به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، کتاب «رزهای جنگلی، تحلیلی بر نقش رهبران در پیروزی و شکست انقلابها» و سرعت منازعات سیاسی در منطقه تالیف جمعی از پژوهشگران دانشگاه گیلان است.
ناکامی برخی جنبشهای انقلابی که با حضور و تلاشهای خیره کننده گروههای بزرگی از مردم و شور و فداکاریهای عظیم جوانان انقلابی همراه هستند همواره سوالات و حسرتهای فراوانی را ایجاد میکنند. در این تجارب شگفتیساز همواره این پرسش بیپاسخ میماند که چرا در حالی که بعضی از انقلابها با تعداد بسیار کمتر در شرایطی نامساعدتر به صورتی باور نکردنی کار حکومت مستحکم مستقر را پایان میدهند، بعضی دیگر از انقلابها با وجود همه از جان گذشتگیهای انقلابیها، آن هم با وجود فراهم بودن همه شرایط، به سادگی ریشهکن میشوند؟!
کتاب «رزهای جنگلی، تحلیلی بر نقش رهبران در پیروزی و شکست انقلابها» که به قلم جمعی از پژوهشگران دانشگاه گیلان نوشته شده و اخیراً توسط انتشارات فرواژ منتشر شده نتایج پژوهشی تاریخی جامعه شناختی را در این مورد عرضه کرده است. مولفان با رویکردی جامعهشناختی از روش «بازسازی رویداد تاریخی» و ساختن «تیپ ایدهآل» استفاده کرده و تلاش کردهاند با مقایسه انقلابهای شکست خورده با انقلابهای موفق، آن ویژگیهای مشترکی را که سبب شکست بعضی انقلابها میشوند استخراج کنند. به نظر مولفان مهمترین ویژگی مشترک در این انقلابها، وجود یک رهبری نامناسب است که نه تنها رویکرد و منش و تفکر مناسبی برای پیدا کردن راه حلهای عملگرایانه برای مشکلات انقلاب ندارند بلکه با اشتباهات خود همه فرصتهای انقلاب را تباه هم میکنند. این «رهبران انقلابی تباه کننده» در کتاب به اختصار «رات» نامیده شده و انبوهی از ویژگیهای آنها با «رهبران انقلابی پایان دهنده» کار حکومتها -که به اختصار «راپ» نامیده شده - مقایسه شدهاند.
برای این مقایسه، لنین و مائو به عنوان دو «تیپ ایدهآل» از راپها انتخاب شده و رهبری آنها با رهبری کردن رزا لوکزامبورگ و میرزا کوچکخان جنگلی- دو انقلابی که از نظر مولفان نمونههای کاملی از راتها بوده و تصادفاً زمان انقلابهای آنها هم پشت سر هم بوده- با ذکر موارد متعدد و مستند تاریخی قیاس شده است. در این قیاس در طی دو بخش مفصل اولیه کتاب و با گریز زدن به اقدامات تعداد بیشتری از راتها و راپها در سرتاسر جهان، نشان داده شده گرچه وضعیت کشورها، ملتها، قدرتهای جهانی و افراد درگیر در انقلابهای آن دو بسیار مناسب تر از انقلابهایی چون انقلاب روسیه، چین، ویتنام، نیکاراگوئه و … بوده، اما طرز فکر و تصمیمات غلط لوکزامبورگ و کوچکخان جنگلی همه فرصتهای پیروز شدن جنبش اسپارتاکیستها و جنگل را نابود کردهاند. مولفان در این دو بخش مستند موارد تاریخساز این اشتباهات را طرح کرده و این فرض روش شناختی را بررسی میکنند که اگر لنین، مائو، تیتو، آتاتورک یا مثلاً هوشیمینه در آن شرایط رهبر بودند چه اقداماتی را انجام میداد تا از تباه شدن انقلاب پیشگیری کنند.
در نهایت در بخش آخر کتاب از مجموعه اشتراکات بین راتها که در بررسیهای دو بخش اول کشف شدهاند یک «تیپ ایدهآل» دوازده موردی فرضی از ویژگیهای آن نوع رهبران انقلابی برساخته و ارایه شده که هر گاه در رهبری یک جنبش انقلابی همراه با اعمال خشونت وجود داشته باشند، میتوان آن انقلاب را در هر حالت، شکستخورده فرض کرد. مولفان این نوع راهبران را مثل گلهای رز زیبا و دوست داشتنی و ظریفی معرفی کردهاند که با سادهلوحی و توهم میخواهند بر یک جنگل عظیم از درختان تنومند غلبه پیدا کنند، ولی علیرغم نیت پاک و همت خارقالعادهشان در نهایت همیشه خود و پیروان و فرصتهای تاریخی ناب را به نابودی میکشانند.
گرچه کتاب مملو از وقایع تاریخی است، اما فراتر از کتابهای تاکنون نگاشته شدهای است که صرفاً بیان تاریخ یا زندگینامهنویسی یا بررسیهای روانشناختی یا جامعهشناختی ساختاری بودهاند؛ چون نظریه رزهای جنگلی مطرح شده در آن، هم رزها [کنشگران فردی] و هم جنگلها [شرایط اجتماعی] را دیده و افراد و وقایع تاریخی را نه فقط از نظر سیاسی و جامعهشناسی ساختاری که از نظر انسانی فهم کرده است. چنین رویکردی خصوصاً در زمانه ما و در کشورهای «جنوب» که جنبشها و شورشهای زیادی در آن با خشونت شدید اتفاق افتاده و میافتند بیش از پیش میتواند از نظر تئوری تببین کننده و از نظر عملی مفید باشد.
خوانندگان ایرانی با مطالعه رزهای جنگلی این امکان را خواهند یافت که پاسخ بسیاری از سوالات محلی خود مثل واقعیات زمان حکمرانی قاجارها و سرنگونی آنها یا تاریخ جنبشهای انقلابی و اصلاحطلبانه ایرانی را بیابند و هم میتوانند نحوه بررسی ویژگیهای تباهکننده راتها را حین بررسیهای کتاب را به صورت ملموس و عملی فرا بگیرند. بدیهی است در کنار ارزشهای چنین نظریهای در تبیینهای دانشگاهی، توانا کردن مردم عادی در شناسایی زود هنگام رهبریهای تباه کننده، میتواند در صحن عمومی همه جوامع جهان از به هدر رفتن جانها و جانبازیهای خیل عظیمی از جوانان در اعتراضاتی که همیشه احتمال وقوع دارند، پیشگیری کند.
نظر شما