به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، به‌تازگی کتاب «از هر زبان که می‌شنوم نامکرر است» شامل گزیده اشعار شاعران معاصر با گردآوری و ترجمه هایده هادوی از سوی نشر اریش به بازار آمده است. هادوی در این کتاب گزیده اشعار ۱۰ شاعر برجسته معاصر ایران شامل نیما یوشیج، مهدی اخوان ثالث، احمد شاملو، سهراب سپهری، فروغ فرخزاد، امیرهوشنگ ابتهاج (سایه)، محمود مشرف آزاد تهرانی، یدالله رویایی، احمدرضا احمدی و محمدرضا شفیعی کدکنی را ترجمه کرده است.
در ادامه گفت‌وگوی ما را با این مترجم می‌خوانید:
چرا این ده شاعرشاخص را برای این مجموعه انتخاب کردید و معیار شما در انتخاب اشعار خاصی از این شاعران چه بوده است؟
من از نوجوانی با شعر و ادبیات آشنا شدم، چون پدرم دستی بر قلم داشت و در خانواده و دوستان وی نویسندگان و افراد فرهیخته‌ای بودند که به خانه ما رفت و آمد داشتند. ابتدا در دوران دبیرستان اشعار فریدون مشیری و نیما و فروغ فرخزاد و دیگران را خواندم و حفظ کردم و برای همیشه در ذهنم قرار گرفتند و معیارم برای انتخاب شناخت و علاقه به کار این شعرا بود. البته برای انتخاب اشعار ترجمه‌پذیری آنها به زبان انگلیسی را مد نظر داشتم چون اشعار آنها بسیار زیاد هستند ولی ترجمه‌پذیر بودن بحث دیگری است. اشعار کلاسیک فارسی بسیار زیبا و پرمعنا هستند ولی ترجمه‌پذیری آنها کمتر از شعر نو است. همه اشعار لازم نیست ترجمه شوند برخی از اشعار باید با یک شعر جدید به زبان دیگری معرفی شوند.
دلیل انتخاب نام کتاب چه بوده؟
می‌خواستم بگویم که شعر فارسی بسیار قدرتمند است و آن را می‌توان ترجمه کرد به گونه‌ای که قدرت و زیبایی‌اش حفظ شود و همان معنایی که دارد هم حفظ شود و در عین حال ابداعی و تازه باشد. در تمام طول کار این در ذهنم بود که ناگهان به‌طور بسیار اتفاقی این بیت زیبا از حافظ به ذهنم خطور کرد:
یک قصه بیش نیست غم عشق و وین عجب
کز هر زبان که می‌شنوم نامکرر است
فورا مصرع دوم را به عنوان نام کتاب انتخاب کردم چون فکر می‌کنم ارتباط ترجمه‌ها با اصل اشعار حفظ شده و در ضمن بدیع هم هستند.
آیا قرار است به شاعران دیگر معاصر هم در کتابی مجزا بپردازید؟
مشغول جمع‌آوری و ترجمه اشعار بانوان شاعر امروز ایران هستم و امیدوارم بتوانم این کار را که بسیار جالب است به انجام برسانم.
برای ترجمه استعاره‌ها و اصطلاحات از چه روشی استفاده کردید و آیا ترجمه روان و ساده پیش رفت یا با چالش‌هایی روبه‌رو بود؟
برخی از استعاره‌ها و اصطلاحات فارسی در زبان انگلیسی و دیگر زبان‌ها دارای معادل مشابه هستند ولی برخی با همان مفهوم ولی به شکل دیگری گفته شده‌اند.گاهی هم بسیار با سختی ترجمه می‌شوند مخصوصا برای ترجمه شعر با چالش بزرگی روبه‌رو هستیم و خیلی از مسائل باید رعایت شوند وگرنه کار بی‌معنی و گاهی حتی مضحک می‌شود. حتما باید با ادبیات زبان مقصد کاملا آشنا بود وگرنه ترجمه امکان پذیر نیست و نمی‌توان حق مطلب را به‌درستی و زیبایی ادا کرد.
