به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) از دیلی نیشن، مسئله ناآرامی در مدارس تنها به رفتارهای انضباطی دانشآموزان محدود نمیشود، بلکه میتواند ریشه در مجموعهای از عوامل اجتماعی، عاطفی و آموزشی داشته باشد. از این منظر، برخورد صرفاً تنبیهی با دانشآموزان ممکن است نتواند دلایل اصلی خشم، سرخوردگی یا احساس بیعدالتی آنان را برطرف کند.
در چنین شرایطی، هنر و ادبیات میتوانند بهعنوان ابزاری برای ایجاد ارتباط و تخلیه سالم احساسات مورد استفاده قرار گیرند. دانشآموزان از طریق شعر، داستان، تئاتر، موسیقی، نقاشی و دیگر شکلهای بیان هنری میتوانند تجربیات و مشکلات خود را بیان کنند؛ مسائلی که ممکن است در گفتوگوی معمول با والدین یا معلمان قادر به مطرح کردن آنها نباشند.
هنر؛ ابزاری برای بیان خشم و اختلاف
یکی از کارکردهای مهم فعالیتهای هنری در محیط مدرسه، فراهم کردن فضایی امن برای بیان احساسات است. نوجوانی که احساس خشم، طردشدگی یا فشار میکند، ممکن است نتواند این احساسات را مستقیماً توضیح دهد؛ اما همین فرد میتواند آنها را در قالب یک داستان، شعر، نمایش یا اثر تصویری بیان کند.
از این منظر، فعالیت هنری صرفاً سرگرمی یا بخشی حاشیهای از برنامه آموزشی نیست، بلکه میتواند به مدرسه کمک کند تا زودتر متوجه مشکلات عاطفی و اجتماعی دانشآموزان شود.
ادبیات نیز با قرار دادن دانشآموزان در معرض تجربهها و دیدگاههای شخصیتهای مختلف، امکان همدلی را افزایش میدهد. خواندن داستانهایی درباره تعارض، تبعیض، دوستی، خانواده، شکست و موفقیت میتواند به دانشآموز کمک کند شرایط دیگران را بهتر درک کند و در مواجهه با اختلافات، واکنشهای خشونتآمیز کمتری نشان دهد.
جایگزین کردن گفتوگو به جای تقابل
استفاده از نمایش و تئاتر نیز میتواند به دانشآموزان اجازه دهد یک مسئله را از زاویه دید افراد مختلف تجربه کنند. برای نمونه، دانشآموزان میتوانند یک اختلاف میان دو همکلاسی، یک مورد زورگویی یا تعارض میان دانشآموز و معلم را به نمایش بگذارند و سپس درباره راههای متفاوت حل آن گفتوگو کنند.
این روش به جای آنکه دانشآموز را صرفاً در جایگاه فرد خاطی یا قربانی قرار دهد، او را وارد فرآیند تحلیل مسئله میکند.
مطالعات و تجربههای آموزشی در کشورهای مختلف نیز نشان دادهاند که تئاتر و هنرهای نمایشی میتوانند برای افزایش آگاهی دانشآموزان درباره مسائل اجتماعی و مقابله با زورگویی و خشونت مورد استفاده قرار گیرند. برای نمونه، برنامههای تئاتر تعاملی در محیطهای آموزشی با هدف افزایش آگاهی دانشآموزان نسبت به سرکوب و تعارض اجتماعی اجرا شدهاند.
نقش معلمان و مدارس
البته هنر به تنهایی نمیتواند تمام مشکلات مربوط به ناآرامی مدارس را حل کند. اجرای چنین رویکردی نیازمند مشارکت معلمان، مدیران مدارس، والدین و خود دانشآموزان است.
مدرسه باید محیطی فراهم کند که دانشآموزان بتوانند بدون ترس از تحقیر یا مجازات، درباره مشکلات خود صحبت کنند. فعالیتهای هنری زمانی بیشترین اثر را خواهند داشت که بخشی از یک برنامه گستردهتر برای سلامت اجتماعی و عاطفی دانشآموزان باشند.
