سرویس کودک و نوجوان خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): دومین دوره جایزه روباه شنی با برگزاری آیین اختتامیه در شهر کتاب الف به کار خود پایان داد. این جایزه با هدف به رسمیت شناختن صدای نوجوانان در انتخاب کتابهای برگزیده و فراهم کردن زمینه مشارکت مستقیم آنها در فرآیند داوری برگزار میشود؛ رویکردی که تلاش دارد انتخاب کتاب برای نوجوانان را از یک فرآیند صرفاً بزرگسالانه خارج کند و به خود آنها بسپارد.
در این مراسم، علی جعفرآبادی، مدیرعامل شهر کتاب الف، فریدون عموزاده خلیلی پیشکسوت ادبیات کودک و نوجوان، شهریار شاهیندژی، نماینده بنیاد ایرانشناسی و طیبه اژهای، دبیر اجرایی جایزه روباه شنی، درباره اهداف، رویکردها و دستاوردهای این دوره از جایزه سخن گفتند. همچنین نوجوانان اجرای بخشهای مختلف مراسم را برعهده داشتند و در پایان، از داوران فعال و کتابهای برگزیده تقدیر شد.
علی جعفرآبادی: باید به بچهها اجازه دهیم اشتباه کنند
علی جعفرآبادی، مدیرعامل شهر کتاب الف، در ابتدای این مراسم با زبانی طنزآمیز به بیان ویژگیهای روباه شنی پرداخت و برخی از این ویژگیها را به نوجوانان امروز و مخاطبان این جایزه پیوند زد.
وی با اشاره به اینکه روباه شنی موجودی شبگرد، ریزهخوار و دارای عمر متوسط هفتساله است، گفت: در ابتدا قرار نبود این ویژگیها چنین نسبتی با مخاطبان و صاحبان اصلی جایزه پیدا کند، اما بهتدریج متوجه شدیم که روباه شنی میتواند نمادی از ویژگیهای نوجوانان امروز باشد.
جعفرآبادی با تأکید بر اینکه ایده شکلگیری جایزه روباه شنی از نوعی شک و تردید نسبت به شیوههای مرسوم تصمیمگیری بزرگسالان آغاز شده است، افزود: این جایزه از تردیدی شکل گرفت که میگفت بزرگترها باید به دانستههای خود شک کنند. اینکه تصور کنیم همهچیز را میدانیم و باید تا پایان مسیر همه امور را در مشت خود داشته باشیم، لزوماً درست نیست.
وی ادامه داد: بچهها اشتباه میکنند تا در آینده کمتر اشتباه کنند. باید به آنها اجازه دهیم از همین امروز تمرین کنند، تجربه به دست بیاورند و یاد بگیرند تا در بزرگسالی افراد باتجربهتری باشند. بهتر است فرصت انتخابهای تجربهمحور را از همین حالا در اختیار نوجوانان قرار دهیم.
مدیرعامل شهر کتاب الف در ادامه با اشاره به مفهوم شک و تردید، بیتی از شعر را یادآور شد و گفت: «از منزل کفر تا به دین یک نفس است/ از عالم شک تا به یقین یک نفس است»
جعفرآبادی همچنین با اشاره به فعالیتهای انجامشده در حوزه کودک و نوجوان مؤسسه شهر کتاب، ابراز امیدواری کرد که این اقدامات در شمار دستاوردهای ارزشمند دوران مسئولیت مجموعه قرار گیرد.
وی در پایان از اژهای به دلیل تلاش و پیگیری برای به ثمر رسیدن ایده جایزه روباه شنی قدردانی کرد و گفت: از طیبه اژهای تشکر میکنم که برای به ثمر رسیدن این ایده زحمت زیادی کشید. او در این مسیر تنها بود، اما دست از تلاش برنداشت. همچنین از فریدون عموزاده خلیلی به دلیل فرزانگی و فروتنی و از حامیان جایزه، از جمله یونیسف، یونسکو، بنیاد ایرانشناسی، طاقچه و فیدیبو و نیز شهر کتاب الف تشکر میکنم.
فریدون عموزاده خلیلی: نمیخواستیم در انتخاب نوجوانان مداخله کنیم
فریدون عموزاده خلیلی با اشاره به دغدغه اصلی شکلگیری جایزه روباه شنی، گفت: طی سالهایی که در حوزه ادبیات کودک و نوجوان فعالیت کردهایم، همواره معرفی کتابها، نویسندگان و مترجمان از سوی بزرگسالان انجام شده است. انتخابها معمولاً با معیارهای علمی صورت میگرفت و مشخص بود که این انتخابها تا چه اندازه میتوانند درست و دقیق باشند، اما در این میان، خبری از صدای نوجوانان و نظر مستقیم آنها نبود.
