سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - شنو نوری: «دنیای کاغذی» در سال ۱۳۹۷ با هدف پاسخ به خلأ موجود در حوزه کتاب کودک و نوجوان در سنندج فعالیت خود را آغاز کرد؛ کتابفروشیای که تلاش داشت کودکان را نه فقط بهعنوان خریدار کتاب، بلکه بهعنوان مخاطبانی فعال با فضای کتاب و کتابفروشی روبهرو کند. هفت سال بعد اما مجموعهای از مشکلات اقتصادی مانند کاهش قدرت خرید خانوادهها، افزایش هزینههای فعالیت، دشواری رقابت با فروشگاههای آنلاین و تغییر الگوی خرید کتاب، فعالیت این کتابفروشی را در فضای فیزیکی متوقف کرد؛ هرچند «دنیای کاغذی» قرار است فعالیت خود را در فضای مجازی ادامه دهد.
مسعود درودی، مدیر «دنیای کاغذی» که از سال ۱۳۸۴ در حوزه کتابفروشی فعالیت و تجربه کار در حوزه کتابهای دانشگاهی، عمومی و غیردرسی را نیز در کارنامه خود دارد، درباره شکلگیری این مجموعه اظهار کرد: در سال ۱۳۹۷ همسرم پیشنهاد راهاندازی یک کتابفروشی تخصصی کودک را مطرح کرد و معتقد بود که در شهر سنندج کتابفروشی اختصاصی در این حوزه نداریم و اگر هم کتابفروشیهایی در این زمینه فعالیت میکنند، معمولاً در کنار فعالیت اصلی خود، بخشی را به کتاب کودک اختصاص دادهاند.
وی افزود: به همین دلیل، واحدی را در کنار کتابفروشی خودمان برای همسرم اجاره کردیم و فعالیت کتابفروشی تخصصی کودک را آغاز کردیم. شکلگیری این مجموعه هم ناشی از احساس خلأ موجود در این حوزه و هم علاقه شخصی همسرم به کتابهای کودک و نوجوان بود.
جایی برای دیدن، لمس کردن و انتخاب کتاب
«دنیای کاغذی» از ابتدا تلاش کرد فضای خود را متناسب با ویژگیهای مخاطبان کودک و نوجوان طراحی کند؛ فضایی که در آن کودک بتواند بدون محدودیت میان قفسهها حرکت کند، کتابها را بردارد، ورق بزند و در نهایت با انتخاب خودش به کتاب برسد.
درودی در توضیح این رویکرد گفت: تلاش کردیم فضای کتابفروشی به شکلی طراحی شود که کودکان در آن احساس راحتی داشته باشند و بتوانند بدون محدودیت کتابها را ببینند، لمس کنند و با آنها ارتباط برقرار کنند.
وی ادامه داد: برای کودکان کوچکتر نیز کتابها را در باکسهای پایینتر قرار داده بودیم تا خودشان بتوانند کتابها را بردارند و ببینند. فضای کتابفروشی حدود ۲۰ متر بود، اما تلاش کردیم با نوع چیدمان، محیطی باز و دلنشین برای کودکان ایجاد کنیم و فضا بسته و محدودکننده نباشد.
به گفته مدیر کتابفروشی «دنیای کاغذی»، این مجموعه برنامههای فرهنگی مستمر و گستردهای نداشت، اما در طول فعالیت خود میزبان گروههایی از کودکان بود که همراه معلمان و مدیران مدارس به کتابفروشی مراجعه میکردند.
او توضیح داد: برنامه فرهنگی خاصی در این کتابفروشی نداشتیم و برای مثال جشن امضا یا برنامههای مشابه برگزار نکردیم. با این حال، در چندین مورد میزبان گروههایی از کودکان بودیم که همراه معلمان و مدیران مدارس به کتابفروشی مراجعه میکردند. تلاش ما این بود که حضور کودکان در کتابفروشی با چیزی همراه باشد که خودشان به آن علاقه دارند و بتوانند با فضای کتابفروشی ارتباط برقرار کنند.