در چنین رویکردی، معلم تنها انتقالدهنده مطالب درسی نیست، بلکه میتواند نقش تسهیلکننده گفتوگو و شناسایی مشکلات دانشآموزان را نیز بر عهده داشته باشد.
ادبیات برای ساختن همدلی
یکی دیگر از ظرفیتهای ادبیات، ایجاد امکان تجربه زندگی از نگاه فردی دیگر است. دانشآموز هنگام خواندن یک رمان یا داستان، با شخصیتهایی مواجه میشود که ممکن است از نظر اجتماعی، اقتصادی یا فرهنگی با او تفاوت داشته باشند.
این تجربه میتواند به تقویت همدلی کمک کند؛ مهارتی که در کاهش تعارضهای اجتماعی اهمیت زیادی دارد.
به همین دلیل، ادبیات میتواند فراتر از آموزش زبان و مهارت خواندن مورد استفاده قرار گیرد و به ابزاری برای آموزش ارزشهایی مانند احترام، مسئولیتپذیری، گفتوگو و پذیرش تفاوتها تبدیل شود.
فراتر از کنترل و تنبیه
بحث درباره نقش هنر در کاهش ناآرامی مدارس در نهایت به یک پرسش اساسی درباره شیوه مدیریت مدارس بازمیگردد: آیا باید پس از وقوع بحران، دانشآموز را مجازات کرد یا از ابتدا شرایطی ایجاد کرد که احتمال بروز بحران کاهش یابد؟
رویکرد دوم بر پیشگیری تاکید دارد. در این رویکرد، مدرسه تلاش میکند پیش از تبدیل خشم و نارضایتی به رفتار خشونتآمیز، نشانههای آن را شناسایی کند.
فعالیتهای هنری میتوانند یکی از ابزارهای چنین سیاستی باشند؛ زیرا دانشآموزان را به مشارکت، همکاری و بیان خلاقانه تشویق میکنند.
یک ابزار مکمل، نه راهحل همه مشکلات
با این حال، نباید از هنر انتظار داشت به تنهایی بحران ناآرامی مدارس را حل کند. مشکلات آموزشی، فشارهای خانوادگی، مسائل اجتماعی، شرایط اقتصادی، روابط میان معلمان و دانشآموزان و شیوه مدیریت مدارس نیز میتوانند در ایجاد تنش نقش داشته باشند.
بنابراین، استفاده از ادبیات و هنر باید در کنار مشاوره، آموزش مهارتهای اجتماعی و عاطفی، ارتباط مؤثر میان مدرسه و خانواده و سیاستهای مناسب پیشگیری از خشونت قرار گیرد.
گزارش «دیلی نیشن» در واقع بر این ایده تاکید دارد که مدرسه تنها محل انتقال دانش نیست؛ بلکه محیطی برای شکلگیری شخصیت و مهارتهای اجتماعی نسل آینده است. از این منظر، شعر، داستان، موسیقی، تئاتر و هنرهای تجسمی میتوانند به دانشآموزان کمک کنند خشم و اختلاف خود را به جای خشونت، از مسیر خلاقیت و گفتوگو بیان کنند.
توجه به هنر و ادبیات در مدارس میتواند بخشی از یک راهبرد پیشگیرانه برای مقابله با ناآرامیهای دانشآموزی باشد. این رویکرد به جای تمرکز صرف بر مجازات، بر شنیدن صدای دانشآموزان، تقویت همدلی، ایجاد فرصت برای بیان احساسات و تبدیل تعارض به گفتوگو تأکید میکند؛ رویکردی که میتواند مدرسه را از محیطی صرفاً آموزشی به فضایی برای رشد اجتماعی، عاطفی و فرهنگی دانشآموزان تبدیل کند.
نظر شما