریخ شفاهیِ بازار و تاریخ شفاهیِ فرش در قم، در حال اجرا هستند. این یعنی دلسوزها پای کار هستند.
فروغی بر اهمیت تشکیل حلقه تخصصی تاریخ شفاهی زنان در قم، تأکید کرد و گفت: فعالیت مجموعههای خصوصی در حوزه تاریخ شفاهی، حذف خط قرمزهای سلیقه ای در قم و برقراری ارتباط رفاقتی به جای رقابت، به بهتر شدنِ فضای تاریخ شفاهی قم کمک کرده است. تنوع در تاریخ شفاهی قم، بسیار زیاد است. در مرکز اسناد انقلاب اسلامی، نزدیک به ۱۸۰۰ ساعت تاریخ شفاهی هنر در قم، ضبط شده که بیشتر در مورد موسیقی، گرافیک، نویسندگی، تئاتر و نقاشی است. قم، شهر بیروایتی است و وقتی با این روایتها مواجه شدیم، تعجب کردیم که چرا این روایتها ثبت و ضبط نشدهاند. مرکز اسناد انقلاب اسلامی، آمادگی همافزایی و همکاری با تمامی سازمانهای فعال در حوزه تاریخ شفاهی در قم را دارد.
به گزارش ایبنا؛ در پایان این بخش از همایش از کتاب «مجموعه مقالات پانزدهمین همایش تاریخ شفاهی ایران»، «آقای مدیر»؛ تاریخ شفاهی سید عباس اسماعیلی طبا، «مشق زندگی»؛ شعر و نویسندگی به روایت حجتالاسلام جواد محدثی و «آقای معلم»؛ نمایش و موسیقی به روایت استاد حسین نوروزیان رونمایی شدند.
نظر شما