سرویس تاریخ خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)-طاهره مهری؛ عصر روز شنبه ۲۳ خردادماه، از مجموعه چهارده جلدی «روزشمار سیره نبوی» تألیف و تدوین غلامحسین زرگرینژاد در هزار و پانصدمین سالگرد ولادت رسول خدا حضرت محمد مصطفی(ص) رونمایی شد.
در این نشست که از سوی انتشارات نگارستان اندیشه، ناشر کتاب در مرکز همایشهای بینالمللی کتابخانه ملی ایران برگزار شد، غلامحسین زرگرینژاد مولف، حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، محسن جوادی، معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و شماری از پژوهشگران و علاقهمندان برگزار شد، نجفقلی جبیبی، حجتالاسلام و المسلمین مهدی مهریزی، عثمان یوسفی و غلامحسین زرگرینژاد سخنرانی کردند، اجرای جلسه بر عهده سهیل محمودی، هنرمندِ شاعر بود و متن آیتالله جعفر سبحانی توسط حجتالاسلام محسن دریابیگی خوانده شد.
در ادامه گزارش تفصیلی این مراسم از نظر میگذرد:
روزشمار سیره نبوی مایه مسرت است
در متن آیتالله جعفر سبحانی آمده بود: بسمالله الرحمن الرحیم. گذر از هزار و پانصدمین سال میلاد نبی اکرم اسلام حضرت محمد مصطفی(ص) فرصت مغتنم تفکر و شادباش این نعمت عظیم الهی به مصداق عمل به آیه شریفه «وَ أَمَّا بِنِعْمَه رَبِّکَ فَحَدِّثْ» میتواند به منزله یک آستانه تاریخی فرصتی برای بازاندیشی در مسیر طی شده پانزده قرنی ما مسلمین و کارنامه گرانسنگ فرهنگ اسلامی در پهنه جهان اسلامی باشد. تولد رسول اکرم(ص) و بعثت ایشان نقطه آغازین تجدید راه و حرکت مغفول مانده انبیاء الهی بود و هجرت از جهل به دانش. از اختلاف و همبستگی و از رذیلتهای ناپسند به مکارم اخلاقی، از انحطاط به شکوفایی و نوآوری علمی، از خشونت و تعصب به حکمت و عدالت و در یک کلام بنای هویت ایمانی، عقلانی و تمدنی بر اساس آموزههای توحیدی قرآن کریم بود.
آیتالله جعفر سبحانی افزود: سیره پیامبر اکرم (ص) تنها روایت زندگی یک انسان بزرگ در سدههای گذشته نیست. بلکه آیینهای است که در آن میتوان پیوند میان ایمان الهی، فضایل اخلاقی، رهبری مطلوب و عادلانه جامعه به معنای خدمت، هدایت، مسئولیت و امانت و بسیاری از این امثال را دید. سیره شرح گفتار و سلوک روزها و سالهای زندگی پیامبر اکرم(ص) است. اما اگر ژرفتر بنگریم، مجموعهای از معناها، تجربهها و الگوهای متعالی است که از دل تاریخ اسلام برآمده و همچنان میتواند راهنمای انسانها و جامعه ما و دیگران باشد.
آیتالله جعفر سبحانی بیان کرد: در سیره ایشان دین از صورتی مجرد و دور از دسترس آدمی به حقیقتی زنده و جاری تبدیل میشود. قرآن در سیره معنا میگیرد و اخلاق اسلامی در رفتار وی تجسم مییابد. ایمان در میدان رنج و واکنشهای صبورانه وی و آزمونهای الهی معنا مییابد و عدالت از حد شعار فراتر میرود و در ساختن جامعه نو اسلامی جلوه میکند.
آیتالله جعفر سبحانی افزود: اگر قرآن کتاب هدایت است، سیره نشان میدهد که این هدایت چگونه میتواند در زندگی فردی و اجتماعی انسان تحقق یابد. از این رو مطالعه دقیق، عالمانه و بر پایه اخبار تاریخی و به دور از پراکندگی و ناهمگونی روایتها از جزء جزء مراحل زندگی و سیره آن خُلق عظیم و اسوه احسن از اهم وظایف محققان دانشگاهی و حوزوی ایرانی ما داعیهدار اسلام و مکتب استوار تشیع به عنوان رهروان اصلی پیامبر اکرم(ص) است. انتشار مجموعه کتاب ارزشمند روزشمار سیره نبوی گام بزرگی در این زمینه و مایه مسرت است. اینجانب تلاش مولف و دستاندرکاران محترم نشر این مجموعه را ارج مینهم و از خدای متعال برای همه برگزارکنندگان و خدمتگذاران و شرکتکنندگان در مراسم رونمایی توفیق الهی خواستارم. از مسئولان فرهنگی نیز انتظار میرود، تلاش کنند تا با رفع موانع اصلی در دستیابی به این دست کتابها از چشمه زلال سیره نبوی بهرهمند گردند.