استقبال کلامی بود، اما خرید استمرار نداشت
روایت درودی از سالهای فعالیت «دنیای کاغذی» تنها روایت افزایش هزینهها نیست؛ او در بخش دیگری از صحبتهایش به مسئلهای فرهنگی اشاره میکند که به گفته خودش، در طول فعالیت کتابفروشی با آن مواجه بوده است: فاصله میان علاقه و استقبال کلامی مردم از راهاندازی یک کتابفروشی کودک و نوجوان و میزان خرید واقعی کتاب.
وی گفت: در سالهای ابتدایی فعالیت، شرایط بسیار بهتر بود و مخاطبان با شوق و ذوق بیشتری به کتابفروشی مراجعه میکردند. فضای فروشگاهی برای کودکان نیز وضعیت بسیار خوبی داشت و استقبال مناسبی از این مجموعه صورت میگرفت.
درودی با این حال افزود: در سالهای نخست، افراد زیادی به ما مراجعه میکردند و میگفتند که راهاندازی چنین کتابفروشیای کار بسیار خوبی بوده است، اما این استقبال در عمل چندان نمود پیدا نکرد. متأسفانه اینکه مردم برای حمایت از ادامه فعالیت کتابفروشی مراجعه کنند و خرید داشته باشند و به بقای فروشگاه کمک کنند، به میزان مورد انتظار اتفاق نیفتاد.
او کاهش قدرت خرید خانوادهها و حذف تدریجی کتاب از سبد خرید را یکی از عوامل مؤثر در این روند دانست و گفت: بهتدریج و با تشدید مشکلات اقتصادی، کتاب از سبد خرید بسیاری از خانوادهها حذف شد.
مدیر کتابفروشی دنیای کاغذی همچنین به نوع نگاه بخشی از جامعه به قیمت کتاب اشاره کرد و افزود: گاهی افراد حاضرند برای برخی کالاهای روزمره هزینه قابل توجهی پرداخت کنند، اما وقتی نوبت به خرید کتاب میرسد، قیمت آن را بالا تلقی میکنند. این فرهنگ هنوز بهدرستی جا نیفتاده که کتاب نیز مانند سایر کالاهای فرهنگی، ارزش و هزینه خود را دارد.
وقتی افزایش هزینهها به کتابفروشی هم رسید
درودی افزایش قیمت کتاب، رشد اجارهبها، افزایش هزینههای جاری و کاهش قدرت خرید مردم را از جمله عواملی دانست که در سالهای اخیر فعالیت کتابفروشی را دشوارتر کردهاند و افزود: افزایش قیمت کتاب و کاغذ و همچنین بالا رفتن اجارهبها از جمله مهمترین تغییراتی بود که بر فعالیت ما تأثیر گذاشت. البته افزایش هزینهها محدود به حوزه کتاب نبود و در همه بخشهای اقتصادی اتفاق افتاد، اما کتابفروشیها نیز طبیعتاً از این افزایش هزینهها تأثیر پذیرفتند.
او در عین حال تأکید کرد که افزایش اجارهبها را نباید تنها دلیل تعطیلی «دنیای کاغذی» دانست و توضیح داد: افزایش اجارهبها یکی از دلایل اصلی تعطیلی بود، اما در مجموع، افزایش قیمت کاغذ و به دنبال آن افزایش قیمت کتاب، عامل مهمتری در دشوار شدن فعالیت کتابفروشی محسوب میشد.
به گفته درودی، در کنار مسائل اقتصادی، میزان استقبال خانوادهها از خرید کتاب برای کودکان نیز کمتر از انتظار بوده است.
وی افزود: تصور ما این بود که خانوادهها استقبال بسیار خوبی از کتابفروشی تخصصی کودک و نوجوان خواهند داشت، اما متأسفانه این اتفاق به شکل مورد انتظار رخ نداد. تعداد خانوادههایی که برای کودکان خود کتاب میخرند و آنها را به مطالعه تشویق میکنند، هنوز کم است و به نظر میرسد فرهنگسازی در این زمینه که کودک باید کتاب بخواند و کتاب بخشی از زندگی او باشد، هنوز به اندازه کافی در جامعه نهادینه نشده است.
