به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) به نقل از روابط عمومی بنیاد سعدی، حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور در دیدار با غلامعلی حدادعادل، رئیس بنیاد سعدی و رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، با اشاره به ظرفیتهای فناوریهای نوین در حوزه آموزش زبان اظهار کرد: شرکتهای دانشبنیان در زمینه آموزش زبانهای مختلف با استفاده از هوش مصنوعی فعالیت میکنند و آموزش را متناسب با نقاط ضعف و نیازهای هر فرد شخصیسازی میکنند؛ میتوان از این ظرفیت برای آموزش زبان فارسی نیز استفاده کرد و بنیاد سعدی میتواند به عنوان مرجع علمی و محتوایی، استانداردهای لازم برای این آموزش را در اختیار شرکتهای فناور قرار دهد.
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به ضرورت طراحی ابزارهای آموزش زبان فارسی برای گروههای زبانی مختلف ادامه داد: آموزش زبان فارسی به فارسیآموزان چینی، عربزبان، انگلیسیزبان و فرانسویزبان نیازمند توجه به ویژگیهای زبان مادری آنان در مراحل ابتدایی آموزش است؛ اما هدف اصلی باید آن باشد که زبانآموز بتواند فارسی را بهدرستی بیاموزد، بنویسد، صحبت کند و متن فارسی را درک کند.
افشین با بیان اینکه در جهان ابزارهای متعددی برای آموزش هوشمند زبانهای مختلف ایجاد شده، گفت: نرمافزارهایی وجود دارند که با شناسایی خطاهای زبانآموز، آموزش را متناسب با نیاز او تنظیم میکنند و عملاً نقش یک معلم خصوصی را ایفا میکنند. اگر برای زبان فارسی چنین ابزاری ایجاد نشود، این زبان در فضای دیجیتال با خطر مهجور ماندن مواجه خواهد شد.
معاون علمی رئیسجمهور با تأکید بر ضرورت ایجاد یک مرجع معتبر برای آموزش و پردازش زبان فارسی اظهار کرد: فرهنگستان زبان و ادب فارسی میتواند در حوزه رسمالخط، واژهگزینی و استانداردهای زبانی، مرجع اصلی سامانههای هوش مصنوعی فارسیزبان باشد تا هر سامانهای که به تولید متن فارسی میپردازد، الزامات زبان و ادب فارسی را نیز رعایت کند. اگر تمرکز مناسبی در این زمینه صورت گیرد، با توجه به وجود دادههای ارزشمند در فرهنگستان و بلوغ فناوری کشور در حوزه هوش مصنوعی، میتوان در مدت کوتاهی به نتایج مطلوبی دست یافت.
افشین همچنین ایجاد یک سکوی آموزش زبان فارسی برای دانشجویان و علاقهمندان خارجی را ضروری دانست و گفت: دانشجوی خارجی باید بتواند در هر ساعت از شبانهروز به یک سکوی آموزش زبان فارسی دسترسی داشته باشد و با سرعت متناسب با توانایی خود آموزش ببیند.
وی جذابیت و پویایی محیط آموزشی را نیز از الزامهای چنین سکویی عنوان کرد و افزود: تجربه برخی نرمافزارهای آموزشی نشان میدهد اگر محیط آموزش جذاب نباشد یا آموزش با سرعت و سطح مناسبی ارائه نشود، فرد از ادامه مسیر خسته میشود؛ بنابراین در طراحی سکو آموزش فارسی باید به این موضوع توجه جدی شود.
زبان فارسی نیازمند مراقبت است
غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی و بنیاد سعدی نیز در این دیدار با تأکید بر اهمیت حفاظت و تقویت زبان فارسی گفت: زبان یک واقعیت اجتماعی پویاست و همانند یک موجود زنده نیازمند مراقبت است؛ به همین دلیل در بسیاری از کشورها دستگاههایی برای رصد و سیاستگذاری درباره زبان وجود دارد.
وی با تشریح ساختار و فعالیتهای فرهنگستان زبان و ادب فارسی عنوان کرد: این مجموعه دارای دو شاخه اصلی پژوهشهای ادبی و پژوهشهای زبانی است و در کنار آنها، گروههای واژهگزینی و فرهنگنویسی نیز فعالیت میکنند.