آثار دکتر زرگرینژاد جنبه علمی و تحلیلی دارد
در ادامه نجفقلی حبیبی گفت: دکتر غلامحسین زرگرینژاد استاد برجسته تاریخ دانشگاه تهران است. ایشان فارغالتحصیل دانشگاه تربیت مدرس است. بیش از ۳۰ اثر علمی از آثار ایشان منتشر شده است. بیشتر آثار دکتر زرگرینژاد در مورد وجوه مختلف تاریخ ایران است و عموما دارای جنبه علمی و تحلیلی است. بسیاری از آثار علمی ایشان در حوزه معرفتی ایران است که افتخار بزرگی برای ماست و این آثار در کل جنبه تحقیق علمی دارد. من فقط خواستم عرض ارادتی کرده باشم.
این الگو را برای زندگی ائمه به کار بگیرند
در ادامه حجتالاسلام و المسلمین مهدی مهریزی گفت: به دلیل علاقه به دکتر غلامحسین زرگرینژاد قبول کردم که در این محفل سخن بگویم وگرنه استادان تاریخ در اینجا حضور دارند که در این رشته متخصص هستند و از من بهتر سخن خواهند گفت.
مهریزی افزود: آشنایی من با دکتر زرگرینژاد به موسسه فرهنگی که تحت اشراف آقای مهندس میرحسین موسوی راهاندازی شده بود، در کنار عزیزانی که برخی در اینجا شرف حضور دارند، شکل گرفت. آن مجموعه فرهنگی زمینه کارهای بزرگی بود که متاسفانه جلوی فعالیت آن گرفته شد.
وی بیان کرد: بحثهای تخصصی مربوط به جلسات علمی نقد و بررسی است و من در اینجا به چند نکته در باب موضوع میپردازم. سیره در بین ما مسلمانان یکی از دانشهای قدیمی و گسترده است. پرداختن به سیره پیامبر(ص) در طول تاریخ در بین شیعه و سنت رواج داشت. در سدههای اخیر نیز فراوان بر روی سیره پیامبر کار شده است. اهمیت سیره به چند جهت است؛ سیره پشتوانه سخن است، کسی که فعلش قول او را تصدیق نکند او سالم نیست. سیره پشتوانه سخنی است که فاعل بیان کرده است. سیره میتواند جنبه الگوسازی داشته باشد.
حجتالاسلام و المسلمین مهدی مهریزی اظهار داشت: جنبه دیگر این است که سیره به گمان من چگونگی اجرای آموزههای دینی را نشان میدهد. وقتی به زندگی ائمه نگاه میکنیم، مصداقهای امر به معروف و نهی از منکر را میبینیم. به عنوان مثال من ندیدهام که ائمه در خصوص حجاب و موسیقی تذکر داده باشند. برای ایستادگی در برابر ظالم یا اجرا نشدن مسائل اجتماعی در سیره تاکید شده است، به عنوان مثال امیرالمومنین به کسانی که کمفروشی میکردند، تذکر میدادند. سیره نشان میدهد که مصداق امر به معروف و نهی از منکر چه بوده است، اینها اهمیت سیره را نشان میدهد. نشان دادن آموزههای دینی در سیره بسیار مهم است. برخی از کتابهای سیره نوشته شدهاند که نواقصی دارند.
وی با اشاره به آفت دیگر در سیرهنویسی گفت: آفت دیگر سیرهنویسی مشتمل بودن به مطالب افسانهای است. نگاه ایدئولوژیک نیز آفت سیرهنویسی است. بر اساس آفتهای سیرهنویسی باید چند کار بنیادی انجام بگیرد. باید همه مطالب موافق و مخالف و معارض گردآوری شود و اعتبارسنجی شود، کار بنیادی دیگر تعیین زمان وقوع است. دیگری علمالسیره است. اینکه دقت شود که زمان چه نقشی دارد و روزشمار مهم است. بیان جوانی و پختگی و... خیلی مهم است. گاهی در کتابهای علم و اصول سخنی میخواندیم و تعجب میکردیم، زمان میتواند سخن را موجه جلوه بدهد. اینکه به چه دلیل در آن زمان سخنی گفته شد. اگر زمان را از سخنی خالی کنیم، ابهام میشود. گاهی برخی تناقضها با توجه به زمان حل میشود.