کتابفروشی فیزیکی در برابر فروش آنلاین
بخش دیگری از روایت درودی به تغییر شیوه خرید کتاب و دشواری رقابت کتابفروشیهای کوچک و شهرستانی با فروشگاههای آنلاین اختصاص دارد؛ موضوعی که به اعتقاد او در سالهای اخیر فشار بیشتری بر کتابفروشیهای مستقل وارد کرده است.
او گفت: فروشگاههای آنلاین قطعاً تأثیر مخربی بر کتابفروشیهای کوچک و شهرستانی دارند. این فروشگاهها معمولاً موجودی فیزیکی گستردهای از کتاب ندارند، بلکه به دلیل دسترسی سریع و آسان به ناشران، میتوانند بدون خواب سرمایه و صرفاً با در اختیار داشتن یک بانک اطلاعاتی از کتابها، فروشگاه اینترنتی خود را راهاندازی و مدیریت کنند.
وی ادامه داد: این شرایط باعث شده رقابت برای کتابفروشیهای کوچک و شهرستانی دشوار شود و فعالیت آنها تحت تأثیر قرار گیرد. از سوی دیگر، فروش اقساطی و ارائه تخفیف از سوی برخی فروشگاهها نیز به مشکلات این حوزه افزوده است.
درودی همچنین به تخفیفهای ارائهشده از سوی برخی ناشران و سایتهای فروش کتاب اشاره کرد و گفت: خرید اینترنتی یکی از مشکلاتی است که در سالهای اخیر با آن مواجه شدهایم. علاوه بر فروش اینترنتی، تخفیفهایی که از سوی برخی ناشران و سایتهای فروش کتاب ارائه میشود نیز شرایط رقابت را برای کتابفروشیهای فیزیکی دشوار کرده است.
وی افزود: فروش اقساطی کتاب نیز در این مدت رواج پیدا کرده و سایتهای فروش کتاب با ارائه تخفیف و امکان خرید اقساطی، شرایط متفاوتی را برای مخاطبان ایجاد کردهاند که در مجموع، مشکلاتی را برای کتابفروشیهای فیزیکی به وجود آورده است.
تجربه «دنیای کاغذی» از حضور در فضای مجازی
«دنیای کاغذی» خود نیز در سالهای فعالیت از ظرفیت شبکههای اجتماعی برای ارتباط با مخاطبان استفاده کرده بود، اما فعالیت آن در فضای مجازی بیشتر جنبه اطلاعرسانی داشت و به یک فروشگاه اینترنتی مستقل تبدیل نشد.
درودی در این باره گفت: ما همزمان با فعالیت فیزیکی کتابفروشی، در پلتفرمها نیز فعالیت داشتیم، اما سایت اختصاصی برای فروش آنلاین راهاندازی نکردیم.
وی افزود: فعالیت ما در شبکههای اجتماعی بیشتر جنبه اطلاعرسانی داشت و مخاطبان میتوانستند از طریق این بسترها موجودی کتابها را بررسی کنند و سؤالات خود را درباره کتابها از ما بپرسند. در این زمینه تا حدودی مخاطب داشتیم، اما فعالیت اصلی ما در فضای مجازی بر اطلاعرسانی و پاسخگویی به مخاطبان متمرکز بود.
آیندهای که برای «دنیای کاغذی» همچنان باز است
با وجود پایان فعالیت در فضای فیزیکی، درودی تأکید دارد که «دنیای کاغذی» قرار نیست بهطور کامل از بازار کتاب خارج شود و تلاش این مجموعه، ادامه فعالیت در فضای مجازی است؛ هرچند او شرایط موجود را دشوار توصیف میکند.
وی گفت: امیدواریم بتوانیم فعالیت خود را ادامه دهیم و بقا داشته باشیم، هرچند کار بسیار سخت شده است. رقابت با فروشگاههای آنلاین کتاب دشوار است و تلاش میکنیم با ارائه مقداری تخفیف روی کتابها، مخاطبان را برای خرید از مجموعه خودمان ترغیب کنیم.
