سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) _ شنو نوری: سنندج این روزها میزبان مردمی است که بخشی از اوقات خود را به قدمزدن میان قفسههای کتاب اختصاص دادهاند؛ خانوادههایی که کودکانشان را همراه آوردهاند، نوجوانانی که میان عنوانهای مختلف جستوجو میکنند، دانشجویانی که به دنبال کتابهای مورد نیاز خود هستند و استادان دانشگاه و فعالان فرهنگی که نمایشگاه را فرصتی برای دیدن تازههای نشر میدانند.
دهمین نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان در پنجمین روز برگزاری خود، همچنان یکی از کانونهای فرهنگی شهر سنندج است؛ رویدادی که با حضور حدود ۳۰۰ ناشر و عرضه ۲۱ هزار عنوان کتاب در حدود ۹۰ هزار جلد برپا شده و در کنار بخش اصلی فروش کتاب، برنامههای فرهنگی و جنبی متنوعی نیز در آن برگزار میشود. توجه به کودک و نوجوان، برگزاری نشستهای علمی، رونمایی از تازههای نشر، کارگاههای آموزشی و داستاننویسی و حضور ناشران اقلیم کردستان عراق، از جمله بخشهای این دوره از نمایشگاه است.
اگرچه آمار دقیق و تجمیعی بازدیدکنندگان هنوز اعلام نشده، بررسی میدانی و برآورد مسئولان نشان میدهد در روزهای اخیر روزانه حدود دو هزار و ۵۰۰ تا سه هزار نفر از نمایشگاه دیدن میکنند. این میزان مراجعه در مقایسه با روزهای نخست افزایش یافته و با نزدیکشدن به روزهای پایانی نمایشگاه، جریان حضور مخاطبان پررنگتر شده است.
بخشی از مراجعهکنندگان در ساعات صبح را گروههای مختلف از مؤسسات، شهرستانها و مجموعههای فرهنگی تشکیل میدهند و در ساعات عصر نیز با پایان فعالیتهای روزانه، بر شمار خانوادهها و مخاطبان عمومی افزوده میشود. روزهای تعطیل نیز فرصت بیشتری برای حضور خانوادهها و گروههای مختلف فراهم کرده و به همین دلیل بخش قابل توجهی از جریان بازدید و خرید در فاصله عصر تا شب شکل میگیرد.
وقتی کتاب در سبد خرید خانوادهها قرار میگیرد
یکی از نکات قابل توجه در بازدید از نمایشگاه، تنها حضور مردم نیست؛ بلکه نوع خرید آنها نیز تصویری از میزان علاقه مخاطبان به کتاب ارائه میدهد. در میان خریداران، انتخاب یک عنوان کتاب چندان معمول نیست و بسیاری از مخاطبان پس از جستوجو میان قفسهها، چند کتاب را در سبد خرید خود قرار میدهند.
این موضوع در شرایطی اتفاق میافتد که افزایش قیمت کتاب در سالهای اخیر، خرید کتاب را برای بسیاری از خانوادهها دشوارتر کرده است. با این حال، عرضه کتابها با قیمتهای سال گذشته و اعمال تخفیف ۳۰ درصدی، یکی از فرصتهایی است که میتواند بخشی از این فشار اقتصادی را برای خریداران کاهش دهد.
مادری که همراه فرزندانش از نمایشگاه بازدید کرده بود، با اشاره به افزایش قیمت کتاب، این موضوع را یکی از دغدغههای خانوادهها دانست، اما در عین حال گفت ارائه کتابها با قیمت قبلی و تخفیف نمایشگاه، فرصت مناسبی برای خرید فراهم کرده است.
مهری احمدی، درباره حضور خانوادهاش در نمایشگاه گفت: تلاش کردیم بچههایمان را بیاوریم و اگر کتابی مورد علاقهشان بود، همان کتاب را بخریم.
این نگاه شاید یکی از مهمترین کارکردهای نمایشگاه کتاب باشد؛ اینکه حتی در شرایطی که کتاب برای بسیاری از خانوادهها به کالایی گران تبدیل شده است، فرصتی برای انتخاب و خرید با قیمت مناسبتر فراهم شود.
مخاطبان؛ از کودکان تا استادان دانشگاه
مشاهده فضای نمایشگاه نیز نشان میدهد که مخاطبان آن تنها به یک گروه سنی یا اجتماعی محدود نیستند. کودکان و نوجوانان در کنار والدین خود میان قفسهها میگردند، دانشجویان و استادان دانشگاه در جستوجوی آثار تخصصی هستند و گروههای فرهنگی و هنری نیز از بخشهای مختلف نمایشگاه بازدید میکنند.
در این میان، حضور کودکان اهمیت ویژهای دارد؛ چراکه بخش کودک و نوجوان نمایشگاه توانسته خانوادههایی را که با هدف انتخاب کتاب برای فرزندانشان به نمایشگاه آمدهاند، به خود جذب کند.