مهریزی اظهار داشت: به نظر من تفسیر قرآن خیلی مهم است. برای تفسیر قرآن سه رکن مهم است. رکن نخست قرآن به قرآن است. دیگری تفسیر تنزیلی و سوم مسئلهمحور بودن تفسیر اهمیت دارد. اگر بخواهیم ببینیم مکتبی بیشتر اهل صلح است یا جنگ، باید حرفهایشان را قبل از جنگ و بعد از جنگ بررسی کنیم. در جنگ همه رجز میخوانند. توجه به تاریخ و توجه به زمان خیلی مهم است. ما در بسیاری از اوقات به زمان توجه نمیکنیم. مثلا «الجارُ ثم الدار» برای چه زمانی گفته شده است. اگر خالی از زمان باشد، مبهم است.
حجتالاسلام و المسلمین مهدی مهریزی بیان کرد: امیدوارم دستگاههای فرهنگی همت کنند که این کار به عربی ترجمه شود. البته با توجه به جهان عرب این کتاب به کمی تغییر در مقدمه نیاز دارد. دیگر اینکه این الگو را برای زندگی ائمه نیز به کار بگیرند.
برای ترجمه و تبدیل «روزشمار سیره نبوی» به شکلهای مختلف آمادگی داریم
محسن جوادی، معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه این مراسم گفت: خوشحالم که توفیق پیدا کردم در این مراسم سخن بگویم؛ من هم ۳۵ یا ۳۶ سال پیش شاگرد استاد زرگرینژاد بودم. مجموعه چهارده جلدی «روزشمار سیره نبوی» به مناسبت هزاروپانصدمین سال تولد پیامبر رحمت(ص) رونمایی میشود. مایه بسیار خوشحالی است که چنین روزی انتخاب شد.
معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی افزود: این جنگ تحمیلی که پیش آمد فرصت برگزاری برنامههایی را برای این روز از ما گرفت. نگارستان اندیشه در این زمینه دوراندیشی کرد که قابل تقدیر است. ما برای ترجمه و شکلهای مختلف برای تبدیل کتاب در خدمت خواهیم بود. ولی اجر جزیل با خود حضرت ختمی مرتبت است. دکتر سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به دلیل کار پیشبینی نشده نتوانست در این مراسم حضور به هم رساند.
«روزشمار سیره نبوی» در نوع خود بینظیر است
در ادامه این مراسم عثمان یوسفی، دانشآموخته تاریخ اسلام دانشگاه مذاهب اسلامی در خصوص معرفی کتاب «روزشمار سیره نبوی» گفت: من فارغالتحصیل رشته تاریخ اسلام از دانشگاه مذاهب اسلامی هستم، من چهار سال در دانشگاه مذاهب درس تقریب را از حضور استاد زرگرینژاد تلمذ کردم و تا امروز حق استادی به گردن من دارند. دکتر زرگرینژاد معتقد واقعی به تقریب بین مسلمانان در جبهه علمی بود.
یوسفی افزود: دکتر مهریزی به خوبی به ویژگی دکتر زرگرینژاد اشاره کرد و آن ویژگی نقد بر آراء خود است. آنچه که من در تاریخ اسلام و در میان مسلمانان بیشتر در ذهن دارم این است که امام شافعی دو گزاره دارد، یکی این است که میفرماید نظر من صائب و درست است و نظر مخالفم نادرست است. اما میگوید همانطور که نظر من صائب و درست است اما احتمال نادرستی نیز در آن وجود دارد. بر اساس همین تئوری و نظریه امام شافعی دو مظهر دارد، تا زمانی که در مکه، مدینه، یمن و عراق بود، محضر شیبانی و همدورههایش تحصیل و تدریس میکرد، یک نوع نگاه به فقه داشت اما زمانی که به مصر رفت، نگاه مذهبی خود را نقد کرد. این نشان میدهد که در حوزه علم و در حوزه اندیشه برگشت و اصلاح اندیشه یک امر ضروری است. تربیت فکری تدریخی انجام میگیرد. تاریخ و زندگی دکتر زرگرینژاد برای من آنقدر ارزشمند است که این نکته را من در زندگی ایشان ملاحظه کردم.
