خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، بهروز كهريز: در يادداشت قبليام، اشارهاي به طرح «سامانبخشي كتابهاي آموزشي رشد» كردم و گفتم كه هدف اصلي مجريان اين طرح، شناسايي كتابهاي مناسب آموزشي و معرفي اين كتابها در فهرستهاي سالانهاي به نام «كتابنامه رشد» به خانوادهها و مدارس (براي تجهيز كتابخانههاي مدارس) است. به نظرم رسيد نظر به تأثير و اهميتي كه اين كار ميتواند در اقتصاد نشر بگذارد، كمي بيشتر در اين باره صحبت كنم.
در ايران، سه فهرست معروف از كتابهاي مناسب كودكان و نوجوانان وجود دارد كه به ترتيب الفبا عبارتند از:
فهرست كتابهاي آموزشي مناسب رشد
فهرست كتابهاي مناسب كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان
و فهرست كتابهاي مناسب شوراي كتاب كودك
در اين ميانه، كانون مدت مديدي است كه انتشار فهرست خود را متوقف كرده است. نخستين شماره از فهرست كتابهاي مناسب كانون در سال 1362 منتشر شد كه شامل معرفي 129 كتاب مناسب بود. انتشار اين فهرست بهصورت پراكنده، تقريباً به مدت يك دهه ادامه يافت.
فهرست شورا، هر بار شامل تعداد كمي كتاب ميشود؛ اما به مصداق آهسته رفتن و پيوسته رفتن، ولو با افت و خيز، تا كنون دوام آورده است.
فهرست سوم، يعني فهرست رشد، كمي متفاوت از آن دو است. تفاوتي كه فهرست رشد با دو فهرست ديگر دارد، تخصصي شدن موضوع و محدود شدن آن به كتابهاي آموزشي است. اين فهرستنامه كه با عنوان «كتابنامه رشد» به چاپ ميرسد، از سال 1380 تا كنون تقريباً به شكلي مرتب به چاپ رسيده است.
البته بررسي و انتخاب كتاب مناسب در آموزش و پرورش سابقهاي بهمراتب بيشتر دارد (حتي اگر كانون را از آموزش و پرورش جدا ببينيم). ميتوان گفت كه اين كار از همان سالهاي نخست پيروزي انقلاب كه امورتربيتي تشكيل شد و مسووليت كتابخانههاي مدارس را بر عهده گرفت، آغاز شده و سالها دوام يافته است. ظاهراً در ابتدا فهرست تهيه شده، به صورت پليكپي تكثير و به استانها فرستاده ميشد و از سال 1363 به شكل كتاب و با اسم كتابنما منتشر شده است. اما آمادهسازي طولاني كتاب باعث شده است، دوستان دستاندركار، عطاي آن را به لقايش ببخشند و به جاي آمادهسازي اين فهرست، خود كتابها را بهروز خريداري كنند (از سال 1367) و در فروشگاه امورتربيتي (در خيابان 16 آذر تهران) به نمايش بگذارند.
هشت سال پيش (1380)، دفتر برنامهريزي امور فرهنگي و مشاوره به فكر افتاد تا به كمك انتشارات تربيت، كار پيشين خود را سر و سامان دهد و انتشار فهرستهايش را دنبال كند. البته فهرست تازه، تنها شامل كتابهايي ميشد كه براي دبيرستانها مناسب تشخيص داده شده بود. از آن هنگام تا كنون، تا جايي كه من ميدانم كتابنما سه بار با تجديد نظر و افزودن موارد تازهتر منتشر شده است. دهمين شماره از اين فهرست ـ كتابهاي مناسب سال تحصيلي 85- 84 ـ با شكل و شمايلي تازهتر عرضه شده و به شكل يك لوح فشرده با قابليت جستوجو درآمده است.
در هر حال، انتشار كتابنامههاي رشد، با چنين پيشينهاي صورت ميگيرد. البته اين بار با اين هدف كه تصديگري دولت در امر چاپ و نشر به كمترين حجم برسد و بعد نظارتي و حمايتي آن تقويت شود.
انتخاب كتابهاي مناسب، خصوصاً در آموزش و پرورش اهميتي دو چندان دارد. اين فهرستها نه تنها براي دانشآموزان و خانوادهها كه براي معلم و مديران نيز مفيدند؛ زيرا از چشم آنان، مرجعي مطمئن براي تهيه كتابهاي آموزشياند و در انتخاب كتابهاي مناسب براي كار در كلاس يا تجهيز كتابخانههاي آموزشگاهي ـ كه از دغدغههاي هميشگي مديران مدارس است ـ ياوري سودمندند. معلم يا مدير، آسودهخاطرند كه پيش از اين، داوراني كتابها را ديدهاند و آنها را از اين حيث كه متناسب با اهداف برنامه درسياند و در عين حال از حداقلهاي يك كتاب آموزشي برخوردارند، به ديده تأييد نگريستهاند.
اين كتابنامهها، نسبت به همه فهرستهاي سلف، از يك امتياز برخوردارند و آن تخصصيتر شدن و محدودتر شدن حوزه مخاطب است. در اين فهرستها، نه تنها كتابهاي مناسب آموزشي معرفي ميشود، كه كتابها به تفكيك دورههاي تحصيلي تنظيم و منتشر ميشود. پيداست كه چنين كاري گاه باعث ميشود تعداد كتابهاي معرفي شده به حد نصاب چاپ در يك مجلد نرسد و در نتيجه كار به تعويق بيفتد؛ اتفاقي كه در چند مورد، خصوصاً در دوره فني و حرفهاي و كاردانش رخ داده است.
در اين كتابنامهها كه تا كنون 29 شماره از آن منتشر شده، نه تنها ذيل هر عنوان، مشخصات و چكيدهاي از محتواي كتاب آورده شده، كه نمايههاي متعددي نيز براي خواننده فراهم آمده است تا يافتن كتابها بر اساس عنوان كتاب، نام ناشر، پايه تحصيلي مناسب، كتاب درسي مرتبط با آن و پديدآورندگان آثار ممكن و ميسر باشد. حتي براي دستيابي آسانتر به ناشران كتابهاي مناسب، در انتهاي كتاب نشاني ناشران نيز گنجانده شده است.
ناگفته نماند كه دفتر انتشارات كمكآموزشي، هر سال (به جز دو سال استراحت) يك جشنواره كتابهاي آموزشي برگزار ميكند و كتابهايي را در جشنواره شركت ميدهد كه از بين همين كتابهاي مناسب برگزيده شدهاند. و البته عنوان كتابهاي برگزيده خود را در انتهاي كتابهاي درسي مربوط ميگنجاند.
همچنين اطلاعات مربوط به كتابهاي مناسب، در وبگاه سامانبخشي كتابهاي آموزشي به نشاني: http://samanketab.roshdmag.ir هميشه در دسترس است.
در فايل ضميمه اين خبر، فهرست كتابنامههاي منتشر شده رشد (تا پايان سال 1387) را ببينيد.
شنبه ۱۶ خرداد ۱۳۸۸ - ۰۸:۰۰
نظر شما