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با اشاره به فعالیت گروه واژهگزینی گفت: این گروه تاکنون دهها کتاب منتشر کرده و هر سال مجموعه واژههای مصوب فرهنگستان را در اختیار دانشگاهها قرار میدهد. همچنین فرهنگ فارسی به انگلیسی مشتمل بر حدود ۷۰ هزار واژه مصوب منتشر شده و انتشار مجلد انگلیسی به فارسی نیز در دستور کار قرار دارد.
حدادعادل از تدوین فرهنگ جامع زبان فارسی در قالب مجموعهای حدود ۳۵ جلدی خبر داد و افزود: فرهنگستان علاوه بر فعالیتهای پژوهشی، با بیش از ۵۰ دانشگاه کشور ارتباط دارد و دفاتر ارتباط با فرهنگستان در این دانشگاهها به صورت تفاهمی و با همکاری استادان فعالیت میکنند.
وی با بیان اینکه فعالیتهای فرهنگستان ماهیتی زیرساختی دارد، گفت: فرهنگستان را میتوان به بانک مرکزی تشبیه کرد؛ همانگونه که بانک مرکزی مستقیماً فعالیتهای روزمره بانکها را انجام نمیدهد اما برای نظام بانکی سیاستگذاری میکند، فرهنگستان نیز زیرساختهای زبانی و علمی مورد نیاز کشور را فراهم میکند.
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی ادامه داد: میان قوت زبانی و قدرت و اقتدار هر کشور رابطه مستقیمی وجود دارد و نمیتوان کشوری را یافت که از قدرت و اقتدار برخوردار باشد اما زبان قدرتمندی نداشته باشد؛ بنابراین ایران قوی به زبان قوی نیاز دارد.
رئیس بنیاد سعدی با تأکید بر ضرورت بهرهگیری از فناوریهای نوین در آموزش زبان فارسی گفت: آموزش زبان به خارجیها دیگر با شیوههای قدیمی پاسخگو نیست و استفاده نکردن از فناوریهای جدید در این حوزه مانند آن است که پس از اختراع خودرو، همچنان بخواهیم با چهارپایان سفر کنیم.
هشدار درباره غیبت فارسی در فضای دیجیتال
محمود فتوحی، مدیر پژوهشهای فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نیز با اشاره به تحولات فضای دیجیتال گفت: جهان امروز با یک دگرگونی تمدنی و زبانی در فضای دیجیتال مواجه است و میدان رقابت جدید، میدان دادهها، الگوریتمها و مدلهای بزرگ زبانی است.
وی افزود: ایران در مقایسه با بسیاری از کشورها از غنیترین تمدنها و منابع متنی برخوردار است، اما در فضای دیجیتال که بستر جدید حضور تمدنهاست، زبان فارسی از نظر منابع دیجیتال در شمار زبانهای کممنبع قرار دارد.
فتوحی هشدار داد: زبان غایب از زیرساختهای دیجیتال، در آینده در حوزههایی مانند اندیشهورزی، تولید دانش، اقتصاد، دیپلماسی، هنر و فرهنگ جهانی با مشکلات جدی مواجه خواهد شد و هزینه تأخیر در حضور زبان فارسی در فضای دیجیتال جبرانناپذیر است.
وی تأکید کرد: خدمات ملی در دنیای امروز بدون زبان بومی در فضای دیجیتال و بدون مدلهای زبانی بومی، با دشواریهای جدی مواجه خواهد شد.
منابع استاندارد بنیاد سعدی برای آموزش فارسی
سیدعلی موسویزاده، معاون امور بینالملل بنیاد سعدی، نیز در این نشست با تشریح فعالیتهای این بنیاد گفت: بنیاد سعدی از سال ۱۳۹۲ فعالیت خود را با تمرکز بر آموزش زبان فارسی به غیرفارسیزبانان آغاز کرده و منابع آموزشی آن با مشارکت استادان زبانشناسی، آزفا، فناوری آموزشی و متخصصان حوزه آموزش زبان طراحی و تدوین شده است.