شعر معاصر ما چقدر ترجمه‌پذیر است و از بین این ۱۰ شاعر کدامشان ترجمه‌پذیرتر بودند؟
شعر معاصر ما ترجمه‌پذیر است به‌گونه‌ای که ترجمه تازگی داشته باشد البته چالش‌هایی هم دارد؛ من قبلا یک مجموعه از اشعار فروغ فرخزاد را به انگلیسی کار کرده بودم و خوب طبیعتا آنها آسان‌تر بودند ولی هر یک از شاعران با سختی و آسانی مخصوص خود مترجم را به چالش می‌کشند که برای من تجربه‌ای دلپذیر بود.
خودتان در حین ترجمه آیا پیش آمد که به نگاه تازه‌ای از یکی از این شاعران برسید که برایتان تازگی داشته باشد؟
با کارهای یدالله رویایی و شعر حجم خیلی آشنا نبودم و تجربه تازه ای بود ولی بسیار ارتباط برقرار کردم و خیلی برایم جالب بود امیدوارم حق مطلب در آنها ادا شده باشد.
اگر قرار باشد تمام اشعار یکی از این شاعران را به انگلیسی ترجمه کنید کدام را انتخاب می‌‍‌کنید؟
اشعار مهدی اخوان ثالث دارای لحن حماسی، بسیار قوی و اثر گذار هستند و در ضمن موسیقی خوبی دارند که آنها را متمایز می‌کنند؛ البته حتما در ترجمه بسیار چالش برانگیز خواهند بود.
ترجمه شعر نیمایی و سپید چه تفاوت‌هایی دارند و کدام قالب بیشتر دست مترجم را برای ترجمه باز می‌گذارد؟
نگاه من به ترجمه از این منظر نیست گاهی نیمایی، گاهی سپید و گاهی غزل و شعر کلاسیک دست مترجم را بازمی‌گذارد و نمی‌توان بر این اساس انتخاب کرد. فاکتورهای زیادی در ترجمه شعر باید در نظر گرفته شوند که کار خوب در بیاید و همه اینها روی یک طیف قرار دارند یا این و یا آن نیست.
امروزه بحث استفاده از هوش مصنوعی در ترجمه ادبی بسیار داغ است، آیا هوش مصنوعی می‌تواند روح شعر یک شاعر را منتقل کند؟
حتما پاسخ باید منفی باشد. ترجمه شعر مثل خواندن شعر با احساس مترجم و شاعر سروکار دارد. من باید از ترجمه شعر لذت ببرم تا بتوانم کاری ارائه کنم و اگر قرار باشد هوش مصنوعی این کار را بکند چیزی نصیب من نمی‌شود چون این کار با ترجمه نثر متفاوت است و اجباری هم در کار نیست. من تا ارتباط احساسی با یک شعر برقرار نکنم ترجمه‌اش را شروع نمی‌کنم.
این ترجمه چندمین ترجمه ادبی شماست و آیا اثر تازه‌ای در دست انتشار دارید؟
شش ترجمه شعراز فارسی به انگلیسی انجام دادم و البته قبل ازآن هم ترجمه کتاب‌هایی در حوزه‌های مختلف دارم ولی علاقه‌ام شخصی‌ام ترجمه شعر است. در حال جمع‌آوری اشعار و ترجمه شعر بانوان شاعر امروز در ایران هستم و نیز ترجمه دو مجموعه شعر دوزبانه و چندزبانه دیگر را هم شروع کرده‌ام. اعتقاد دارم که ترجمه شعر با دل و جان سروکار دارد و باید درجان بنشیند تا متولد شود. من زبان انگلیسی را تا حد زیادی در بیان شعر گویا یافته‌ام و تصور می‌کنم برای شناساندن اشعار فارسی قابلیت زیادی دارد.
نظر شما