یکی از مخاطبان کمسنوسال نمایشگاه که حدود ۱۰ تا ۱۲ سال داشت، از علاقه خود به کتابخوانی گفت و برگزاری دوباره نمایشگاه پس از چند سال را اتفاقی خوشایند دانست. او که همراه مادرش به نمایشگاه آمده بود، البته یک انتظار مشخص هم داشت: اینکه کتابهای بیشتری در نمایشگاه عرضه شود.
از نگاه این مخاطب نوجوان، کردستان ظرفیت بالایی برای استقبال از نمایشگاه کتاب دارد و اگر تنوع کتابهای ارائهشده بیشتر باشد، میتوان انتظار داشت شمار بیشتری از مردم برای بازدید و خرید به نمایشگاه مراجعه کنند.
ناشران مطرح هستند، اما مخاطب انتخاب بیشتری میخواهد
این انتظار تنها به کودکان محدود نمیشود. یکی از نوجوانان ۱۷ سالهای که در نمایشگاه با او گفتوگو شد نیز ضمن مثبت دانستن حضور ناشران شناختهشده، از میزان تنوع آثار عرضهشده انتقاد داشت.
آریان وقاری، با اشاره به حضور ناشرانی مانند چشمه، نگاه و ققنوس، معتقد بود اگر آثار بیشتری از مجموعه کتابهای این ناشران و دیگر ناشران حاضر در نمایشگاه عرضه میشد، دست مخاطبان برای انتخاب بازتر بود.
این مخاطب البته درباره عملکرد ناشران داوری قطعی ارائه نمیکرد، بلکه از زاویه یک کتابخوان نوجوان، انتظار خود را از نمایشگاهی با این ابعاد بیان میکرد؛ انتظاری که میتوان آن را نشانهای از اهمیت تنوع انتخاب برای نسل جوان دانست.
در واقع، استقبال از نمایشگاه تنها به تعداد افرادی که از درهای نمایشگاه وارد میشوند محدود نیست؛ کیفیت انتخاب، تنوع آثار و امکان پیدا کردن کتاب مورد علاقه نیز بخشی از تجربه مخاطب است.
کتابهای کُردی؛ یکی از جاذبههای نمایشگاه برای مخاطبان منطقه
در میان گونههای مختلف کتاب، آثار کردی نیز با استقبال خوبی از سوی مخاطبان مواجه شدهاند. نزدیکی فرهنگی و زبانی کتابهای کردی با مخاطبان استان، یکی از عواملی است که میتواند در انتخاب آنها نقش داشته باشد.
این استقبال تنها به مخاطبان سنندج محدود نمانده و در میان بازدیدکنندگان، افرادی از شهرستانهای استان و همچنین استانهای همجوار همچون کرمانشاه و آذربایجان غربی نیز دیده میشوند که برای خرید کتاب به نمایشگاه آمدهاند. برخی از این مخاطبان بهطور ویژه به دنبال آثار کردی و کتابهایی هستند که امکان دسترسی به آنها در خارج از چنین رویدادهایی دشوارتر است.
در این دوره، ۱۱ ناشر از استان کردستان و ۹ ناشر از اقلیم کردستان عراق در نمایشگاه حضور دارند و عرضه آثار کردی در کنار کتابهای ناشران سراسر کشور، یکی از ویژگیهای متفاوت این دوره به شمار میرود.
رمان نیز همچنان مخاطبان خاص خود را دارد و در بخش کودک و نوجوان هم استقبال مناسبی دیده میشود. این تنوع در سلیقه مخاطبان نشان میدهد نمیتوان «کتابخوان کردستانی» را در یک قالب مشخص تعریف کرد؛ مخاطبان نمایشگاه از ادبیات داستانی و آثار کردی تا کتابهای کودک و آثار تخصصی دانشگاهی را جستوجو میکنند.
از اقلیم کردستان عراق تا استانهای همجوار
حضور ۹ ناشر از اقلیم کردستان عراق، به نمایشگاه وجهی متفاوت داده است. غرفههای این ناشران در روزهای برگزاری نمایشگاه با استقبال مخاطبانی روبهرو شده که به زبان و ادبیات کردی علاقه دارند و بخشی از آنها برای خرید این آثار به نمایشگاه مراجعه میکنند.
برای مخاطبان کردزبان استانهای همجوار نیز حضور این ناشران فرصتی برای آشنایی و دسترسی مستقیمتر به آثار کردی فراهم کرده است. در جریان بازدید از نمایشگاه، مخاطبانی از شهرستانهای آذربایجان غربی و دیگر مناطق همجوار نیز دیده شدند که برای خرید کتاب به سنندج آمده بودند.
این حضور منطقهای نشان میدهد دامنه اثرگذاری نمایشگاه را نمیتوان تنها در محدوده شهر سنندج یا حتی استان کردستان تعریف کرد. موقعیت جغرافیایی استان، اشتراکات فرهنگی و زبانی و حضور ناشران اقلیم، ظرفیت این رویداد را برای جذب مخاطبان منطقهای افزایش داده است.