وی افزود: اگر قرار باشد صدای نوجوانان در این فرآیند به رسمیت شناخته شود، باید خودشان در انتخاب کتابها نقش داشته باشند. با این حال، واقعیت این است که ما نیز در ابتدا جرئت کافی برای سپردن کامل این مسئولیت به بچهها نداشتیم و هر بار که میخواستیم چنین کاری انجام دهیم، دست و دلمان میلرزید.
عموزاده خلیلی با تأکید بر اینکه جایزه روباه شنی ادعای نمایندگی تمام نوجوانان را ندارد، ادامه داد: ما ادعا نمیکنیم که صدای همه نوجوانان هستیم، اما میگوییم تلاش کردهایم بازتابدهنده صدای حدود ۲۵۰۰ نوجوانی باشیم که در فرآیند داوری مشارکت دارند. سعی کردهایم در هیچ مرحلهای از انتخاب کتابها دخالت نکنیم.
وی با اشاره به چالشهای پنهان سپردن فرآیند انتخاب به نوجوانان اظهار کرد: یکی از پرسشهایی که خود بچهها مطرح میکردند این بود که آیا قرار نیست هیچ معیار و ملاکی برای انتخاب کتاب در اختیارشان قرار دهیم؟ آنها پیشنهاد میکردند چند معیار مشخص کنیم و توضیح دهیم که یک داستان خوب چه ویژگیهایی دارد. ما درباره این موضوع بسیار صحبت کردیم، اما به این نتیجه رسیدیم که ارائه چنین معیارهایی نیز میتواند نوعی مداخله غیرمستقیم باشد. اگر به نوجوانان بگوییم بر اساس معیارهای مشخصی رأی بدهند، باز هم در انتخاب آنها دخالت کردهایم.
این نویسنده با اشاره به مشارکت نوجوانان در تالار گفتوگوی کتابها گفت: تاکنون حدود ۸۰۰ تا ۹۰۰ نظر از سوی بچهها در تالار گفتوگو ثبت شده است. این نظرات حاصل تجربه و مواجهه مستقیم آنها با کتابهاست و برای ما ارزشمند است. به همین دلیل تصمیم گرفتیم معیارهای انتخاب را نیز تا حد امکان به خود نوجوانان بسپاریم.
عموزاده خلیلی در ادامه با تأکید بر ضرورت گسترش مشارکت نوجوانان در دورههای آینده جایزه، خاطرنشان کرد: امیدواریم با کمک خود بچهها بتوانیم اقداماتی انجام دهیم که اعتبار و قدرت جایزه بیشتر شود. هرچه تعداد داوران نوجوان افزایش پیدا کند، انتخاب نهایی نیز به نظر واقعی و جمعی آنها نزدیکتر خواهد شد.
وی با دعوت از نهادهای فرهنگی و کتابخانهها برای همراهی با این جایزه افزود: دست نیاز خود را به سوی مجموعههایی مانند کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، نهاد کتابخانههای عمومی و سایر مراکزی که میتوانند بچهها را به کتابخواندن تشویق کنند، دراز میکنیم. البته امیدواریم این حمایتها بدون جهتدهی به انتخاب نوجوانان باشد. هیچ نهادی نباید در این مسیر به بچهها بگوید به کدام کتاب رأی بدهند.
وی همچنین تأکید کرد: اگر تعداد مشارکتکنندگان افزایش پیدا کند و بتوانیم تالار گفتوگوی نوجوانان را بدون مداخله گسترش دهیم، کتابی که از دل چنین فرآیندی انتخاب میشود، برای نویسنده، مترجم و ناشر نیز ارزش و اعتبار بیشتری خواهد داشت.
شهریار شاهیندژی: اهمیت روباه شنی بیش از انتخاب کتاب برگزیده، در ایده آن است
شهریار شاهیندژی، نماینده بنیاد ایرانشناسی، در این مراسم با ابراز خرسندی از حضور در جمع فعالان حوزه کتاب و ادبیات نوجوان، از توجه شهر کتاب به نسل نوجوان قدردانی کرد.
وی با اشاره به رویکرد متفاوت جایزه روباه شنی گفت: این جایزه روال رسمی و مرسوم را وارونه کرده و طرحی نو درانداخته است. اهمیت این جایزه بیش از آنکه در انتخاب کتاب برگزیده باشد، در ایده شکلگیری آن است؛ ایدهای که نوجوان را از یک خواننده صرف به مخاطبی مشارکتکننده در انتخابهای فرهنگی تبدیل میکند.
شاهیندژی با تأکید بر اهمیت اعتماد به نسل جوان در شرایط امروز افزود: در جهانی که فرصت مطالعه زیر فشار انبوه اطلاعات قرار گرفته است، اعتماد به نسل جوان و سپردن بخشی از مسئولیت انتخابهای فرهنگی به آنها اقدامی ارزشمند به شمار میرود.
نماینده بنیاد ایرانشناسی همچنین با اشاره به نام و نماد این جایزه اظهار کرد: نام روباه شنی نیز نامی زیبا و معنادار است. این جانور در موقعیتی دشوار زندگی میکند و میتوان تصویر آن را به نوجوان امروز پیوند داد؛ نوجوانی که در جهان معاصر با انتخابها و دشواریهای متعددی روبهروست.
