به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در اصفهان، نخستین سالگرد درگذشت محمود فرشچیان، نگارگر برجسته ایرانی و از چهرههای شناختهشده هنر نقاشی ایرانی، با حضور جمعی از مسئولان، استادان، هنرمندان و علاقهمندان هنر در اصفهان شامگاه چهارشنبه برگزار شد؛ آیینی که در کنار مرور خاطرات و آثار این هنرمند، به بازخوانی نسبت هنر فرشچیان با ادبیات، فرهنگ ایرانی و معارف اسلامی اختصاص داشت.
در این مراسم مهدی جمالینژاد، استاندار اصفهان، جمعی از مسئولان ملی و استانی، هنرمندان پیشکسوت و استادان حوزه هنر حضور داشتند و بخشهایی از زندگی و فعالیت هنری فرشچیان در قالب خاطرهگویی، شعرخوانی، اجرای موسیقی و نمایش تصاویر مربوط به آخرین بدرقه وی روایت شد.
یکی از بخشهای اصلی این آیین، رونمایی از ماکت مقبره محمود فرشچیان بود؛ ماکتی که با الهام از هنر و معماری اصفهان طراحی شده است. همچنین کتاب نگار جان ایران نوشته سعید معتمدی، کتاب روایت تشییع و مستند تصویری بازگشت به نصف جهان معرفی و رونمایی شدند و نمایشگاهی از تصاویر زندگی و آثار این هنرمند نیز در حاشیه مراسم گشایش یافت.
فرشچیان در اصفهان؛ بازخوانی هنرمندی فراتر از تکنیک
علیاصغر فهیمیفر، استاد تاریخ و هنر دانشگاه تربیت مدرس و پژوهشگر حوزه هنر، در این آیین با اشاره به ضرورت مطالعه فرشچیان فراتر از زندگینامه و خاطرات شخصی، شناخت این هنرمند را نیازمند توجه همزمان به جهانبینی، باورها، مطالعات و تجربه زیسته وی دانست.
وی با اشاره به سالها پژوهش و تدریس تاریخ هنر، گفت: توانایی تکنیکی بهتنهایی نمیتواند توضیحدهنده ماندگاری یک اثر هنری باشد و آنچه در جهان درونی هنرمند شکل میگیرد، در کیفیت و اثرگذاری نهایی اثر نقش اساسی دارد.
فهیمیفر در بازخوانی آثار فرشچیان، عصر عاشورا را نمونهای شاخص از پیوند مهارت هنری با محتوای فکری و معنوی دانست و افزود: در مواجهه با آثار هنری باید علاوه بر جنبههای زیباییشناختی، به لایههای فکری، احساسی و محتوایی آنها نیز توجه کرد.
این پژوهشگر با تأکید بر حضور نشانههای دینی و معنوی در شماری از آثار فرشچیان، شناخت دقیق این آثار را نیازمند پژوهشهای تخصصی دانست و گفت: بررسی چنین آثاری میتواند به درک ارتباط میان هنر، ادبیات، عرفان و فرهنگ ایرانی کمک کند.
فهیمیفر همچنین بر ضرورت ورود آثار و اندیشههای فرشچیان به عرصه آموزش دانشگاهی تأکید کرد و افزود: آموزش هنر نباید صرفاً به انتقال مهارتهای فنی محدود شود، بلکه دانشجوی هنر باید در کنار تکنیک با تاریخ هنر، ادبیات، فرهنگ، عرفان و جهانبینی هنری نیز آشنا شود.
به گفته وی، فرشچیان از جمله هنرمندانی بود که توانست میان مهارت فنی و یک پشتوانه فکری و معنوی ارتباط برقرار کند و همین ویژگی، مطالعه آثار وی را از یک بررسی صرفاً تکنیکی فراتر میبرد.
پیوند نگارگری فرشچیان با ادبیات و فرهنگ ایرانی
حسن شهرستانی، رئیس اسبق دانشکده هنر کشور، نیز در این مراسم با تشریح جایگاه خیال در فرآیند آفرینش هنری، هنر فرشچیان را حاصل پیوند تخیل، اندیشه، احساس و پشتوانه فرهنگی دانست.
وی با اشاره به ارتباط میان هنرهای مختلف و نقش خیال در شکلگیری آنها، توضیح داد: شعر، نقاشی، معماری و موسیقی در شیوه ظهور با یکدیگر تفاوت دارند، اما سرچشمه بسیاری از آنها به قدرت تخیل و توانایی انسان در تبدیل اندیشه به اثر بازمیگردد.
شهرستانی، پیوند فرشچیان با شعر فارسی، قرآن، عرفان و فرهنگ ایرانی اسلامی را یکی از ویژگیهای مهم آثار وی دانست و اظهار کرد: این ارتباط سبب شده آثار فرشچیان صرفاً از منظر زیبایی بصری قابل بررسی نباشند و بتوان در آنها لایههایی از معنا و فرهنگ را نیز دنبال کرد.
وی در توضیح این ویژگی به آثاری همچون ضامن آهو و عصر عاشورا اشاره کرد و گفت: در آثار فرشچیان، لطافت و استواری در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند؛ ویژگیای که به باور وی، ریشه در پیوند میان میراث ادبی و فرهنگی ایران و تواناییهای فردی هنرمند دارد.
