مجموعه سه جلدي كتاب «تاريخ جهانگشاي جويني» نوشته عطامكبن محمد جويني با تصحيح محمد قزويني به كوشش انتشارات دستان به چاپ سوم رسيد. تاريخ جهانگشاي مشتمل بر يک ديباچه و سه جلد است که تاليف آن در 650 هـجري قمري آغاز شده و در 658 پايان يافته است._
«ايران در اوايل عهد ايلخانان»، «باغ ايراني»، «ايترپرسيكوم (سفر به ايران) گزارش سفارتي ايشتيوان كاكاش زالان كمني به دربار شاه عباس اول»، «تاريخ شاه صفي»، «تخت جمشيد: راهنماي بازديد حفاظت و مرمت»، «جاده اربيشم»، «چشماندازهاي گردشگري»، «دانشنامه ملاير»، «در مشروطه چه گذشت؟ وقايع دوره مشروطه»، «زرتشت، كوروش و حقوق بشر»، «سدههاي گمشده (تاريخ دوره اسلامي ايران)»، «سفرنامه دكتر پولاك»، «سفرنامه لرستان و خوزستان»، «سياست اروپا در ايران»، «شهر من مسجد سليمان»، «فرهنگ نامها»، «كاروانسرا در ايران»، «كوروش كبير: حقيقت تاريخ»، «ميراث ايران» و... از جمله كتابهاي منتشر شده در هفته گذشته است.
تاريخ جهانگشاي جويني نوشته محمد جويني
تاريخ جهانگشاي جويني، تاليف «علاءالدين عطا ملکبن محمد»، از رجال و مورخان ايراني در قرن 7 هجري قمري است. عطاملک در 623 هجري متولد شد. از جواني، قبل از آن که به سن بيست سالگي برسد، وارد کارهاي ديواني شد و به خدمت امير ارغون خان (حکمران خراسان) پيوست و دوبار همراه وي به مغولستان سفر کرد.
عطاملک در سال 654 هجري که هولاگر خان به خراسان آمد، به خدمت او درآمد و در جنگهاي او با اسماعيليان الموت و خليفه عباسي در بغداد شرکت کرد. در سال 657 هجري به حکومت عراق عرب و خوزستان منصوب شد و بيش از 20 سال در آن سمت باقي ماند اما عاقبت در عهد اباقاخان خود و بردارش شمسالدين به سعايت مجدالملک يزدي دستگير و زنداني شدند.
چون تگودار به سلطنت رسيد، عطاملک از زندان رهايي يافت (681 ه.ق)، ولي اندکي بعد در اران درگذشت و در تبريز به خاک سپرده شد. «تسليهالاخوان» (رسالهاي به فارسي در شرح آن چه در ايام اباقاخان بر او گذشته بود) و «تاريخ جهانگشاي» از آثار اوست.
تاريخ جهانگشاي، نثري منشيانه دارد و از مراجع معتبر تاريخ مغول است و مطالبي در آن آمده که در منابع ديگر به دست نميآيد. مورخاني چون وصاف الحضره، خواجه رشيدالدين فضلالله، ابنالعبري، ابن الطقطقي، شهابالدين احمدبن يحيي کاتب دمشقي، حمدالله مستوفي و خواندمير و ميرخواند مطالبي از او نقل و اقتباس کردهاند.
اين اثر را نخستينبار علامه «محمد قزويني» تصحيح و در سه جلد، بين سالهاي 1329 تا 1355 هجري قمري (1911 تا 1937 ميلادي) در ليدن هلند به چاپ رساند و در ايران نيز اين کتاب بارها از طرف انتشارات کلاله خاور (1337)، مجلس (1352)، بامداد (1362)، اميرکبير (1362)، بامداد و ارغوان (1367)، دنياي کتاب (1375)، انتشارات اميركبير (1378)، انتشارات دستان (چاپ سوم 1388) چاپ و منتشر شده است.
تاريخ جهانگشاي جويني که به مدد فهم و درک عطاملک جويني، مورخ و وزير ارغونشاه يا ارغونخان و بعدها وزير هلاکو خان نوشته شد، يکي از معتبرترين کتابهاي تاريخي در روايت دوران ياد شده است که به نوشته ادوارد براون «بي ترديد بهترين و معتبرترين گزارش يکي از مهمترين رويدادهاي تاريخ جهان يعني ظهور و گسترش ناگهاني قدرت مغول در سده سيزدهم ميلادي را در خود جاي داده است»
افزون بر اين از آنجايي که جويني از دبيران برجسته زمان خود بود و در دانشهاي لازم در حرفه دبيري از جمله فن بلاغت و زبان سخته دستي تمام داشت، تاريخ جهانگشاي او از نثري فاخر و تمام عيار برخوردار است و از اين جنبه نيز در رديف بهترين متنهاي کلاسيک ادب فارسي قرار ميگيرد.
کتاب را استاد محمد قزويني تصحيح کرده است که در نوع خود بنيانگذار شيوهاي خاص در تصحيح متون کهن بوده است. قزويني تصحيح اين کتاب را به توصيه ادوارد براون و مؤسسه زير نظرش بر عهده گرفت و ابتدا جلد نخست آن را انتشار داد و سپس جلدهاي بعدي (دوم و سوم) را و در هر جلد مقدمهاي درباره شيوه تصحيح خود و نسخههايي که وي اساس کار قرار داده را براي خواننده توضيح داده است.
نظر شما