مجید بدرکوهی، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب را در شرایط جنگ تحمیلی، ازجمله اتفاقات قابل توجه برای حوزه نشر دانست و بیان کرد: در چنین فضایی، هر برنامهای که بتواند به ناشران، کتابفروشان و مجموعه صنعت نشر کمک کند، ارزشمند است و باید به آن توجه کرد؛ اما نمایشگاه کتاب، چه در قالب فیزیکی و چه در شکل مجازی، همیشه با مسائل و دشواریهای خاص خودش همراه بوده است.
نگاه یک جانبه نباشد
وی با اشاره به تجربه کاری خود در سه حوزه انتشارات، کتابفروشی و پخش کتاب، افزود: از نگاه من، شکل اصولی کار این است که ناشر، کتاب را برای معرفی و عرضه به نمایشگاه بیاورد، اما فروش اصلی و جریان طبیعی توزیع در کتابفروشیها و شبکه پخش ادامه پیدا کند. وقتی نمایشگاه به شکلی برگزار میشود که عملاً کتابفروش و توزیع کننده از چرخه کنار گذاشته میشوند، این موضوع در بلندمدت برای کل زنجیره نشر مشکلساز میشود؛ البته در مقاطعی طرحهایی برای حمایت از کتابفروشان اجرا شد، اما آن طرحها هم خالی از اشکال نبود و نتوانستند همه بخشها را بهطور متوازن پوشش دهند.
بدرکوهی، با تأکید بر اینکه نبود یک الگوی منسجم برای حمایت همزمان از ناشر، کتابفروش و پخشکننده یکی از ضعفهای جدی این حوزه است، ادامه داد: متأسفانه هنوز طرحی وجود ندارد که همه اجزای این چرخه را به یک اندازه در نظر بگیرد. اگر واقعاً بخواهیم به صنعت نشر کمک کنیم، باید کتابفروشان هم در این جریان دیده شوند، نه اینکه هر بار بخشی از این زنجیره حذف شود. میتوان نمایشگاههای استانی را تقویت کرد، کارمزدهای ثبتنام در نمایشگاههای فیزیکی یا مجازی را کاهش داد. مهم این است که نگاه، یکجانبه نباشد.
وی با اشاره به نگاه دیدگاه برخی ناشران درباره حضور کتابفروشان در نمایشگاه، گفت: برخی ناشران به حضور کتابفروشان در نمایشگاه انتقاد دارند، چون خودشان با مشکلات زیادی روبهرو هستند. ناشر ممکن است کتابی را با زحمت فراوان چاپ کند، اما کتابفروشیهای معدودی آن را بخواهند یا اصلاً سراغش نروند، چون برایشان بهصرفه نیست که کتابهای کمفروش را در ویترین نگه دارند. همین مسئله موجب میشود که ناشر احساس کند تنها جایی که میتواند آثارش را مستقیم عرضه کند، همین نمایشگاه است.
مدیر انتشارات ماهریس، با بیان اینکه تجربه حضور در نمایشگاه برای ناشران، در مجموع تجربهای پرُفروش و اثرگذار بوده، افزود: براساس تجربهای که طی سالها شرکت در این رویداد داشتهام، میگویم نمایشگاه همیشه برای ناشر بازار خوبی است و نبودش میتواند ضرر ایجاد کند. یعنی با همه مشکلاتی که در این سالها وجود داشته، باز هم این رویداد در نهایت نمره قبولی میگیرد. اما اگر بخواهیم واقعبین باشیم، شاید بهتر باشد به سمتی برویم که نمایشگاه فیزیکی در این شکل فعلی کمکم کنار برود و برگزاری نمایشگاه مجازی، نه فقط در شرایط بحرانی بلکه بهصورت دائمی، جایگزین شود؛ چون دستکم بسیاری از هزینهها کاهش پیدا میکند و فشار کمتری به بدنه نشر وارد میشود.