استقبال مردم و خرید کتاب قابل توجه است
رئیس دهمین نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان، نیز در گفتوگو با ایبنا با اشاره به استقبال مردم از نمایشگاه، گفت از همان روزهای نخست، حضور مخاطبان و خرید کتاب قابل توجه بوده است.
اوعلیاصغر دریایی، با اشاره به شرایط اقتصادی و افزایش هزینههای زندگی، استقبال مردم از خرید کتاب را مناسب ارزیابی کرد و گفت آمار نهایی فروش پس از پایان نمایشگاه امکان ارزیابی دقیقتری از میزان خرید کتاب در این دوره را فراهم خواهد کرد.
وی همچنین عرضه کتابها با قیمت سال گذشته را از جمله عواملی دانست که در کنار تخفیف نمایشگاه، امکان خرید مناسبتر را برای مخاطبان فراهم کرده است.
به گفته رئیس نمایشگاه، بخشی از بازدیدکنندگان نیز از استانهای همجوار برای حضور در نمایشگاه به سنندج آمدهاند؛ موضوعی که با توجه به موقعیت جغرافیایی کردستان و فاصله نزدیک برخی شهرهای استانهای همجوار، میتواند دامنه مخاطبان این رویداد را فراتر از شهر سنندج ببرد.
استقبال خوب؛ اما ظرفیت کردستان بیشتر از این است
در عین حال، نمیتوان از کنار یک واقعیت نیز گذشت؛ اینکه استقبال موجود، با وجود قابل توجه بودن، لزوماً به معنای استفاده کامل از ظرفیت مخاطبان استان نیست.
کردستان با سابقه فرهنگی و ادبی خود، جامعهای گسترده از دانشآموزان، دانشجویان، معلمان، استادان، نویسندگان، شاعران و خانوادههای علاقهمند به کتاب دارد. از این منظر، طبیعی است که انتظار از نمایشگاهی با این وسعت، تنها حضور چند هزار نفر در روز نباشد و برگزارکنندگان نیز به دنبال افزایش دسترسی و مشارکت عمومی باشند.
یکی از مسئولان صندوق فروش نمایشگاه نیز با اشاره به روند مراجعه، اوج استقبال را در ساعات عصر و روزهای تعطیل عنوان کرد.
این الگوی مراجعه نشان میدهد زمان برگزاری نمایشگاه و فرصت حضور گروههای مختلف اجتماعی میتواند بر میزان بازدید اثرگذار باشد. شاید اگر این رویداد در مقطعی برگزار میشد که مدارس و دانشگاهها نیز فعال بودند، امکان حضور گستردهتر دانشآموزان و دانشجویان فراهم میشد و شمار بیشتری از این گروهها میتوانستند از نمایشگاه بهره ببرند.
با این حال، برگزاری نمایشگاه در شرایط اقتصادی و اجتماعی کنونی و تداوم حضور خانوادهها و جوانان در میان قفسهها، خود نشانهای از باقی ماندن کتاب در سبد فرهنگی بخشی از جامعه است.
نمایشگاه در میانه استقبال و انتظار
دهمین نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان در واپسین روزهای خود، تصویری دوگانه از رابطه مردم و کتاب به نمایش گذاشته است؛ از یک سو، روزانه حدود دو هزار و ۵۰۰ تا سه هزار نفر به نمایشگاه میآیند، ساعات عصر شاهد بیشترین رفتوآمد است، خانوادهها برای فرزندانشان کتاب میخرند و بسیاری از خریداران با چند عنوان کتاب نمایشگاه را ترک میکنند.
از سوی دیگر، مخاطبان از نمایشگاهی با این ابعاد انتظار بیشتری دارند؛ انتظار برای تنوع بیشتر آثار، انتخاب گستردهتر و حضور پررنگتر کتابهایی که بتواند پاسخگوی سلیقههای مختلف باشد.
شاید همین فاصله میان «استقبال موجود» و «ظرفیت واقعی» مهمترین نکتهای باشد که در پنجمین روز نمایشگاه میتوان از میان رفتوآمد مردم و گفتوگو با مخاطبان دریافت کرد.
کردستان همچنان کتاب را میخواهد؛ اما مخاطب امروز، علاوه بر امکان خرید ارزانتر، انتخاب گسترده، تنوع عنوان و دسترسی به کتاب مورد علاقهاش را نیز میخواهد. حضور مخاطبانی از شهرستانهای استان و استانهای همجوار و استقبال از آثار کردی و ناشران اقلیم نیز نشان میدهد این نمایشگاه توانسته بخشی از ظرفیت فرهنگی و منطقهای خود را فعال کند؛ ظرفیتی که میتواند در دورههای آینده با برنامهریزی دقیقتر و تنوع بیشتر آثار، گستردهتر شود.
دهمین نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان در محل دائمی نمایشگاههای بینالمللی سنندج در حال برگزاری است و روزهای باقیمانده میتواند فرصت دیگری برای سنجش میزان استقبال مردم، میزان فروش کتاب و میزان تحقق انتظارات مخاطبان این رویداد فرهنگی باشد.
نظر شما