وی در ادامه با اشاره به جایگاه کتاب در رشد فکری و شناختی نوجوانان گفت: کتاب در این مسیر فراتر از انتقال اطلاعات است و میتواند زمینه شناخت انسان و جهان پیرامون را فراهم کند. از نگاه بنیاد ایرانشناسی، توجه به کتاب و نسل نوجوان اهمیت ویژهای دارد؛ چراکه کتاب زمانی زنده میشود که نسل جدید بتواند آن را از نو بخواند و با آن ارتباط برقرار کند.
شاهیندژی با تأکید بر مسئولیت نهادهای فرهنگی در قبال نسل نوجوان خاطرنشان کرد: یکی از مسئولیتهای مهم نهادهای فرهنگی، توجه به نوجوانان است. جایزههایی مانند روباه شنی میتوانند به راههای ارتباطی مؤثری میان نوجوانان و جهان کتاب تبدیل شوند. امیدواریم این جایزه در سالهای آینده نیز مسیری برای بیشتر خواندن و اندیشیدن نوجوانان باشد.
طیبه اژهای: ۲۴۸۷ نوجوان در فرآیند داوری مشارکت کردند
طیبه اژهای، دبیر اجرایی جایزه روباه شنی، در ادامه مراسم با اشاره به نقش داوران نوجوان در شکلگیری و اعتبار این جایزه، گزارشی از روند اجرایی دومین دوره ارائه کرد.
وی با بیان اینکه گسترش مشارکت نوجوانان از باورهای اصلی برگزارکنندگان جایزه است، گفت: یکی از بخشهای ارزشمند جایزه روباه شنی، داوران نوجوان آن هستند. امسال نیز مانند سالهای گذشته تلاش کردیم از تمام استانهای کشور در فرآیند داوری مشارکت داشته باشیم و تعداد داوران به حدود ۲۵۰۰ نفر رسید. هرچه تعداد داوران بیشتر باشد، بهتر میتوانیم ادعا کنیم که انتخابهای این جایزه بازتابدهنده نظر و سلیقه نوجوانان است.
اژهای با اشاره به راهاندازی وبسایت اختصاصی جایزه در این دوره افزود: امسال نخستین سالی بود که وبسایت اختصاصی جشنواره را راهاندازی کردیم. تمام تلاش ما بر این بوده است که در هیچ مرحلهای از تصمیمگیری و انتخاب بچهها دخالت نکنیم. حتی فهرست کتابهای پیشنهادی برای رأیگیری نیز با مشارکت خود نوجوانان تهیه شده است.
وی ادامه داد: تلاش کردیم دست بچهها را برای انتخاب نبندیم. بخش اصلی فهرست رأیگیری را خود نوجوانان ارائه کردند و در نهایت ۴۳۲ کتاب در این فهرست قرار گرفت. امروز نیز وظیفه خود میدانیم از تمام کسانی که در این مسیر مشارکت کردند، قدردانی کنیم.
دبیر اجرایی جایزه روباه شنی درباره شیوه انتخاب کتابهای برگزیده توضیح داد: در نهایت ۲۰ کتاب بر اساس تعداد و کیفیت آرای ثبتشده انتخاب شدند. ما در بررسی آرا تلاش کردیم کیفیت رأیها را نیز در نظر بگیریم تا نتیجه نهایی صرفاً بر مبنای تعداد آرا نباشد.
اژهای همچنین با اشاره به تقدیر از داوران فعال این دوره گفت: در این دوره ۲۴۸۷ نوجوان در فرآیند داوری مشارکت داشتند و از میان آنها ۳۰ داور برگزیده را انتخاب کردیم که از ۱۴ استان کشور هستند. امروز از این داوران فعال تقدیر میکنیم؛ چراکه مشارکت و همراهی آنها نقش مهمی در پیشبرد اهداف جایزه داشته است.
تقدیر از داوران و کتابهای برگزیده
در بخش پایانی آیین اختتامیه دومین دوره جایزه روباه شنی، از داوران فعال این دوره تقدیر شد و جوایز آنها اهدا شد. همچنین کتابهای برگزیده این دوره معرفی شدند و مورد تقدیر قرار گرفتند.
یکی از ویژگیهای این مراسم، حضور نوجوانان در جایگاه اجرا بود؛ بهگونهای که اجرای بخشهای مختلف آیین اختتامیه نیز به خود نوجوانان سپرده شده بود. این موضوع در امتداد رویکرد اصلی جایزه روباه شنی قرار داشت؛ رویکردی که تلاش میکند نوجوانان را نه صرفاً مخاطبان برنامههای فرهنگی، بلکه به بازیگران اصلی و تصمیمگیرندگان این عرصه تبدیل کند.
نظر شما