ضربه بر پیکر نشر
بدرکوهی، با اشاره به هزینههای زیاد برگزاری نمایشگاه حضوری، بیان کرد: واقعیت این است که در نمایشگاه فیزیکی، میلیاردها تومان هزینه میشود، اما در نهایت بازدهی، آنطور که باید نیست. اگر همین هزینهها با برنامهریزی دقیقتری در مسیر حمایت از صنعت نشر صرف شود، نتیجهاش میتواند بسیار بهتر باشد؛ هم کتاب ارزانتر به دست مردم میرسد و هم منابع مالی بهجای صرف شدن در امور جانبی، مستقیم به تولید و توزیع کتاب کمک کند. ضمن اینکه در نمایشگاه، ناشران معدودی هستند که کتابهای با کیفیت عرضه میکنند و بیشتر با کتابهای کپی و بازاری روبهرو هستیم.
بدرکوهی، با انتقاد از روند افزایشی قیمت مواد اولیه و کاهش قدرت خرید مردم، گفت: سؤال اصلی این است که کتاب با این شرایط چطور باید تولید و قیمتگذاری شود تا به دست مخاطب برسد؟ فشار قیمت کاغذ و سایر ملزومات، ضربه بسیار زیادی به چرخه نشر وارد کرده است. متأسفانه هم این افزایش قیمتها مدام ادامه دارد و در عین حال، واکنش و اعتراض جدی و آشکاری هم نسبت به این وضعیت کمتر دیده میشود.
وی با ابراز نگرانی از این وضعیت بر همه حلقههای زنجیره نشر، افزود: واقعاً بابت این شرایط نگران مصرفکننده، کتابفروش، توزیعکننده و حتی خود ناشر هستم، چون در نهایت همه دارند آسیب میبینند. ناشرانی مثل «ماهریس» که حاضر نیستند مدام قیمتها را زیاد کنند، در عمل بیشتر ضرر میکنند. وقتی کتابی با قیمت فعلی فروخته میشود، بعد از آن که بخواهیم آثار جدیدی را جایگزین کنیم، با سختیهای زیادی روبهرو میشویم؛ چون تأمین دوباره هزینهها اصلاً ساده نیست.
هزینه پست باری بر دوش ناشر
بدرکوهی، همچنین درباره افزایش هزینههای پست، بیان کرد: یکی از مسائلی که در هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب خودش را بسیار جدی نشان میدهد، هزینههای پست است. قیمتها بهقدری زیاد شده که برای ارسال درون شهری بهجای پست، از پیک استفاده میکنیم چون برایمان مقرونبهصرفهتر است.
وی ادامه داد: در نمایشگاه مجازی کتاب، علاوهبر اینکه باید تخفیف اعمال شود، هزینه پست هم بر عهده ناشر است. مگر سود یک کتاب چقدر است؟ در کنار این موارد، افزایش قیمت خدمات پستی هم واقعاً نگران کننده است. گاهی گفته میشود افزایش قیمتها حدود ۷۰ درصد بوده، اما وقتی در عمل، با انواع تغییرات و اصلاحات روبهرو میشویم، میبینیم رقم نهایی از چیزی که اعلام میشود هم بیشتر درمیآید. مثلا شرایط پست عادی، برداشته شده و فقط پست پیشتاز قبول میکنند. سایز پاکتها تغییر پیدا کرده و بعضا پست، سایزهای که اعلام کرده را هم قبول ندارند.
بدرکوهی، با اشاره به تفاوت قیمتها، افزود: پست هم مانند بقیه مجموعهها با گرانی درگیر شده، اما بعضی رفتارها واقعاً قابل قبول نیست. بهعنوان مثال، کارتن پستی سایز چهار توسط پست با قیمت زیادی فروخته میشود درحالی که خودم از بازار آزاد این کارتن را با قیمت بسیار کمتری تهیه کردهام. اینجاست که ناشر ناچار میشود مدام دنبال این باشد که چه چیزی را از کجا ارزانتر بخرد تا بتواند قیمت نهایی را برای مخاطب قابل پرداخت نگه دارد.
مدیر انتشارات ماهریس، بیان کرد: ناشر مجبور است کتاب را طوری قیمتگذاری کند که بتواند از پس همه هزینهها بربیاید؛ اما واقعیت این است که در این وضعیت، مخاطب زیر فشار قرار میگیرد و فاصلهاش با کتاب بیشتر میشود. این اتفاقی نیست که برای آینده نشر خوشایند باشد.
نظر شما