سرویس دین و اندیشه خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- علیرضا قائمینیا، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی؛ غدیر را میتوان یکی از سرنوشتسازترین رخدادهای تاریخ بشر در صیانت از «نظام ادراکی توحید» دانست. توحید در منطق قرآن و الهیات اسلامی صرفاً اعتقاد به یگانگی خداوند نیست، بلکه چارچوبی بنیادین برای فهم حقیقت، قدرت، مشروعیت، هدایت و معنای زندگی است. به بیان دیگر، توحید یک نظام جامع شناختی است که تعیین میکند انسان جهان را چگونه ببیند، حقیقت را از چه منبعی دریافت کند و در عرصه فردی و اجتماعی از چه مرجعی تبعیت نماید.
از این منظر، هرگونه گسست میان هدایت الهی و مرجعیت معرفتی جامعه، در حقیقت نوعی اختلال در نظام ادراکی توحید محسوب میشود؛ اختلالی که میتواند به تدریج زمینهساز تحریف حقیقت و شکلگیری قرائتهای متعارض از دین گردد.
در چنین افقی، غدیر صرفاً اعلام جانشینی یک فرد پس از پیامبر اکرم(ص) نبود، بلکه اقدامی الهی برای تضمین تداوم نظام هدایت و جلوگیری از فروپاشی مرجعیتشناختی امت اسلامی به شمار میآمد. مسئله اصلی غدیر این نبود که چه کسی قدرت سیاسی را در اختیار بگیرد؛ بلکه این بود که پس از ختم نبوت، مرجع معتبر فهم دین، تفسیر وحی و تشخیص مسیر حق چه کسی خواهد بود.
از نگاه شیعی، ولایت امیرالمؤمنین(ع) استمرار همان جریان معرفتیای است که از وحی سرچشمه گرفته و در نبوت تجلی یافته بود. از این رو، غدیر را باید حلقه اتصال نبوت و امامت و سازوکار الهی برای حفظ انسجام معرفتی جامعه اسلامی دانست.
در تحلیل شناختی، هر جامعهای برای حفظ هویت خود نیازمند یک مرجع معتبر تولید و تفسیر معناست. هنگامی که چنین مرجعی تضعیف یا کنار گذاشته شود، جامعه به تدریج در معرض تکثر بیضابطه روایتها، تعارض تفاسیر و بحران تشخیص حقیقت قرار میگیرد.
آنچه امروز در علوم شناختی و ارتباطات از آن با عنوان «جنگروایتها» یا «بحران مرجعیت» یاد میشود، در واقع همان وضعیتی است که غدیر برای پیشگیری از آن طراحی شده بود. غدیر تلاشی برای ایجاد «مصونیت شناختی» در امت اسلامی بود؛ مصونیتی که بتواند جامعه را در برابر تحریف مفاهیم، دستکاری ادراک عمومی و انحراف از مسیر اصیل وحی حفظ کند.
از این منظر، اهمیت غدیر را باید فراتر از یک رخداد سیاسی یا تاریخی فهمید. غدیر در واقع تجلی این حقیقت است که هدایت الهی تنها در مرحله ابلاغ دین پایان نمییابد، بلکه برای استمرار و صیانت از دین نیز سازوکار مشخصی دارد.
همانگونه که خداوند خالق عالم است، مرجع نهایی هدایت و تفسیر حقیقت نیز هست و این هدایت از طریق اولیای منصوب الهی در تاریخ استمرار مییابد. بنابراین، غدیر را میتوان ظهور اجتماعی و تاریخی توحید دانست؛ نقطهای که در آن حاکمیت خداوند در ساحت معرفت، تفسیر و هدایت جمعی انسانها به شکلی آشکار تجلی یافت.
بر این اساس، غدیر را میتوان اوج تحقق «توحید شناختی» در تاریخ اسلام دانست. در این واقعه، برای نخستین بار پس از ختم نبوت، نقشه کامل تداوم حقیقت در تاریخ ترسیم شد؛ نقشهای که بر اساس آن، جریان معرفت الهی نباید در گرداب منافع سیاسی، امواج تبلیغاتی و روایتهای متعارض گم شود.
از این رو، غدیر صرفاً یادآور یک واقعه تاریخی نیست، بلکه نماد دائمی پیوند میان حقیقت الهی و آگاهی انسانی است؛ پیوندی که بقای دین، سلامت ادراک جمعی و مصونیت جامعه از تحریف و آشفتگی معنایی به آن وابسته است.
در این چارچوب میتوان گفت همانگونه که بعثت پیامبر اکرم(ص) بزرگترین انقلاب معرفتی در تاریخ بشر بود، غدیر نیز بزرگترین اقدام الهی برای صیانت از آن انقلاب معرفتی محسوب میشود. بعثت، حقیقت را به بشر عرضه کرد و غدیر، راه حفظ و تداوم آن حقیقت را در تاریخ نشان داد. از اینرو، غدیر نه صرفاً روز اعلام ولایت، بلکه روز تثبیت نظامادراکیتوحید و روز تضمین استمرار هدایت الهی در حیات بشری است.
نظر شما