سرویس استان‌های خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - سمانه سرجویی، پژوهشگر و کنشگر حوزه فرهنگ و هنر: هر شهری، پیش از آنکه مجموعه‌ای از بلوک‌های سیمانی، جاده‌ها و نقشه‌های اداری باشد، مجموعه‌ای از روایت‌ها، رنگ‌ها و سایه‌هاست. برخی شهرها این روایت‌ها را در کتاب‌های تاریخی پنهان کرده‌اند و برخی دیگر، آنها را در معماری و چهره مردم خود زنده نگاه داشته‌اند. نایین، این کهن‌شهرِ آرام و باوقار که در دل کویر مرکزی ایران آرام گرفته، همواره یکی از آن شهرهایی بوده است که هویتش در جزئیات زیست مردمانش و ظرافت فرهنگ و هنرش پنهان شده است. امروز، با انتشار کتاب «نایین من، شهری که باید دید»، گویی دریچه‌ای تازه به سوی این جزئیات گشوده شده است؛ دریچه‌ای که نه از راه واژگان، که از راه تماشا باز می‌شود.

تماشای جانِ شهر

کتاب «نایین من، شهری که باید دید» فراتر از یک آلبوم ساده است؛ اثری که می‌توان آن را همچون یک بایگانی تماشایی از هویت نایین نامید. این کتاب که با پشتیبانی شهرداری نایین و همکاری گروهی از بهترین عکاسان این شهر تاریخی تهیه شده، سال 1404 در 210 صفحه از سوی نشر اسپانه منتشر شده است. این کتاب، دستاورد گروهی است که برای ثبت آنچه باید در برابر گذر زمان نگاهبانی شود، کوشش می کنند. «نایین من» یک سفر دیداری در دل کویر و تاریخ است. ولی آنچه این اثر را از یک مجموعه عکس ساده جدا می‌کند، اصالت نگاه است. عکس‌های این کتاب، توسط عکاسانی گرفته شده که خود فرزندان این خاک و ساکنان این کوچه و خیابان هستند. این یعنی آنچه ما می‌بینیم، صرفاً یک نمای زیبا از یک بنا یا منظره نیست؛ بلکه نگاهی است که با شناخت، به تصویر کشیده شده است. عکاسی محلی، زبانی است که در آن، ناظر و سوژه، از یک ریشه مشترک‌اند.

فراتر از تصویر؛ راهنمای معنا

یکی از ویژگی‌های برجسته و کاربردی این کتاب، بسنده نکردن به جنبه زیبایی‌شناسی است. ولی در «نایین من»، هر تصویر با یک شناخت‌نامه همراه است. آفرینندگان این کتاب، کوشش کرده‌اند تا اطلاعات لازم درباره هر تصویر ـ از بناها تا مناظر ـ را در کنار عکس‌ها قرار دهند. این ویژگی، کتاب را به یک مرجع فرهنگی برای پژوهشگران، هنرمندان، معماران، تاریخ‌شناسان و گردشگران تبدیل کرده است. زمانی که شما به عکسی از یک بادگیر باشکوه یا یک بافت زیستی در هم تنیده نگاه می‌کنید، همزمان با خواندن شرح عکسی، با تاریخچه، ساختار و اهمیت آن اثر آشنا می‌شوید. این یعنی کتاب، همزمان هم هنر است و هم دانش.

تار و پود تصویر؛ از معماری تا طبیعت

محتوای کتاب، طیف گسترده‌ای از زیبایی‌های نایین را در بر می‌گیرد. از دقت در نمایش جزئیات معماری ایرانی و بناهای تاریخی که نشان‌دهنده ذوق و خلاقیت انسانِ کویری در مواجهه با اقلیم است، تا ثبت سکوت و شکوه طبیعت پیرامون شهر. کتاب، به زیبایی توانسته است تضاد و هماهنگی میان ساخته های انسانی و طبیعی را نشان دهد. در این کتاب، ما شاهد نمایش خیره‌کننده زیبایی‌شناسی زیستی و پایندگی هستیم؛ همان زیبایی که در میان خشکی کویر و سختی زیست، از راه هنر و معماری پدید آمده است. عکس‌ها، نه تنها مکان‌ها را نشان می‌دهند، بلکه روح مکان را نیز به مخاطب منتقل می‌کنند.

یک پروژه اجتماعی فرهنگی

نگاه به فرآیند تولید این کتاب، نشان‌دهنده یک مدل موفق از تعامل میان نهادها و جامعه مدنی است. همکاری شهرداری نایین (به عنوان نهاد حاکم و مسئول) با گروه عکاسان نایین (به عنوان نمایندگان هنر و فرهنگ جامعه)، نشان می‌دهد که حفظ هویت شهری، نه به تنهایی وظیفه مسئولین است و نه به تنهایی وظیفه شهروندان؛ بلکه برآمده از مشارکت هر دو است. این کتاب، در واقع یک بیانیه فرهنگی است. بیانیه‌ای که می‌گوید: ما نایین را می‌شناسیم، ما به آن افتخار می‌کنیم و ما می‌خواهیم آیندگان و جهانیان، نایین ببینند و نگاهبانش باشند. این کتاب، راهی است برای مقابله با فراموشی شهری؛ راهی برای اینکه نسل‌های آینده بدانند در چه زمین و در چه فرهنگی قدم می‌زنند.
چرا باید این کتاب را دید و خواند؟