او با این حال، درباره بازگشت به فعالیت در یک فضای فیزیکی، چشمانداز چندان امیدوارکنندهای ترسیم نمیکند و گفت: ادامه فعالیت فیزیکی بسیار ضعیف است؛ چراکه هزینه اجارهبها به اندازهای افزایش یافته که امکان ادامه دادن این مسیر و راهاندازی دوباره یک کتابفروشی فیزیکی وجود ندارد.
او مهمترین مشکل کتابفروشیهای مستقل را نیز رقابت با ناشران و فروشگاههای آنلاین دانست و اظهار کرد: مهمترین معضل این است که چگونه میتوان با فروش مستقیم ناشران و سایتهای بزرگ رقابت کرد. ناشران بهعنوان تولیدکنندگان کتاب، دست بازتری دارند و دسترسی مستقیم به کتاب دارند. از سوی دیگر، هزینههای یک مغازه فیزیکی را نیز ندارند و بخش قابل توجهی از موجودی آنها در قالب بانک اطلاعاتی قابل عرضه است. در چنین شرایطی، رقابت کتابفروشیهای فیزیکی با این مجموعهها بسیار دشوار است.
دستاوردی به نام ۷ سال همراهی با کودکان
با همه دشواریهایی که درودی از آن سخن میگوید، وقتی از او درباره دستاورد «دنیای کاغذی» پس از هفت سال فعالیت پرسیده میشود، پاسخ او بیشتر از آنکه اقتصادی باشد، رنگ و بوی فرهنگی و انسانی دارد.
وی گفت: دستاورد ما همین هفت سال فعالیت در فضایی بود که در کنار بچهها حضور داشتیم و محیطی را برای کودکان و نوجوانان فراهم کردیم تا دسترسی راحتتری به کتاب داشته باشند، کتابها را ببینند، لمس کنند و خودشان انتخاب کنند.
درودی ادامه داد: لذتی که از حضور کودکان و شوق و ذوق آنها برای دیدن و انتخاب کتاب داشتیم، برای ما بهترین خاطره و بزرگترین دستاورد این هفت سال بود.
او در پایان با قدردانی از مخاطبان و مشتریان «دنیای کاغذی» گفت: از مخاطبان و مشتریان خود تشکر میکنم؛ حمایت آنها باعث شد بتوانیم این هفت سال را دوام بیاوریم. در عین حال، از اینکه نتوانستیم بیشتر از این در خدمت آنها باشیم و پاسخگوی نیازهایشان باشیم، اظهار تأسف میکنم.
حمایت از کتابفروشیها در قالب رویدادهای فرهنگی
عیسی فلاحی، معاون امور فرهنگی و رسانهای ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی کردستان، در همین زمینه، با اشاره به اهمیت حمایت از چرخه اقتصادی کتاب، گفت: حمایت از کتابفروشیها و ناشران یکی از موضوعاتی است که در برنامههای فرهنگی استان مورد توجه قرار دارد و تلاش میکنیم زمینه حضور و فعالیت فعالان این حوزه در رویدادهای فرهنگی فراهم شود.
وی افزود: در همین راستا، نمایشگاه کتاب استان که در شهریورماه برگزار خواهد شد، فرصتی برای حضور کتابفروشیها و ناشران و عرضه آثار آنها فراهم میکند. دعوت از فعالان حوزه کتاب برای حضور در این رویداد، در کنار معرفی آثار و تقویت ارتباط میان مخاطبان و مجموعههای فعال در حوزه نشر و کتابفروشی، میتواند به رونق این بخش کمک کند.
فلاحی تأکید کرد: اقتصاد کتاب تنها به تولید و انتشار کتاب محدود نمیشود و کتابفروشیها نیز بخش مهمی از این چرخه را تشکیل میدهند. از این رو، تلاش میکنیم با استفاده از ظرفیت رویدادهای فرهنگی استان و فراهم کردن زمینه حضور ناشران و کتابفروشان، از جریان کتاب و کتابخوانی و همچنین اقتصاد این حوزه حمایت کنیم.
نظر شما