وی افزود: منابع آموزشی بنیاد سعدی بر اساس استانداردهای مشخص، ساعات آموزشی، سطوح و دورههای تعریفشده تولید شده و اکنون مجموعهای منسجم و استاندارد برای آموزش زبان فارسی در اختیار فارسیآموزان قرار دارد.
موسویزاده اظهار کرد: این منابع در مراکز آموزش زبان فارسی به غیرفارسیزبانان دانشگاههای کشور برای دانشجویان خارجی در ایران مورد استفاده قرار میگیرد و تلاش شده است استانداردهای آن با استانداردهای مراکز معتبر آموزش زبان در جهان همخوانی داشته باشد.
هوش مصنوعی به دادههای استاندارد نیاز دارد
احمد رمضانی، معاون آموزشی و پژوهشی بنیاد سعدی، نیز با اشاره به ظرفیت هوش مصنوعی در آموزش زبان گفت: استفاده از آموزشهای شخصیسازیشده و طراحی دستیار هوشمند برای زبانآموز یا حتی تربیت مدرس میتواند در توسعه آموزش زبان فارسی بسیار مؤثر باشد.
وی افزود: برای استفاده دقیق از هوش مصنوعی، باید مشخص باشد که چه واژهها، ساختارهای دستوری و آواهایی در هر سطح آموزشی باید آموزش داده شود و این موضوع نیازمند مطالعات دقیق و دادههای مستند است.
رمضانی ادامه داد: در آموزش زبان فارسی هنوز الگوهای رشدی دقیق و استانداردی برای سطوح مختلف آواشناسی، نحو و واژگان در اختیار نداریم و این یکی از ضعفهایی است که باید برطرف شود.
وی گفت: پس از تعیین شاخصها و استانداردهای لازم، میتوان به سمت ایجاد پیکرههای زبانی پالایششده و دادههایی حرکت کرد که برای توسعه ابزارهای هوش مصنوعی و سامانههای آموزشی مورد استفاده قرار گیرند.
دادههای فرهنگستان، پایه توسعه ابزارهای فارسی
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور در بخش دیگری از این نشست با تأکید بر اهمیت دادههای موجود در فرهنگستان گفت: خوشبختانه در این مجموعه دادههای ارزشمندی وجود دارد و محدودیتی برای استفاده از آنها در این طرح وجود ندارد؛ بنابراین از نظر داده و فناوری، زمینه مناسبی برای آغاز این پروژه فراهم است.
وی افزود: معاونت علمی آمادگی دارد شرکتهای صاحب صلاحیت را برای اجرای پروژه شناسایی و انتخاب کند و در صورت تعریف دقیق نیازها، میتوان کار را در مدت کوتاهی آغاز کرد.
افشین گفت: پس از تولید ابزار اولیه، فرهنگستان میتواند در مرحله آموزش و استانداردسازی آن نقش اصلی را ایفا کند تا سامانه هوش مصنوعی با قواعد واژهگزینی، رسمالخط و دیگر الزامات زبان فارسی آشنا شود.
وی تأکید کرد: این سامانه میتواند در آینده به سایر ابزارها و مدلهای هوش مصنوعی کشور متصل شود تا هر زمان که یک سامانه هوش مصنوعی متنی را به زبان فارسی تولید میکند، الزامات زبان و ادب فارسی، رسمالخط و واژههای مناسب را نیز رعایت کند.
معاون علمی رئیسجمهور با اعلام حمایت معاونت علمی از این طرح اظهار کرد: تلاش میکنیم این موضوع را به عنوان یکی از اولویتهای معاونت علمی پیگیری کنیم و امیدواریم با همکاری فرهنگستان و بنیاد سعدی، تا پایان سال به نسخه اولیه برخی از این ابزارها دست پیدا کنیم.
وی در پایان تأکید کرد: فناوری امروز ظرفیت مناسبی برای ماندگاری و گسترش زبان فارسی در جهان فراهم کرده است و معاونت علمی آمادگی دارد در این مسیر نقش خود را ایفا کند.
نظر شما