عثمان یوسفی بیان کرد: در همان روزهای نخست دانشجویی بود که استاد یک جزوه دستنویس با خط خودشان با موضوع «اندیشه سیاسی در اسلام» به من داد و از من خواست که با توجه به اینکه از اهل سنت هستید، این قسمت اهل سنت را برای من نقد کنید. من این شیوه را کمتر در بین استادان دیدهام. این نشان از بلندمنشی دکتر زرگرینژاد دارد. به نظر من کتاب «روزشمار سیره نبوی» پنجاه سال از عمر استاد را به خودش اختصاص داده است. این کتاب زندگی دکتر غلامحسین زرگرینژاد است.
وی اظهار داشت: من از سال ۸۵ در حضور استاد مرحله فیشبرداری برای این کتاب را مبتنی بر تمام منابع اهل شیعه و سنت شروع کردم. دو مجموعه الکترونیکی و دیجیتالی در اختیار مجموعه بود که از این دو مجموعه کار فیشبرداری انجام شد. مکتبهالشامعه در اردن و مصر تنظیم شده است و دیگری مکتب اهل بیت که در قم تدوین شده بود. تمام منابع سیره، تاریخ، تفسیر و روایی اهل سنت و اهل تشیع در این مجموعه دیده شده است. بخش اول یا مقدمه سیره، شاهکار این مجموعه چهارده جلدی «روزشمار سیره نبوی» است. این کتاب در نوع خود بینظیر است.
یوسفی با بیان اینکه قطعا هیچ کار علمی بینقص نیست، گفت: دکتر زرگرینژاد نیز چنین ادعایی ندارد و ممکن است انتقاداتی در محتوا و روش و منابع این کتاب وجود داشته باشد که در پربارتر شدن اثر تاثیرگذار خواهد بود. کتاب «روزشمار سیره نبوی» سرآغاز یک کار آکادمیک برای پژوهشگران تاریخ اسلام و کسانی است که میخواهند با تکیه بر زندگی پیامبر کار کنند و نقطه تمرکز کتاب، نگاه انتقادی به تاریخ است. بدون شک نگاه عقلانی و خردورزانه ما به رویدادهای تاریخی است که میتواند واقعیت را از زوایا خارج کند. امیدوارم همه پژوهشگران با نگاه انتقادی به مرور متن بپردازند. آرزوی سلامتی برای استاد دارم.
«روزشمار سیره نبوی» حاصل سی سال تجربه و تحقیق من است
در پایان مراسم غلامحسین زرگرینژاد گفت: از همه بزرگوارانی که در این مراسم حضور دارند تشکر میکنم و امیدوارم خداوند پشت و پناهشان باشد. من در نوشتن تاریخ و نگاه به تاریخ از دو نفر تاثیر پذیرفتم، ابنخلدون که میگوید تاریخ حکمت است، نه نقل، نه تاریخ شفاهی و دیگری از دکارت فرانسوی که میگوید در تمام سنتهای پیشین شک کن.
نویسنده مجموعه چهارده جلدی «روزشمار سیره نبوی» افزود: من با این دو نگاه به سراغ تاریخ رفتم. دیدم که در صحیفه برخلاف آنچه متصور است، اشراف قریش در پشت ماجرا بودند، اشرافیت قریش در مکه زبون شد و شکست خورد و تا پیامبر اسلام در قید حیات بود، کسی جرات نمیکرد که حضور پیدا کند و فعالیت کند. بعد از مرگ پیامبر اشرافیت اموی و ابوسفیان به سراغ قریش آمدند.
غلامحسین زرگرینژاد با بیان اینکه سیرهها در دوره اموی شکل گرفت، به شرح بخشی از تاریخ اسلام پرداخت و اظهار داشت: مجموعه چهارده جلدی «روزشمار سیره نبوی» با علاقه شخصی من انجام شد و حاصل سی سال تجربه و تحقیق من است که امیدوارم مورد قبول واقع شود. برای شما و حامی این مجموعه حاجآقا آقاعبدالله آرزوی توفیق میکنم.
ایبنا پیشتر گزارشی را از صحبتهای حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری منتشر کرده است.
نظر شما