رئیس اسبق دانشکده هنر کشور همچنین با اشاره به جایگاه ادبیات فارسی در شکلگیری هنر ایرانی، تأکید کرد: شناخت شعر و میراث فکری ایران میتواند زمینه مناسبی برای تربیت هنرمندان جوان فراهم کند و آموزش هنر بدون توجه به این پشتوانه فرهنگی، تصویری ناقص از فرآیند آفرینش هنری ارائه خواهد داد.
شهرستانی با بازخوانی جایگاه عصر عاشورا در کارنامه فرشچیان، این اثر را نمونهای از ارتباط میان تصویر، روایت تاریخی و محتوای معنوی دانست و بر ضرورت مطالعه جدیتر آثار این هنرمند در محیطهای علمی و آموزشی تأکید کرد.
از روایت آخرین بدرقه تا ماکت مقبره در اصفهان
بخش دیگری از آیین نخستین سالگرد فرشچیان به بازخوانی آخرین روزهای حضور وی در اصفهان و روایت تشییع و خاکسپاری این هنرمند اختصاص داشت.
در این بخش، تصاویری از مراسم تشییع پیکر فرشچیان برای حاضران پخش شد و مجموعهای از تصاویر مرتبط با زندگی و فعالیت هنری وی در قالب نمایشگاه عکس در معرض دید قرار گرفت.
کتاب روایت تشییع نیز با تمرکز بر آخرین بدرقه فرشچیان معرفی شد. همچنین کتاب نگار جان ایران نوشته سعید معتمدی که در بخشهایی به زندگی، فعالیت هنری، دیدگاه هنرمندان درباره فرشچیان و تصاویر آثار وی پرداخته است، در این مراسم رونمایی شد.
مستند تصویری بازگشت به نصف جهان نیز از دیگر آثار ارائهشده در این آیین بود؛ اثری که به آخرین بازگشت فرشچیان به اصفهان و روایت تصویری این سفر اختصاص دارد و تصاویر گروه عکاسان معنا از حضور وی در زادگاهش را دربرمیگیرد.
در کنار این برنامهها، از ماکت مقبره فرشچیان نیز رونمایی شد؛ اقدامی که در فضای این مراسم، بازگشت نام و تصویر این هنرمند به زادگاهش را با موضوع معماری و هویت شهری اصفهان پیوند داد.
فرشچیان که سالها خارج از ایران زندگی میکرد، همواره با اصفهان و فضای فرهنگی این شهر پیوند داشت و بازگشت پیکر وی به زادگاهش، بخش مهمی از روایت سال نخست پس از درگذشت این هنرمند را شکل داده است.
دانشگاه فرشچیان و مسئله تداوم یک مسیر هنری
سجاد محمدیارزاده، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد هنرهای اسلامی-ایرانی استاد محمود فرشچیان، در این آیین با اشاره به نگاه فرشچیان به آموزش هنر، رسالت این مجموعه را تربیت هنرمندانی متعهد، باورمدار و اخلاقمدار عنوان کرد.
وی با اشاره به تلاشهای فرشچیان برای تغییر نظام آموزش هنر، گفت: مسیر ایجاد دانشگاه و شکلگیری رویکرد آموزشی مورد نظر وی، تنها به انتقال تکنیک محدود نبوده و بر پرورش هنرمندانی با پشتوانه فرهنگی، اخلاقی و فکری استوار بوده است.
محمدیارزاده همچنین از پیگیری موضوع احیای هنرستان هنرهای زیبای اصفهان خبر داد و گفت: در این زمینه با استاندار اصفهان، مسئولان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاون وزیر آموزش و پرورش گفتوگوهایی انجام شده است.
وی تأکید کرد: یکی از محورهای مورد توجه در مسیر آموزشی فرشچیان، پیوند دادن مهارت هنری با ادبیات، فرهنگ و اخلاق بوده است و ادامه این رویکرد میتواند بخشی از میراث فکری وی در حوزه آموزش هنر باشد.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد هنرهای اسلامی ایرانی استاد محمود فرشچیان افزود: فرشچیان هنر را صرفاً مجموعهای از مهارتها نمیدانست و بر پرورش هنرمندی تأکید داشت که در کنار توانایی فنی، از مسئولیت اخلاقی و فرهنگی نیز برخوردار باشد.
در بخشهای دیگری از این مراسم، محمد ملکمسعودی و علیاصغر شاهزیدی به اجرای آواز پرداختند و عباس شاهزیدی نیز با شعرخوانی، یاد و خاطره فرشچیان را گرامی داشت.
نخستین سالگرد درگذشت محمود فرشچیان در اصفهان در شرایطی برگزار شد که بخش قابل توجهی از برنامه به جای تکرار صرف خاطرات، به معرفی و بازخوانی آثار، اندیشه و مسیر آموزشی این هنرمند اختصاص داشت؛ از رونمایی ماکت مقبره و کتابهای مرتبط با زندگی وی تا طرح ضرورت مطالعه آثار فرشچیان در فضای دانشگاهی و ادامه مسیری که وی برای آموزش هنر دنبال میکرد.
محمود فرشچیان سال ۱۳۰۸ در اصفهان متولد شد و پس از دههها فعالیت در عرصه نقاشی و نگارگری ایرانی، ۱۸ مرداد ۱۴۰۴ در ۹۵ سالگی در آمریکا درگذشت. بر اساس وصیت وی، پیکرش در زادگاهش اصفهان و در آرامگاه صائب تبریزی به خاک سپرده شد.
نظر شما