شاهین فولادوند نویسنده و فعال ادبی و فرهنگی در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در ایلام گفت: امسال در نمایشگاه مجازی کتاب با سه اثر حضور دارم که هر کدام تجربهای متفاوت از زیست و نوشتن برای من بودهاند. نخست رمان «تنها جایی که نفس میکشم» که اخیراً از سوی نشر یکشنبه منتشر شده و اثری که از لحاظ فرم و موضوع،متفاوتترین اثر من هست. این رمان اجتماعی برای اولین بار به بحث هویتیابی و چالشهای آن در جامعه میپردازد.
اثر دوم، فیلمنامه «آدمک مخوف» از نشر زرین اندیشمند است که برای دومین سال در نمایشگاه حضور دارد. این کتاب تلاش میکند از دل یک روایت تصویری، به لایههای پنهانتر آدمی، مثل خشم، خشونت و ذهنیت انسان نزدیک شود.سومین اثر، کتاب «شب تلخ» است که سالها پیش توسط نشر روزگار منتشر شده و هم اینک در بستر پلتفرمهای طاقچه و کتابراه در دسترس مخاطبان قرار دارد. این اثر ماجرایی جنایی را روایت میکند که بیشتر بر فضای احساسی و تجربههای انسانیِ تلخ؛ اما واقعی متمرکز است و سالها بعد در قالب دیجیتال و نمایشگاه مجازی منتشر شده تا دسترسی مخاطبان گستردهتر باشد.
فولادوند با اشاره به نقش نمایشگاه مجازی کتاب در بالا بردن سرانه مطالعه کتاب در جامعه گفت: در این راستا نمایشگاه مجازی کتاب تا حدی مؤثر است، اما نباید از آن انتظار داشت که به تنهایی سرانه مطالعه را به شکل بنیادین افزایش دهد. نمایشگاه مجازی قبل از هر چیز، دسترسی به کتاب را آسانتر میکند. یکی از مهمترین اثرات مثبت نمایشگاه مجازی این است که خرید کتاب را از یک فرایند دشوار و پرهزینه به یک تجربه ساده تبدیل میکند. فردی که شاید برای رفتن به کتابفروشی یا نمایشگاه حضوری تردید دارد، در فضای مجازی با چند کلیک کتاب میخرد.
وی ادامه داد: این سهولت میتواند برای برخی افراد، به ویژه نسل جوان، نقطه شروع ارتباط با کتاب باشد. پس نمایشگاه مجازی در افزایش سرانه مطالعه، از این بعد مؤثر است که مانعهای خرید را کم میکند، مخاطب مردد را به خرید نزدیک و کتاب را وارد زندگی روزمره دیجیتال میکند؛ اما افزایش سرانه مطالعه، نیازمند عوامل عمیقتری است. سرانه مطالعه فقط با عرضه کتاب بالا نمیرود. مطالعه یک عادت فرهنگی است و شکلگیری آن به عوامل متعددی مثل نظام آموزشی، تربیت خانوادگی، کیفیت محتوای کتابها، وضعیت اقتصادی و اوقات فراغت وابسته است. بنابراین نمایشگاه مجازی میتواند زیرساخت دسترسی را تقویت کند، اما اگر جامعه درگیر بحران تمرکز، مشکلات معیشتی و ضعف فرهنگ مطالعه باشد اثر آن محدود میشود.
وی افزود: اگر همه خریدها به مطالعه کامل منتهی نشود، باز هم نمایشگاه مجازی یک اثر فرهنگی مهم دارد: این رویداد باعث میشود کتاب برای چند روز یا چند هفته، دوباره وارد گفتوگوی عمومی جامعه شود. مردم درباره کتاب حرف میزنند، فهرست میسازند، به دیگران پیشنهاد میدهند، در شبکههای اجتماعی از خریدهایشان میگویند. این «آشکارشدن کتاب» در فضای عمومی، خودش ارزشمند است و میتواند بهمرور میل به مطالعه را تقویت کند. پس بهطور کلی مهمترین دستاورد نمایشگاه مجازی کتاب، گسترش دسترسی، عدالت فرهنگی و آسانسازی خرید کتاب است.
وی ادامهداد : با این حال، اگر بخواهیم سرانه مطالعه واقعاً بالا برود،نمایشگاه مجازی باید در کنار سیاستهای آموزشی، ترویجی و فرهنگی قرار بگیرد؛ چون خرید کتاب یک مرحله است و کتابخوان شدن نیازمند مرحلهای عمیقتر خواهد بود.
فولادوند به آسیبهای برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب اشاره کرد و گفت:کتاب فقط یک کالا نیست؛ یک تجربه فرهنگی است. در نمایشگاه حضوری، مخاطب میان غرفهها راه میرود، کتابها را ورق میزند، با ناشر و نویسنده گفتوگو میکند و در یک فضای فرهنگی قرار میگیرد. این تجربه، بخشی از جذابیت کتاب است. در نمایشگاه مجازی این بُعد انسانی و حسی تا حد زیادی از بین میرود. در نتیجه: رابطه عاطفی مخاطب با کتاب کمتر میشود، کشف اتفاقی کتابها کاهش مییابد و هیجان فرهنگی نمایشگاه کمرنگ میشود.
