سرویس تاریخ و سیاست خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)؛ کتاب «ایران به روایت کرزن» تالیف جرج ناتانیل کرزن و ترجمه شهلا طهماسبی از سوی انتشارات فرهنگ نشر نو به بازار کتاب آمد.
کتاب ایران به روایت کرزن، که برگرفته از اثر مفصلتری با عنوان اصلی Persia and the Persian Question نوشته جورج ناتانیل کرزن است، در واقع نسخهای فشرده و بازخوانیشده از یکی از شناختهشدهترین سفرنامههای بریتانیایی درباره ایران دوره قاجار است. این نسخه خلاصهشده را پیتر کینگ گردآوری کرده و از دل کتاب دوجلدی و حجیم کرزن بیرون کشیده است؛ اثری که در سال ۱۸۹۲ منتشر شد و از همان زمان به یکی از منابع پرارجاع درباره وضعیت ایران در اواخر قرن نوزدهم بدل گشت. لرد جُرج ناتانیل کرزن (۱۸۵۹–۱۹۲۵) از سیاستمداران برجسته بریتانیا در بیست و پنج سال نخست قرن بیستم و از چهرههای شناختهشده در سیاست ایرانپژوهی بود. وی از سال ۱۹۱۹ تا ۱۹۲۴ سمت وزارت امور خارجه بریتانیا را بر عهده داشت؛ دورانی که با تلاش برای اجرای قرارداد ۱۹۱۹ ایران و برآمدن رضاشاه در صحنه سیاسی ایران همزمان بود.
جورج ناتانیل کرزن، سیاستمدار و دیپلمات انگلیسی که بعدها به سمتهای مهمی چون نایبالسلطنه هند و وزیر امور خارجه بریتانیا رسید، در سالهای ۱۸۸۹ تا ۱۸۹۰ سفری چند ماهه به ایران داشت. مسیر او از شمالشرق کشور از سمت مرزهای ترکمنستان و مشهد، آغاز شد و پس از عبور از بخش بزرگی از خاک ایران، سرانجام به بوشهر و کرانههای خلیج فارس رسید. حاصل این سفر کتابی شد که ترکیبی از توصیف جغرافیایی، مرور تاریخی، بررسی آثار باستانی، تحلیل ساختار حکومتی و دربار و همچنین نگاهی موشکافانه به اقتصاد و شبکه تجارت داخلی و خارجی ایران آن روزگار. بخش قابلتوجهی از کتاب اصلی نیز به رقابت شناختهشده میان بریتانیا و روسیه بر سر نفوذ در منطقه اختصاص دارد؛ رقابتی که کرزن ایران را در میانه آن، همچون سرزمینی حائل میان امپراتوری روسیه و هند تحت سلطه بریتانیا، ترسیم میکند.
در این اثر بخشهای سنگین و عمدتا سیاسی-تحلیلی کتاب دوجلدی کنار گذاشته شدهاند و در عوض، محور اصلی این ویرایش بر توصیفات زنده و جزئینگر کرزن از زندگی روزمره مردم، آدابورسوم، فضای شهرها و روستاها و طبیعت سرزمینی که در حال گذر از آن بود، متمرکز شده است. همراهی تصاویری که خود کرزن در طول سفر ثبت کرده، بر جنبه مستندنگارانه این نسخه افزوده و آن را به متنی روانتر و در دسترستر برای خواننده امروزی تبدیل کرده است؛ متنی که بیشتر رنگوبوی سفرنامه و مشاهدات فرهنگی دارد تا یک تحلیل ژرف سیاسی.
از منظر زاویه دید، این کتاب را نمیتوان روایتی بیطرف دانست چرا که کرزن با نگاهی که بهروشنی از موقعیت یک اشرافزاده و سیاستمدار امپراتوری بریتانیا شکل گرفته، گاه با دقتی ستایشبرانگیز و گاه با لحنی صریح و حتی گزنده درباره آنچه دیده قلم میزند. همین دوگانگی در کنار نثر پرجزئیات و ادبی او که حتی نویسندگانی چون توماس هاردی نیز آن را ستودهاند، به کتاب ارزشی دوگانه بخشیده است: هم روایتی از دیدگاه یک ناظر بیرونی نسبت به ایران قاجار و هم سندی درباره نحوه نگاه سیاستمداران بریتانیایی به این سرزمین در آستانه قرن بیستم. «ایران به روایت کرزن» کتابی است که خواندنش نیازمند در نظر گرفتن همزمان ارزش اطلاعاتیاش و پیشفرضهای نویسنده آن است.
کتاب «ایران به روایت کرزن» تالیف جرج ناتانیل کرزن و ترجمه شهلا طهماسبی با 384 صفحه و بهای یک میلیون و 300 هزار تومان از سوی انتشارات فرهنگ نشر نو به بازار کتاب آمد.
نظر شما