وی افزود: یکی از چالشهای مهم فضای مجازی این است که مخاطب نمیتواند مثل نمایشگاه حضوری یا کتابفروشی، کتاب را دقیق لمس و بررسی کند. برای بسیاری از کتابها بهویژه آثار پژوهشی، ادبی، هنری و کودک، دیدن بخشی از صفحات، کیفیت چاپ، تصویرگری، جنس کاغذ و صفحهآرایی بسیار مهم است. در نمایشگاه مجازی، این ارزیابی ناقص میشود و ممکن است خریدهایی صورت بگیرد که بعداً رضایت مخاطب را جلب نکند. نمایشگاه حضوری محل گفتوگوست؛ گفتوگوی ناشر با مخاطب، نویسنده با خواننده، مترجم با علاقهمند.اما در نسخه مجازی، این تعامل انسانی کمرنگ میشود و رویداد بیشتر به یک سامانه خرید تبدیل میشود. در نتیجه، بخشی از کارکرد فرهنگی نمایشگاه که به تعامل و تبادل اندیشه مربوط است، ضعیف میشود.
فولادوند در ادامه به نکات مثبت برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب اشاره کرد و گفت:در کنار همه نقدها نمایشگاه مجازی کتاب یک تحول مهم در حوزه دسترسی فرهنگی ایجاد کرده و مزایای قابلتوجهی دارد. در کشوری که امکانات فرهنگی بهطور یکسان توزیع نشده، نمایشگاه مجازی کمک میکند مخاطب در شهرهای کوچک و مناطق دورافتاده هم به همان کتابهایی دسترسی داشته باشد که مخاطب در مرکز کشور دارد و شاید مهمترین مزیت نمایشگاه مجازی همین باشد. نمایشگاه حضوری برای بسیاری از مردم، مخصوصاً شهرستانیها، پرهزینه است؛ اما در شکل مجازی، مخاطب میتواند بدون خروج از خانه به کتابها دسترسی پیدا کند. نمایشگاه مجازی کتاب را از یک رویداد مکانمحور به یک رویداد ملی و حتی فراگیرتر تبدیل میکند. کسانی که هرگز امکان حضور در نمایشگاه حضوری را نداشتهاند، حالا میتوانند در آن مشارکت کنند.
وی افزود: این گسترش دامنه مخاطبان، برای صنعت نشر هم فرصت مهمی است. در فضای مجازی، مخاطب میتواند بر اساس موضوع جستوجو کند، نام نویسنده یا ناشر را سریع پیدا کند، قیمتها را مقایسه کند و در زمان کمتر به نتیجه برسد. این ویژگی برای خرید آگاهانه بسیار مفید است، به خصوص برای دانشجویان، پژوهشگران و کسانی که دنبال کتابهای مشخص هستند. نمایشگاه مجازی وابستگی کمتری به شرایط فیزیکی دارد و در موقعیتهایی مثل بحرانهای بهداشتی، محدودیتهای حملونقل یا ازدحام شهری و شرایط جنگی کشور این مدل میتواند تداوم دسترسی به کتاب را حفظ کند.
وی ادامه داد: امروزه بخش بزرگی از زندگی امروز در بستر دیجیتال جریان دارد. وقتی کتاب نیز بتواند در همین زیستبوم وارد شود، شانس دیده شدنش بیشتر میشود.
فولادوند در پایان چند عنوان کتاب را پیشنهاد داد: به عنوان یک نویسنده همیشه معتقدم انتخاب کتاب، بخشی از کشفِ «خودِ واقعی» است. پیشنهادهای من برای امسال، ترکیبی است از آثار ِ درخشانی است که خواندنشان میتواند جهانبینی هر خوانندهای را گسترش دهد: پیشنهاد اول کتاب «در باب حکمت زندگی» از آرتور شوپنهاور است. شوپنهاور، که از بزرگترین فیلسوفان قرن نوزدهم به شمار میرود، در این اثر به شکلی عمیق به مباحث حکمت اخلاق و خودآگاهی میپردازد و با نگاهی واقعگرایانه به زندگی، دریچهای نو به سوی زیستِ خردمندانه باز میکند. این کتاب برای هر کسی که به دنبال درک عمیقتر از خود و جهان است، ضروری است.
وی افزود: در دسته آثار کلاسیک، کتاب «زنان کوچک» از لوییزا می آلکوت را معرفی میکنم. این اثر ماندگار، مراحل زندگی چهار خواهر را در محیطی پر از عشق، آرزو و چالشهای دوران نوجوانی به نمایش میگذارد و یادآور ارزشهای بنیادین خانواده و رشد فردی است و اگر به دنبال داستانهایی هستید که عمق عشق و تأثیر آن در زندگی را به تصویر بکشند، کتابهای «دال دوست داشتن» و «عین عاشقی» از حسین وحدانی را از دست ندهید. این آثار با جملات قصار و زیبا نشان میدهند که چگونه عشق میتواند ناجی انسان باشد و چگونه میتوان با جداییها و دشواریهای مسیر زندگی کنار آمد.
وی ادامهداد: برای علاقهمندان به پژوهشهای ادبی در حوزه ادبیات کودک و نوجوان، کتاب «بچه های آبشوران» اثر مرتضی حاتمی را پیشنهاد میکنم. این اثر در چهار فصل به بررسی دقیق آثار کودک و نوجوانِ علیاشرف درویشیان میپردازد و نگاهی موشکافانه به دنیای این نویسنده بزرگ دارد.
نظر شما